Ջեյքոբ Զումա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջեյքոբ Զումա
Jacob Zuma
Malcolm Turnbull and Jacob Zuma in Jakarta 2017 11 cropped.jpg
Ջեյքոբ Զուման Ջակարտայում, 2017 թ․
ՀԱՀ չորրորդ նախագահ
9 տարի
Նախորդող Կգալեմա Մոտլանտե
Հաջորդող Սիրըլ Ռամափոսա
Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրեսի նախագահ
2007 դեկտեմբերի 18 - 2017 դեկտեմբերի 18
Հաջորդող Սիրըլ Ռամափոսա
 
Կուսակցություն՝ Աֆրիկյան ազգային կոնգրես և Հարավաֆրիկյան կոմունիստական կուսակցություն
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ
Ազգություն Զուլուսներ
Դավանանք բողոքականություն
Ծննդյան օր ապրիլի 12, 1942(1942-04-12)[1][2][3][4] (77 տարեկան)
Ծննդավայր Nkandla, King Cetshwayo District Municipality, Նատալ, ՀԱՀ
Քաղաքացիություն Flag of South Africa.svg ՀԱՀ[5] և Flag of South Africa (1928–1994).svg Հարավաֆրիկյան Միություն
Ի ծնե անուն անգլ.՝ Jacob Gedleyihlekisa Zuma
Ամուսին Գերտրուդե Սիզակելե Խումալո (1973)
Քեյթ Մանտշո (1976-2000)[6]
Նկոսազանա Դլամինի-Զումա(1982-1998)
Նոմպումելելո Նտուլի(2008)
Կաղապար:Marriage[7]
Գլորիա Բոնգեկիլե Նգեմա(2012)
Զավակներ Thuthukile Zuma?, Gugulethu Zuma-Ncube? և Duduzane Zuma?
 
Պարգևներ

Բանի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ, Խոսե Մարտի շքանշան և Order of the Eagle of Zambia?

Ջեյքոբ Գեդլեյիհլեկիսա Զումա (անգլ.՝ Jacob Gedleyihlekisa Zuma, ապրիլի 12, 1942(1942-04-12)[1][2][3][4], Nkandla, King Cetshwayo District Municipality, Նատալ, ՀԱՀ), Հարավաֆրիկյան Հանրապետության (ՀԱՀ) նախկին, թվով չորրորդ նախագահը։ Ղեկավարի պաշտոնը ստանձնել է 2009 թվականին, իսկ 2018 թվականի փետրվարի 14-ին հրաժարական է ներկայացրել է լքել այն[8]։ Զուման հայտնի է նաև «ՋեյԶի» մականունով և «Էմշոլոզի» տոհմական անունով[9][10][11]։

1999-ից 2005 թվականը եղել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության խորհրդարանի նապագահ[12][13]։ 2005 թվականին Թաբո Մնեկին հեռացրել է Զումային պաշտոնից, երբ վերջինիս ֆինանսական խորհրդատուն՝ Սչաբիր Շայկը, մեղադրվել է կաշառակերության մեջ։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ներկայացված բոլոր մեղադրանքներից հետո Զուման այնուամենայնիվ հաղթանակ է կրել հակառակորդ Մբեկիի դեմ և ընտրվել է Աֆրիկյան Ազգային Կոնգրեսի (ԱԱԿ) նախագահ։ 2008 թվականի սեպտեմբերի 20-ին ԱԱԿ-ի Գործադիր Իշխանության Ազգային Կոմիտեն հեռացրել է Մբեկիի պաշտոնից, ինչից հետո վերջինս հրաժարական է ներկայացրել[14]։ Պաշտոնազրկության որոշումը կայացվել է, երբ հարավաֆրիկայն բարձրագույն դատավոր Քրիտոֆեր Նիկոլսոնը մեղադրել է Մբեկիին Ազգային Անվտանգության Ծառայության աշխատանքներին անրօրինականորեն միջամտելու մեջ՝ ներառյալ Ջեյքոբ Զումայի գործը։2009 թվականի ընտրություններին ԱԱԿ-ն Զումայի առաջնորդությամբ հաղթանակի է հասել, ինչից հետո վերջինս ՀԱՀ-ի նախագահ է ընտրվել։ 2012 թվականի Մանգաունգում անցկացվող ԱԱԿ ժողովի ժամանակ Զուման մեծամասնության ձայների օգնությամբ վերընտրել է ԱԱԿ նախագահի պաշտոնում՝ հաղթահարելով հակառակորդ Կգալեմա Մոտլանտեին։ Առաջնորդի պաշտոնը պաշտպանելուց հետո շարունակում է նախագահել երկիրը մինչև 2014 թվականի հանրային ընտրությունը[15]։ Կուսակցությունը, սակայն, կորցրել է հանրության աջակցությունը, ինչի պատճառը հանդիսացել է ղեկավարի հանդեպ շարունակ աճող դժգոհությունը։

