Ամերիկյան ֆուտբոլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ամերիկյան ֆուտբոլ
2004 Northeastern-Navy Game Quintin Mitchell.jpg
Տեսակքրիդրիոն ֆուտբոլ
Այլ անուններգրիդրոն
Սեռարական, իգական
Կարգավիճակթիմային, գնդակով խաղ
Հարմարանքձվաձև գնդակ
Wilsonnflfootball.png
Վայրամերիկյան ֆուտբոլի դաշտ
AmFBfield.png
Առաջին առաջնություննոյեմբերի 6, 1869 թ.` Ռադջերսի և Փրինսթոնի համալսարանների միջև
Օլիմպիական խաղերչկա,
ցուցադրվել է 1932 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերում
Չի ճանաչվել որպես օլիմպիական սպորտաձև
Տարբերվում էՖուտբոլ և ֆուտբոլ
ՊորտալՊորտալ:Ամերիկյան ֆուտբոլ
American football Վիքիպահեստում


Ֆուտբոլիստ Դեն Մարինոն Պիցբուրգի համալսարանի ուսանողական հավաքականի կազմում (1979 թ.)

Ամերիկյան ֆուտբոլ (անգլ.՝ American football), թիմային, ոչ օլիմպիական սպորտաձև։ Խաղի համար օգտագործվում է ձվաձև գնդակ։ Խաղի նպատակն է նշված ձվաձև գնդակը հասցնել հակառակորդ թիմի վերջնագոտի (անգլ.` end zone) և այդ կերպ միավորներ վաստակել։ Գնդակը վերջնագոտի հասցնելու համար ֆուտբոլիստը կարող է ընտրություն կատարել հետևյալ տարբերակների միջև`

  • Գնդակը հասցնելով հակառակորդի գոլային գծից ներս (թաչդաուն) (6 միավոր)
  • Գոլային գծից ներս ստանալով փոխանցում ()
  • Գնդակը ոտքով հարվածելով հակառակորդի գոլային սյուների միջև ()
  • Հակառակորդ թիմի գնդակակիրին (ball carrier) հրելով և քաշելով իր իսկ վերջնագոտուց ներս (2 միավոր)

Խաղն անցկացվում է 120 յարդ (110 մետր) երկարությամբ և 53 1/3 յարդ (49 մետր) լայնությամբ ուղղանկյուն կանաչապատ դաշտում։ Թիմերի այսպես կոչված «դարպասները» իրենցից ներկայացնում են 10 ֆուտ (3 մետր) բարձրությամբ երկու զուգահեռ հենասյուններ, որոնց միջև ընկած հեռավորությունը կազմում է 18,6 ֆուտ (5,7 մետր)։

Խաղի ժամանակը բաղկացած է 4 հատ 15 րոպեանոց քառորդներից։ Հավասար հաշվի դեպքում տրվում է լրացուցիչ ժամանակ՝ օվերթայմ, որի տևողությունը նույնպես 15 րոպե է։

Սպորտաձևը հատկապես տարածված է Միացյալ Նահանգներում։ Կանադայում գործում է կանադական ֆուտբոլը, որի կանոնները մի փոքր տարբերբերվում է ամերիկյանից։ ԱՄՆ-ում կան ամերիկյան ֆուտբոլի ավագ դպրոցի, համալսարանային և պրոֆեսիոնալ մակարդակներ, որոնց կանոնները շատ աննշան են միմյանցից տարբերվում[1]։ Ամենաառաջնակարգ լիգան այս սպորտաձևում համարվում է ԱՄՆ-ի Ֆուտբոլի ազգային լիգան (National Football League, կրճատ՝ NFL

Ամերիկյան և կանադական ֆուտբոլների տարբերությունները կանոնների և մարզադաշտի չափերի միջև են[2]։ Երկու սպորտաձևերն էլ համարվում են ռեգբիի և սովորական ֆուտբոլի սկզբնական տարբերակները։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղի ստղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկյան ֆուտբոլ խաղը ստեղծվել է ֆլորենտական կալչո սպորտաձևից[3]։ Ամերիկյան ֆուտբոլը առաջին անգամ խաղացել են 1869 թվականի, Նոյեմբերի 6-ին Ռուդգերսի և Պրինկետոնի միջև։ Այդ խաղում խաղացին երկու թիմեր 25-ական խաղացողներով, օգտագործվում էր կլոր գնդակ, և նման համադրություն ուներ ռեգբիի և ֆուտբոլի կաննոների հետ; գնդակը չի կարող վերցրել ու տեղափոխել, սակայն դա կարող էր անել հարվածելով կամ ուժեղ հարվածերով ոտքով, ձեռքերով, գլխով կամ այլ կողմերով ամենա հարմար տարբերակն է առաջխաղացման և մրցակիցի դեմ գոլ հեղինակելու համար։ Ռուտգերսը հաղթեց խաղը 6-4 հաշավով[4][5]։

Քոլեջի ուսանողները խաղը շարունակում էին խաղալ մի քանի տարի, որը համապատասխանում էին խաղում օգտագործելով ընդունող դպրոցի կանոնները։ Ներկայացուցիչները Յալեի, Կոլումբիայի, Պրինկետոնի և Ռուտգերսի հանդիպել էն 1873 թվականի, հոկտեմբերի 19-ին ստեղծելով կանոնների ստանդարտ շարք որով պետք էր բոլոր դպրոցները հավատարիմ մնային։ Թիմերը սահմանեցին 20 խաղացողներ յուրաքանչյուրը, և դաշտերում նշեցին 400-ից 250 ֆուտերը։ Հարվարդը ձեռնպահ էր կոնֆերանսում, քանի որ նրանք ավելի շատ հավանում էին ռեգբիի ոճի խաղը, որ թույլը թույլ էր տալիս աշխատել գնդակով[5]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. See 2006թ.-ի NCAA Ֆուտբոլային օրենքները
  2. Միացյալ Նահանգներում և Կանադյում «ֆուտբոլ» տերմինը նշանակում է կամ «ամերիկյան» կամ «կանադական ֆուտբոլ»։ Հիմնականում տեսակը հասկացվում է կոնտեքստից։
  3. «Spectators Guide to Rugby» (PDF)։ New England Rugby. Northeastern University։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-30-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 24, 2012 
  4. «Rutgers - The Birthplace of Intercollegiate Football»։ Rutgers University։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-09-24-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 24, 2012 
  5. 5,0 5,1 «No Christian End! The Beginnings of Football in America»։ Professional Football Researchers Association։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-06-11-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 24, 2012 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես՝ ամերիկյան ֆուտբոլ Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս