Ռուսաստանի Դաշնության նախագահական ընտրություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ռուսաստանի Դաշնության նախագահական ընտրություններ, ուղիղ, գաղտնի, հավասար և համընդհանուր քվեարկության ընթացակարգ, որով ընտրվում է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ առաջիկա 6 տարիների համար: Այս ընթացակարգը իրականացվել է 1991, 1996, 2000, 2004, 2008, 2012 և 2018 թվականներին։ Ռուսաստանի նախագահի առաջիկա ընտրությունները պետք է տեղի ունենան 2024 թվականին։

ՌԽՖՍՀ նախագահի պաշտոն սահմանելու մասին որոշումը, որն ընտրվում է համաժողովրդական քվեարկությամբ 5 տարի ժամկետով, ընդունվել է 1991 թվականի մարտի 17-ի հանրաքվեով, համապատասխան դրույթները ներառված են ՌԽՖՍՀ Սահմանադրության մեջ: 1993 թվականին Ռուսաստանի նոր Սահմանադրության ընդունման ժամանակ նախագահական ժամկետը դարձավ չորս տարի, սակայն Բորիս Ելցինը նախագահի պաշտոնում մնաց մինչև իր ժամկետի ավարտը։ 2008 թվականին նախագահական լիազորությունների ժամկետը դարձել է 6 տարի, այս դրույթը սկսվել է կիրառվել 2012 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո[1]։ Ընտրությունների արդյունքում նախագահ է դառնում բացարձակ մեծամասնություն ստացած թեկնածուն (50 %+ ձայնով)։ Այն դեպքում, երբ թեկնածուներից ոչ ոք չի ստանում ձայների կեսից ավելին, հաղթողը որոշվում է երկրորդ փուլում, որն անցկացվում է առաջին ընտրություններից ուղիղ երեք շաբաթ անց, և որտեղ միմյանց հետ մրցում են քվեարկության արդյուքնում առաջին և երկրորդ տեղերը զբաղեցրած թեկնածունները։ Երեք մարդ դարձել են ՌԴ նախագահի ընտրությունների հաղթող՝ Բորիս Ելցինը (երկու անգամ), Վլադիմիր Պուտինը (չորս անգամ) և Դմիտրի Մեդվեդևը (մեկ անգամ): Միայն մեկ անգամ՝ 1996 թվականին, ՌԴ նախագահի ընտրության համար անցկացվել է քվեարկության երկրորդ փուլ[2]։

Ընտրական համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանի նախագահի ընտրությունները կարգավորվում են ՌԴ Սահմանադրությամբ, ընտրական իրավունքների հիմնական երաշխիքների և «Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների հանրաքվեին մասնակցելու իրավունքի մասին» դաշնային օրենքով և «Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ընտրությունների մասին» դաշնային օրենքով: Նախագահական ընտրությունների մասին օրենքները փաստացի ընդունվել են յուրաքանչյուր ընտրության համար՝ 1991, 1995[3], 1999[4] և 2003 թվականներին[5]։ Ընտրական օրենսդրության դրույթները մշտապես զարգացել են, բայց ընտրական համակարգի հիմքերը մնացել են անփոփոխ։

Ռուսաստանի նախագահի ընտրությունների կարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընտրությունների նշանակում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՌԴ նախագահի ընտրությունները նշանակվում են ՌԴ Դաշնության խորհրդի կողմից։ Ընտրությունները նշանակելու մասին որոշումը պետք է կայացվի քվեարկության օրվանից ոչ շուտ, քան 100 օր առաջ և ոչ ուշ, քան 90 օր առաջ: Համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ընտրությունների մասին դաշնային օրենքի 5-րդ հոդվածի՝ նախագահական ընտրությունների քվեարկության օրը ամսվա երկրորդ կիրակին է:

Առաջադրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահի պաշտոնի թեկնածու կարող է լինել Ռուսաստանի Դաշնության առնվազն 35 տարեկան քաղաքացի, որը առնվազն 10 տարի մշտապես բնակվում է Ռուսաստանում: Մեկ անձը չի կարող անընդմեջ երկու ժամկետից ավելի զբաղեցնել Ռուսաստանի նախագահի պաշտոնը։ Այս ձևակերպման կապակցությամբ 1998 թվականին Պետական Դումայի երկու պատգամավորներ դիմել էին Սահմանադրական դատարան՝ Սահմանադրության «եզրափակիչ և անցումային դրույթները» մեկնաբանելու խնդրանքով։ Ա. Զախարովը և Ե. Միզուլինան կարծում էին, որ դեռևս 1978 թվականի ՌԽՖՍՀ Սահմանադրությամբ նախագահ ընտրված Բորիս.Ելցինը պետք է համարվի նախագահ ըստ նոր Սահմանադրության։