Կառավարման տարիների ընթացքում Զուման հանդիպել է բազմաքանակ օրինական խոչընդոտների։ 2005 թվականին մեղադրվել է բռնաբարության մեջ և ձերբակալվել, սակայն քիչ անց ազատվել կալանքից։ Խորհրդատու Սչաբիր Շայկի խարդախության և կաշառակերության մեղադրանքներին հետապնդել են Զումայի հանդեպ օրինախախտության կասկածները, որոնք երկար ժամանակահատված ստիպել են նրան պայքարել իր անմեղությունը պաշտանելու համար։

2009 թվականի ապրիլի 6-ին ԱԱԾ-ն հանել է Զումայի հանդեպ բոլոր մեղադրանքները, առաջնորդվելով քաղաքական ազդեցությամբ, և բախվել է հակառակորդ կուսակցական ուժերի դժգոհությանը և մարտահրավերներին։ Այս գործը շարունակել է քննվել մինչև 2018 թվականի փետրվար ամիսը։ Ըստ վիճակագրության Զումայի կառավարման տարիների ընթացքում ՀԱՀ-ի տնտեսությունը կրել է 86 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի կորուստ[16]։ Նա նաև հայտնվել է որոշ հոդվածներում, որտեղ մեղադրվել է ազդեցիկ Գուպտա ընտանիիքի միջոցով կառավարության սեփականաշնորհման մեջ։ Բազում անգամ ցուցաբերել անվստահ վարքագիծ և՛ խորհրդարանում, և՛ կուսակցությունում, սակայն կարողացել է պահել իր պաշտոնը։

2017 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Յոհանսբերգի Նասրեք քաղաքում անցկացված ԱԱԿ ժողովի ժամանակ Սիրըլ Ռամաֆոսան ընտրվել է Զումային հաջորդող[17]։ Հետագա ամիսների ընթացքում նախագահի հանդեպ լարվածության զգալի աճը հանգեցրել է նրան, որ ԱԱԿ-ն հանել է Զումային նախագահի պաշտոնից։ Անվստահության ալիքին բախվելուց հետո՝ 2018 թվականի փետրվարի 14-ին Ջեյքոբ Զուման հրաժարական է ներկայացրել[18]։ Նրան հաջորդել է Ռամաֆոսան, հրաժականի անմիջապես հաջորդ օրը։

Վաղ կյանք և քաղաքական կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զուման ծնվել է Նատալ պրովինցիայի Նկանդլա քաղաքում (այժմ ԿվաԶուլու-Նատալ պրովինցիայի մաս)[19]։ Հայրը ոստիկան էր և մահացել է, երբ Զուլան դեռ հինգ տարեկան էր[20]։ Մայրը տնային տենտեսուհի էր[21]։ Նրա միջին անունը՝ Գեդլեյիհլեկիսան, զուլուերենում նշանակում է «անձ, որը ծիծաղում է` միաժամանակ վնաս պատճառելով»[22]։ Ֆորմալ կրթություն չի ստացել[23]։

Կյանքի վաղ տարիների ընթացքում Զուման անընդհատ փոխել է բնակավայրը՝ շրջելով Նատալ պրովինցիայի տարբեր շրջաններում և Դուրբանի արվարձաններում[24]։ Ունի երկու եղբայր՝ Մայքլ և Ջոսեֆ[25]։

Բանտարկում և աքսոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զուման քաղաքանությունով սկսել է հետաքրքրվել մանուկ հասակից։ 1959 թվականին համալրել է «Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրես» կուսակցության շարքրերը։ 1961 թվականին ՀԱՀ-ի կառավարությունը արգելափակում է ԱԱԿ-ն, ինչից մեկ տարի անց նա դարձել է «Ումկոնտո վե Սիզվե»-ի ակտիվ անդամ[26]։

