Սև չորեքշաբթի (1992)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
GBP/DEM արժույթների փոխարժեքների գրաֆիկը 1992 թվականին: Կարմիրով նշված է սեպտեմբերի 16-ը:
GBP/USD արժույթների փոխարժեքների գրաֆիկը 1992 թվականին: Կարմիրով նշված է սեպտեմբերի 16-ը:

Սև չորեքշաբթի՝ 1992 թվականի սեպտեմբերի 16, այդ օրը գրանցվել է ֆունտ ստերլինգի կտրուկ արժեզրկում: Մեկ ֆունտ ստերլինգը 2,77-ից դարձավ 2,70 գերմանական մարկ: ԱՄՆ դոլարի հետ հարաբերությունը կազմում էր 1,86 դոլար, այն հասավ 1,78 դոլարի (−4,49 %): Վերջին երկու շաբաթների ընթացքում արժեզրկումըշարունակվեց:

Դեռ սեպտեմբերի 15-ին Ջոն Մեյջորը չեղարկեց ճգնաժամի պատճառով Իսպանիա կատարվելիք իր այցը: Անգլիայի բանկը մի շարք Արտարժույթի միջամտություններ է անում: Բազմաթիվ կորպորացիաներ, կենսաթոշակային ֆոնդեր և ապահովագրական ընկերություններ միացան սպեկուլյանտներին:

Ֆունտի փոխարժեքի անկման արդյունքում շատերը մեծ գումարների աշխատեցին, սակայն նրանց շահույթը մնաց ստվերում: «Քեկսթոն կորպորացիայից» Փոլ Ջոնսը և Բրյուս Քովները եղան ամենահաջողակները նրանցից առաջինը ստացավ 250, իսկ երկրորդը 300 մլն դոլար: Օտարերկրյա արժույթներով աշխատող ամերիկյան բանկերը մասնավորապես՝ «Սիթի-քորպը», «J.P. Morgan & Co.-ը» և «Կեմիքլ Բանկը» ևս գոհ մնացին: Օտարերկրյա արժույթի վաճառքով երրորդ եռամսյակի համար աշխատեցին ընդհանուր առմամբ 800 մլն դոլար:

Ռոբերտ Սլեյտեր, Սորոս՝ աշխարհի ամենամեծ ներդրողի կյանքը, աշխատանքը և բիզնեսի գաղտնիքները [1]

Սեպտեմբերի 16-ին Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսների նախարար Նորման Լամոնտը առաջարկեց 10-ից 12 տոկոսով վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք: Ամերիկյան բորսաների բացվելուց հետո (Լոնդոնի ժամանակով 13:30) սկսվեց վաճառքի նոր ալիք: Փոխարժեքը բարձրացավ մինչև 15 % (մեկ օրվա ընթացքում երկրորդ անգամ): Չնայած այս ամենը ոչ այլ եվրոպական երկրների Կենտրոնական բանկերի վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքները չկարողացան կանգնեցնել ֆունտ ստերլինգի արժեզրկումը:

Այս ամենի արդյունքում սեպտեմբերի վերջին ֆունտ ստերլինգի փոխարժեքը կազմում էր՝ 2,50 GBP/DEM (−11 %), իսկ հոկտեմբերին այն հասավ մինչև՝ 2,40 GBP/DEM (−14,3 %): Ֆունտ ստերլինգի փոխարժեքը դոլարի հարաբերությամբ ֆիքսված նվազագույնին հասավ և կայունացավ միայն 1992 թվականի նոյեմբերին: Սորոսը գործողություններ չի իրականացրել այս շուկայում,[2] , սակայն դոլարի նկատմամբ ֆունտի ընդհանուր անկումը կազմել է 25 % (2,01-ից մինչև 1,51 GBP/USD):

Հետևանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի տոկոսադրույքների կտրուկ բարձրացումից, Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը ստիպված եղավ գնալ ֆունտ ստերլինգի դևալվացիայի և դուրս գալ Եվրոպական արժութային համակարգից (EMU) այն պատճառով, որ այն չկարողացավ պահել ֆունտ ստերլինգի գինը ներսում համաձայնեցված գների միջակայքում: Ֆունտը վերադարձավ ազատ լողացող փոխարժեքի: Բրիտանիայի օրինակին հետևեց նաև Իտալիան:

Ջորջ Սորոսի մասնակցությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ հաճախ փլուզումը կապում են ամերիկյան ֆինանսիստ Ջորջ Սորոսի գործողությունների հետ[3][4][5]: Ենթադրվում է, որ դրանից մի քանի տարի առաջ նա պլանավորել էր գործողությունները՝ փոքր խմբաքանակներով գնել էր ֆունտ ստերլինգ, այնուհետև օգտագործելով ձևավորված արտարժույթի պաշարները սեպտեմբերի 15-ին Ջորջ Սորոսի «Քվանտում» հիմնադրամը միանգամից վաճառել է 5 մլրդ ֆունտ ստերլինգ և 2,82 GBP/DEM փոխարժեքով գնել 15 մլրդ գերմանական մարկ: Մեկ օրվա ընթացքում ավելի էժան ֆունտի հետագա գնումը թույլ տվեց Ջորջ Սորոսին ըստ տարբեր տվյալների վաստակել 1-ից 1,5 միլիարդ դոլար:

Այս տվյալները ունեն մի շարք հակասություններ: Սովորական հաշիիվը ցույց է տալիս 1 միլիարդ դոլարը կազմում է 568 մլն ֆունտ ստերլինգ (մինչև արժույթի անկումը եղած փոխարժեքով 1,76 GBP/USD): 15 մլրդ գերմանական մարկի շրջանառության արդյունքում 1 մլրդ շահույթ ստանալու համար գինը պետք է մեկ շաբաթում 2,82-ից դառնար 2,548: Բայց այսպիսի գին եղել է ոչ թե սեպտեմբերի 16-ին այլ 22-ին, այս դեպքում անհրաժեշտ էր 5 միլիարդից ավելի մեծ գումար: Սակայն Սորոսը հետագայում խոստովանել է՝ «Ունենալով 7 միլիարդ արժեցող ակտիվներ մենք գործարքների ծավալը հասցրել ենք տաս միլիարդ դոլարի: Սա մեկուկես անգամ ավելին էր, քան հիմնադրամի բոլոր ակտիվների գումարը»[2]:

Գերմանական մարկի նկատմամբ ֆունտի չափաբաժնի մանրակրկիտ համեմատությունը ցույց է տալիս, որ ֆունտի արժեզրկումը սկսվեց Սորոսի միջամտությունից մեկ շաբաթ առաջ՝ սեպտեմբերի 9-ին, ֆունտը սկսեց արագորեն իջնել ԱՄՆ դոլարիի նկատմամբ: 1992 թվականի սեպտեմբերի 16-ին ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ ֆունտի անկումը շատ ուժեղ էր (տոկոսադրույքով գրեթե 2 անգամ, տես՝ գնանշումների գծապատկերները), չնայած Սորոսի լեգենդար գործարքը չէր պատկանում ֆունտ/դոլար շուկային[2][4]: Պարզապես մի շարք պատճառներով Անգլիայի բանկը ձգտում էր պահպանել հավասարությունը գերմանական մարկի հետ: Միևնույն ժամանակ, շահութաբերության շեղումների պատճառով, ներառյալ ավանդները տեղադրելու ժամանակ, գերմանական արժութային շուկան ավելի գրավիչ է դարձել, քան անգլիականը: Սպեկուլյանտները մեկ շաբաթ դիտում և վերլուծում էին անգլիական կառավարության գործողությունները, որը ավելի ու ավելի շատ վարկեր էր վերցնում Գերմանիայից[2][2]:

Միևնույն ժամանակ, Սորոսի գործողությունները դժվար էին, քան ֆունտով սպեկուլյացիաները: 500 մլն դոլարով Սորոսը գնեց անգլիական ընկերության բաժնետոմսեր, որովհետև անգլիական արժույթի փաոխարժեքի բարձրացման հետ բարձրանալու էր նաև բաժնետոմսերի գինը, նա նաև գնեց գերմանական և ֆրանսիական արժեթղթեր և վաճառեց բաժնետոմսեր: Այս բոլոր գործարքների ժամանակ Սորոսը օգտվեց վարկերից[2]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Роберт Слейтер. Сорос: Жизнь, деятельность и деловые секреты величайшего в мире инвестора ГЛАВА 20. Черная среда
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Роберт Слейтер. Сорос: Жизнь, деятельность и деловые секреты величайшего в мире инвестора. — Х., «Фолио», 382 с., 1996.
  3. Сорос скупает Евро «ранее американский миллионер Джордж Сорос обвалил британский фунт — в сентябре 1992 года.» // Газета «Вечерняя Москва» 30.10.2008
  4. 4,0 4,1 Олег Анисимов. Джордж Сорос припозднился Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. — «Широкомасштабную известность финансового гуру Джордж Сорос получил после того, как в 1992 году обвалил британский фунт стерлингов. Он занял средства в фунтах, а потом перевел их в немецкие марки. Прибыль в результате падения фунта превысила 1 млрд долларов»
  5. Человек, обваливший фунт стерлингов, празднует День рождения — «Знаменательный день 15 сентября 1992 года, когда благодаря предпринятым Соросом операциям, связанным с резким падением английского фунта, его состояние увеличилось еще на $1 миллиард.»