Նախագահի թեկնածուները կարող են առաջադրվել երկու տարբերակով․

Առաջադրման եղանակ Նկարագրություն
Ինչպես ինքնաառաջադրված Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացին կարող է առաջադրել իր թեկնածությունը, սակայն մի խումբ ընտրողների կողմից նրա առաջադրումը պաշտպանելու պայմանով: Գրանցման համար նման թեկնածուն նախ պետք է ստեղծի և ԿԸՀ-ում գրանցի ընտրողների խումբ՝ Ռուսաստանի Դաշնության առնվազն 500 քաղաքացիների քանակով, որոնք ունեն ակտիվ ընտրական իրավունք։ Այնուհետև, ընտրություններին մասնակցելու թույլտվություն ստանալու համար նա պետք է հավաքի և Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով ներկայացնի ընտրողների առնվազն 300 հազար ստորագրություն (ընդ որում՝ ներկայացված ստորագրությունների թիվը կարող է գերազանցել անհրաժեշտ ստորագրությունների թվին, բայց ոչ ավելի, քան 5 տոկոսով (համապատասխանաբար, յուրաքանչյուր ինքնաառաջադրված անձ կարող է ԿԸՀ ներկայացնել մինչև 315 հազար ստորագրություն), իսկ Ռուսաստանի Դաշնության մեկ սուբյեկտի վրա պետք է լինի ոչ ավելի, քան 7500 ստորագրություն, եթե ընտրողների ստորագրահավաքն իրականացվում է Ռուսաստանի Դաշնության տարածքից դուրս մշտապես բնակվող ընտրողների շրջանում, այդ ստորագրությունների ընդհանուր թիվը չի կարող լինել 7500-ից ավելի):
Որպես գրանցված քաղաքական կուսակցության թեկնածու Կուսակցությունը ներկայացված է Պետդումայում Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի Պետական Դումայում ներկայացված քաղաքական կուսակցության կողմից առաջադրված թեկնածուի գրանցումը, ըստ վերջին ընտրությունների արդյունքների, կարող է իրականացվել թեկնածուի առաջադրման մասին քաղաքական կուսակցության որոշման հիման վրա, առանց ընտրողների ստորագրությունների հավաքման, պայմանով, որ նշված պաշտոնական հրապարակումը կայացել է ավելի վաղ, քան թեկնածուի գրանցման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերը Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով ներկայացնելը:
Կուսակցությունը ներկայացված չէ Պետդումայում Այն կուսակցությունների թեկնածուներին, որոնք չեն ներկայացվել Պետական Դումայում ընտրությունների պահին գործող գումարման համար, որպեսզի թույլատրվեն ընտրություններին, պահանջվում է իր կողմից առաջադրված թեկնածուի օգտին հավաքել ընտրողների առնվազն 100 հազար ստորագրություն (ներկայացված ստորագրությունների թիվը կարող է գերազանցել անհրաժեշտ ստորագրությունների թիվը, բայց ոչ ավելի, քան 5 տոկոսով (համապատասխանաբար, յուրաքանչյուր թեկնածու կարող է ԿԸՀ ներկայացնել մինչև 105 հազար ստորագրություն)։ Եթե ընտրողների ստորագրահավաքն իրականացվում է Ռուսաստանի Դաշնության տարածքից դուրս մշտապես բնակվող ընտրողների շրջանում, ապա այդ ստորագրությունների ընդհանուր թիվը չպետք է գերազանցի 2500-ը։

Նախագահի թեկնածուների գրանցումն իրականացնում է Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը: Որպես թեկնածու գրանցվելու համար քաղաքացին պետք է ներկայացնի հետևյալ փաստաթղթերը․

  • ընտրողների ստորագրությամբ թերթեր՝ ի պաշտպանություն թեկնածուի առաջադրման
  • ստորագրված թերթերի պատրաստման վճարման փաստը հաստատող փաստաթուղթ
  • արձանագրություն ընտրողների ստորագրությունների հավաքման արդյունքների վերաբերյալ
  • ընտրողների ստորագրահավաք իրականացնող անձանց ցանկը
  • թեկնածուի վերաբերյալ տվյալների փոփոխության վերաբերյալ տեղեկատվություն
  • թեկնածուի առաջին ֆինանսական հաշվետվություն

Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը նշված փաստաթղթերի ընդունումից ոչ ուշ, քան 10 օր հետո պարտավոր է պատճառաբանված որոշում ընդունել թեկնածուի գրանցման կամ գրանցումը մերժելու մասին: Նույն անձը չի կարող ավելի քան երկու անգամ անընդմեջ զբաղեցնել Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի պաշտոնը[6]։ Այլընտրանքների բացակայության և ընդամենը մեկ թեկնածուի առկայության դեպքում ընտրություններ չեն նշանակվում: Պետության գործող ղեկավարը պարտավոր է գրանցված թեկնածուներին ապահովել պետության և բոլոր ԶԼՄ-ների նույն ֆինանսական աջակցությունը:

Քվեարկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանի նախագահն ընտրվում է Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների կողմից`գաղտնի քվեարկությամբ համընդհանուր հավասար և ուղղակի ընտրության հիման վրա:

Ռուսաստանի նախագահ ընտրելու իրավունք ունի Ռուսաստանի Դաշնության յուրաքանչյուր 118 տարին լրացած քաղաքացի (բացառությամբ նրանց, ովքեր զրկված են ակտիվ ընտրական իրավունքից):