Այդ տարում Զուման 45 սկսնակների հետ միասին արևմտյան Տրանսվալի Զերաստ բնակավայրի մոտ (ներկայումս Նորթ Վեսթ պրովինցիայի մասն է) ձերբակալվում է[27]։ Նա մեղադրվել է ափարթեիդ կառավարության դեմ դավադրություն հարուցելու մեջ, ինչի պատճառով ենթարկվել է 10 տարի ազատազրկման։ Բանտարկվել է Ռոբեն կղզում, Նելսոն Մանդելայի և այն նշանակավոր ԱԱԿ անդամների միասին[27]։ Բանտարկության տարիների ընթացքում զբաղվել է բանտարկյալների ամերիկյան ֆուտբոլի խաղերը դատելով[28]։

Բանտից ազատ արձակվելուց հետո Զուման գործիքային անձ է եղել Նատալ պրովինցիայում ԱԱԿ-ի ստվերային կառույցների վերահաստատման գործընթացում։ Այդ ժամանակահատվածում նա միացել է Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրեսի Հետախուզության բաժնին, իսկ որոշ ժամանա անց դարձել է բաժնի ղեկավարը[29]։

1975 թվականին Զուման առաջին անգամ լքել է հայրենիքը, հանդիպել Թաբո Մբեկիին Սվազիլենդում և ուղևորվել Մոզամբիկ, որտեղ առընչվել է սոուետոյի ապստամության պատճառով ժամանած հազարավոր աքսորյալների հետ։ 1977 թվականին դարձել է ԱԱԿ-ի Գործադիր Իշխանության Ազգային Կոմիտեի անդամ[27]։ Զբաղեցրել է Մոզամբիկում ԱԱԿ ներկայացուցիչ հանձնաժողովի պատգամավոր-ղեկավարի պաշտոնը, որը ստանձնել է մինչ 1984 թվականի ՀԱՀ-ի և Մոզամբիկի կառավարությունների միջև կնքված Նկոմատիի համաձայնագիրը։ Համաձայնագրի կնքումից հետո Զուման նշանակվել է ԱԱԿ գլխավոր ներկայացուցիչ[27]։

1980-ականներին ձևավորվել է ԱԱԿ քաղաքական և ռազմական խորհուրդը, որի շարքերում տեղ է գտել նաև Զուման։ 1989 թվականի ապրիլին ընտրվել է ՀԱԿԿ պոլիտբյուրոյում[30]։

1986 թվականի դեկտեմբերին ՀԱՀ կառավարությունը դիմել է Մոզամբիկի իշխանական մարմիններին հեռացնել ԱԱԿ 6 ավագ անդամների, այդ թվում նաև Ջեյքոբ Զումային։ Մոզամբիկի ափարթեիդ կառավարության գործադրած ճնշման արդյունքում 1987 թվականի հունվարին Զուման հարկադրաբար լքել է երկիրը։ Այս ամենից հետո նա տեղափոխվել է Զամբիայի մայրաքաղաք Լուսակայում գտնվող ԱԱԿ գլխավոր գրասենյակ, որտեղ զբաղեցրել է ստվերային կառույցների ղեկավար, իսկ քիչ անց՝ Հետախուզական Բաժնի ղեկավար պաշտոնը[27]։

