Պետական դումա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պետական դումա
Государственная думаno
Coat of arms or logo
Տեսակ
ՏեսակՌուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի ստորին պալատ
Ղեկավարում
Պետական դումայի նախագահՎյաչեսլավ Վոլոդին, Միասնական Ռուսաստան
սկսած 2016 թվական հոկտեմբերի 5
Նախագահի առաջին տեղակալներԱլեքսանդր Ժուկով, Միասնական Ռուսաստան
սկսած 2016 թվականի հոկտեմբերի 5
Իվան Մելնիկով, Ռուսաստանի Դաշնության կոմունիստական կուսակցություն
սկսած 2016 թվականի հոկտեմբերի 5

Պետական դումա (ռուս.՝ Госуда́рственная ду́ма)[Ն 1][1][2], (Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի պետական դումա, Պետդումա), Ռուսաստանի Դաշնության խորհրդարանի Դաշնային ժողովի ստորին պալատը: Ռուսաստանում իշխանության բարձրագույն ներկայացուցչական և օրենսդիր մարմինը Դաշնային խորհրդի հետ միասին: Պետական դումայի իրավական կարգավիճակը որոշվել է Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրության 5-րդ գլխում[3]։

Ընտրվում է Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների կողմից՝ համընդհանուր հավասար և ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա, գաղտնի քվեարկությամբ, հինգ տարի ժամկետով:

Պետդուման բացել է իր անձնական «Դումա TV»[4], խորհրդարանը նաև պաշտոնական հաշիվներ ունի սոցիալական ցանցերում[5]։ 2018 թվականի ապրիլին գործարկվել Է Պետդումայի կայքի նոր տարբերակը՝ նորացված դիզայնով։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դումայի խոսքը օգտագործվել է Կիևյան Ռուսիայի ժամանակներից ի վեր տարբեր խորհրդակցական և ներկայացուցչական մարմինների նշանակման համար [6]։ Ռուսական կայսրությունում քաղաքային ինքնակառավարման ներկայացուցչական մարմինները կոչվում էին քաղաքային դումա: Պետական դումա կոչված մարմինն առաջին անգամ 1905 թվականին ի հայտ է եկել որպես համառուսաստանյան օրինաստեղծ, ապա՝ օրենսդիր մարմին։ Ռուսական կայսրության Պետական դուման գոյատևել է մինչև 1917 թվականը և վերացվել Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո։ ԽՍՀՄ-ում և Խորհրդային Ռուսաստանում բարձրագույն օրենսդիր մարմնի գործառույթները դրվեցին համապատասխանաբար ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի (1937-1991) և ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի (1938-1993), իսկ 1989 թվականից՝ նաև ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավորների համագումարի, Ռուսաստանի ժողովրդական պատգամավորների համագումարի վրա։

Նախագահ Բորիս Ելցինի № 1400 «Ռուսաստանի Դաշնությունում փուլային սահմանադրական բարեփոխումների մասին», 1993 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր իրադարձությունների ելակետ հանդիսացած՝ նախատեսվում էր Համագումարի և Գերագույն խորհրդի լուծարում և Պետական դումայի՝ որպես նոր խորհրդարանի ստորին պալատի՝ Դաշնային ժողովի ընտրությունների անցկացում: Պետդումայի պատգամավորների ընտրությունները նշանակվել են 1993 թվականի դեկտեմբերի 11-ին և 12-ին։

Հետագա իրադարձությունների արդյունքում առաջին գումարման Պետական դումայի ընտրությունները տեղի են ունեցել 1993 թվականի դեկտեմբերի 12-ին՝ հանրաքվեի հետ միաժամանակ, որտեղ ընդունվել է Ռուսաստանի նոր Սահմանադրությունը: Սահմանադրությունը պետական դումայի կարգավիճակն ամրագրել է որպես Դաշնային ժողովի պալատներից մեկը։

Պետական դուման աշխատում է Մոսկվայում՝ Օխոտնի Ռյադնի 1 հասցեում գտնվող շենքում, որը նախկինում պատկանել է ԽՍՀՄ աշխատանքի և պաշտպանության խորհրդին, ԽՍՀՄ մինիստրների խորհրդին, ԽՍՀՄ Պետպլանին։

Ձևավորման կարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1993 թվականի Սահմանադրությունը սահմանում էր Պետական դումայի ձևավորման հետևյալ պահանջները. այն բաղկացած է 450 պատգամավորներից[Ն 2] և ընտրվում է 4 տարի ժամկետով [Ն 3]։ Ընդ որում, Սահմանադրության անցումային դրույթների համաձայն, առաջին գումարման Պետական դուման ընտրվել է 2 տարով: 2008 թվականի վերջին Սահմանադրությունում մտցվել է փոփոխություն, որի համաձայն Դումայի լիազորությունների ժամկետը երկարաձգվել է մինչև 5 տարի[7]։

Պատգամավորների ընտրության անցկացման կարգը սահմանվում է դաշնային օրենքներով՝ Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի Պետական դումայի պատգամավորների ընտրության մասին, ընտրական իրավունքների հիմնական երաշխիքների և Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների հանրաքվեին մասնակցելու իրավունքի մասին և մի շարք այլ դաշնային օրենքներով: Օրենքները սահմանում են Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների կողմից պատգամավորների ընտրության սկզբունքը՝ գաղտնի քվեարկության ժամանակ համընդհանուր հավասար և ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա: Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացու մասնակցությունը ընտրություններին ազատ և կամավոր է:

Պետական դումայի պատգամավորների ընտրությունների մասին օրենքը բազմիցս փոփոխվել է։ Այժմ գործող օրենքը թվով 5-րդն է։ Օրենքի յուրաքանչյուր նոր խմբագրություն այս կամ այն չափով փոխել է ընտրություններում կիրառվող ընտրական համակարգը։ Մասնավորապես, փոխվել է քաղաքական կուսակցությունների դերը, թեկնածուների առաջադրման կարգը, մեծամասնական (ըստ ընտրատարածքների) և համամասնական (ցուցակների) համակարգով ընտրված պատգամավորների թվի հարաբերակցությունը, համամասնական ընտրակարգով անցողիկ շեմը:

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրության և նորմատիվ ակտերի տեքստերում երկրորդ բառը գրվում է մեծատառով՝ Պետական Դումա, ռուսական ուղղագրության և կետադրական կանոնների համաձայն՝ փոքրատառով (Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ամբողջական ակադեմիական բառարան, 2013)
  2. Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրության 95-րդ հոդված
  3. Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրության 96-րդ հոդված

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]