Ընտրությունների արդյունքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձայների նախնական հաշվարկն իրականացնում են տեղամասային ընտրական հանձնաժողովները, որոնք հաշվարկի արդյունքների վերաբերյալ արձանագրություններն ուղարկում են տարածքային ընտրական հանձնաժողովներ: Տարածքային ընտրական հանձնաժողովները տեղամասային հանձնաժողովների արձանագրությունների կազմման ճշտության նախնական ստուգումից հետո կազմում են համապատասխան տարածքում քվեարկության արդյունքների վերաբերյալ արձանագրությունները և դրանք ուղարկում են ՌԴ սուբյեկտների ընտրական հանձնաժողովներ, որոնք իրենց հերթին դրանց ստուգումից հետո կազմում են սուբյեկտների տարածքում քվեարկության արդյունքների վերաբերյալ արձանագրությունները և դրանք ուղարկում Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով:

Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը քվեարկության օրվանից ոչ ուշ, քան տասը օր հետո հրապարակում է ընտրությունների արդյունքները:

1991 թվականի հունիսի 12-ի ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՌՍՖՍՀ նախագահը ընտրվել է հինգ տարի ժամկետով[7]։ Նոր Սահմանադրության եզրափակիչ և անցումային դրույթների համաձայն[8]՝ նախագահը նախագահական լիազորություններն իրականացնում էր մինչև այն ժամկետի ավարտը, որով նա ընտրվել էր։

Թեկնածուներ․

Ընտրություններում հաղթել է Բորիս Ելցինը։

1996 թվականի հուլիսի 3-ի ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին անգամ նախագահն ընտրվել է 4 տարի ժամկետով։ Ընտրություններն անցել են երկու փուլով։

Թեկնածուներ․

Երկրորդ փուլ են անցել Բորիս Ելցինը և Գենադի Զյուգանովը։

Ընտրություններում հաղթել է Բորիս Ելցինը։

2000 թվականի մարտի 26-ի ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահն ընտրվում էր չորս տարի ժամկետով։
Ընտրությունները վաղաժամկետ էին՝ կապված նախագահ Բորիս Ելցինի հրաժարականի հետ։

Թեկնածուներ․

Ընտրություններում հաղթել է Վլադիմիր Պուտինը։

2004 թվականի մարտի 14-ի ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահն ընտրվում էր չորս տարի ժամկետով։

Թեկնածուներ․

Ընտրություններում հաղթել Վլադիմիր Պուտինը։

2008 թվականի մարտի 2-ի ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահն ընտրվում էր չորս տարի ժամկետով։

Այդ պահին գործող նախագահ Պուտինն իրավունք չուներ երրորդ անգամ անընդմեջ առաջադրվել ՌԴ նախագահ՝ Սահմանադրության համաձայն[9]։

Թեկնածուներ․

Ընտրություններում հաղթել է Դմիտրի Մեդվեդևը։

2012 թվականի մարտի 4-ի ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահն առաջին անգամ ընտրվել է վեց տարի ժամկետով։ Այդ պահին գործող նախագահ Մեդվեդևը որոշել է երկրորդ ժամկետով չվերընտրվել։

Թեկնածուներ․

Ընտրություններում հաղթել է Վլադիմիր Պուտինը։

2018 թվականի մարտի 18-ի ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահն ընտրվել է վեց տարի ժամկետով։

Թեկնածուներ[10]

Ընտրություններում հաղթել է Վլադիմիր Պուտինը[11]։

2024 թվականի մարտի ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաջորդ ընտրությունները սպասվում են 2024 թվականի մարտի սկզբին։

ՌԴ Սահմանադրության 81-րդ հոդվածի համաձայն՝ ՌԴ նախագահ Վ. Պուտինն իրավունք չունի 2024 թվականին առաջադրվել ՌԴ նախագահի պաշտոնում[9]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Закон Российской Федерации от 30 декабря 2008 г. № 6-ФКЗ «Об изменении срока полномочий Президента Российской Федерации и Государственной Думы». Вступил в силу со дня его официального опубликования 31 декабря 2008 г. (Российская газета, 2008, 31 декабря, Федеральный выпуск № 4824). Применяется в отношении президента Российской Федерации, избранного после вступления в силу названного Закона.
  2. О выборах Президента в Российской Федерации// Избирательная комиссия Псковской области, Справочная информация.
  3. «Федеральный закон от 17.05.95 N 76-ФЗ»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-04-23-ին։ Վերցված է 2012-03-04 
  4. Федеральный закон от 31 декабря 1999 г. N 228-ФЗ
  5. Федеральный закон от 10 января 2003 года N 19-ФЗ
  6. Конституция РФ, статья 81.
  7. статья 121-2 Конституции (Основного Закона) РСФСР В редакции от 24 мая 1991 года (действующая на момент выборов).
  8. Заключительные и переходные положения Конституции РФ
  9. 9,0 9,1 Статья 81 Конституции РФ
  10. Газета.ru (2018-02-08)։ «ЦИК завершил регистрацию кандидатов на выборы президента»։ Վերցված է 2018-02-08 
  11. «Результаты выборов Президента Российской Федерации»։ ЦИК РФ։ 23.03.2018։ Վերցված է 2019-08-01