1963 թվականին դարձել է ՀԱԿԿ անդամ[26], իսկ 1990 թվականին լքել է այն[31]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 Munzinger-Archiv — 1913.
  4. 4,0 4,1 Brockhaus Enzyklopädie
  5. LIBRIS — 2018.
  6. Berger Sebastien (5 January 2009)։ «ANC's Jacob Zuma to marry for fifth time»։ The Daily Telegraph (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 6 March 2010-ին։ Վերցված է 5 May 2010 
  7. «SA's Zuma marries his third wife»։ BBC News։ 4 January 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 4 April 2010-ին։ Վերցված է 5 May 2010 
  8. «Zuma sworn in as SA's fourth democratic President»։ SABC։ Արխիվացված է օրիգինալից 29 May 2011-ին։ Վերցված է 9 May 2009 
  9. Mbuyazi Nondumiso (13 September 2008)։ «JZ receives 'death threat'»։ The Star։ էջ 4։ Արխիվացված օրիգինալից 18 May 2009-ին։ Վերցված է 14 September 2008 
  10. Gordin Jeremy (31 August 2008)։ «So what are Msholozi's options?»։ Sunday Tribune։ Վերցված է 14 September 2008 
  11. Lander Alice (19 December 2007)։ «Durban basks in Zuma's ANC victory»։ BBC News։ Արխիվացված օրիգինալից 24 December 2007-ին։ Վերցված է 14 September 2008 
  12. «Jacob Gedleyihlekisa Zuma»։ The Presidency։ Արխիվացված է օրիգինալից 9 February 2009-ին։ Վերցված է 11 December 2007 
  13. SA News/Staff Reporter (22 May 2014)։ «Jacob Zuma elected president»։ iafrica.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 21 June 2014-ին։ Վերցված է 30 May 2014 
  14. «SA's Mbeki says he will step down»։ London, UK: BBC News։ 20 September 2008։ Վերցված է 21 September 2008 
  15. Conway-Smith Erin (18 December 2012)։ «Jacob Zuma re-elected as head of ANC»։ The Telegraph։ Արխիվացված օրիգինալից 1 January 2014-ին։ Վերցված է 27 November 2013 
  16. «Budget 2018 is Zuma's Costly Legacy»։ Mail & Guardian։ Վերցված է 28 February 2018 
  17. Herman Paul (18 December 2017)։ «Ramaphosa wins ANC presidency – AS IT HAPPENED»։ News24 (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 18 December 2017-ին 
  18. «Time’s up: Jacob Zuma has resigned»։ Mail & Guardian։ 14 February 2018։ Արխիվացված օրիգինալից 14 February 2018-ին 
  19. Gordin, J: Zuma, A Biography, page 1. Jonathan Ball, 2008.
  20. The Trials of Jacob Zuma Archived 16 December 2017 at the Wayback Machine., BBC, 15 December 2017.
  21. Gordin, J: Zuma, A Biography, pg 4. Jonathan Ball, 2008.
  22. «The disastrous legacy of South Africa’s President Jacob Zuma»։ The Economist։ 14 February 2018։ Արխիվացված օրիգինալից 15 February 2018-ին 
  23. «The Jacob Zuma Page»։ ANC։ Արխիվացված է օրիգինալից 4 May 2013-ին։ Վերցված է 13 August 2011 
  24. «Biography of Jacob ZUMA»։ African Success։ Արխիվացված օրիգինալից 10 July 2012-ին։ Վերցված է 18 October 2012 
  25. Smith David (20 April 2009)։ «Jacob Zuma the chameleon brings South Africans joy and fear»։ The Guardian (London, UK)։ Արխիվացված օրիգինալից 12 January 2017-ին 
  26. 26,0 26,1 Beresford David (22 February 2009)։ «Zuma's missing years come to light»։ The Times (UK)։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 February 2009-ին 
  27. 27,0 27,1 27,2 27,3 27,4 «Jacob Gedleyihlekisa Zuma»։ SA History Online։ Արխիվացված օրիգինալից 8 July 2017-ին։ Վերցված է 17 February 2018 
  28. «Fifa gives Zuma his ref's certificate»։ SouthAfrica.info։ 30 June 2009։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 May 2011-ին։ Վերցված է 3 November 2009 
  29. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ anc-bio2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  30. Trewhela Paul (15 February 2009)։ «Jacob Zuma in exile: three unexplored issues»։ Արխիվացված օրիգինալից 28 February 2009-ին 
  31. Gevisser Mark (2007)։ Thabo Mbeki: The Dream Deferred 


Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ջեյքոբ Զումա հոդվածին
Քաղաքական պաշտոններ
Նախորդող:
Թաբո Մբեկի
ՀԱՀ խորֆրդարանի նապագահ
1999–2005
Հաջորդող:
Փումզիլե Մլամբո-Նգցուկա
Նախորդող:
Կգալեմա Մոտլանտե
ՀԱՀ նախագահ
2009–2018
Հաջորդող:
Սիրըլ Ռամափոսա
Պաշտոն քաղաքական կուսակցությունում
Նախորդող:
Թաբո Մբեկի
Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրեսի նախագա
2007–2017
Հաջորդող:
Սիրըլ Ռամափոսա