Չինարեն «ճգնաժամ» բառը

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
«Ճգնաժամ նշանակող չինարեն հիերոգլիֆը

Չինարեն «ճգնաժամ նշանակող բառ» (չինարեն ավանդ. 危機, հեշտ. 危机 , պինին: wēijī), արևմտյան երկրների մոտիվացիոն տեքստերում հաճախ կիրառվող բառ, որն ունի երկու նշանակություն՝ «վտանգ» և «հնարավորություն»: Բառը բաղկացած է երկու հիերոգլիֆներից: Որոշ լեզվաբաններ քննադատում են այս թարգմանությունը՝ համարելով այն որպես ստուգաբանական մոլորություն, քանի որ «հնարավորությունը» չի համարվում չինարեն (չինարեն ավանդ. , հեշտ. ) հիերոգլիֆի հիմնական նշանակությունը[1][2]:

Կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն ամերիկացի լեզվաբան Բենջամին Զիմմերի անգլերենում առաջին անգամ չինարեն «ճգնաժամ» բառի թարգմանությունը հանդիպել է 1938 թվականի վերջին՝ Չինաստանում աշխատող միսիոներների մասին պատմող ամսագրում[1][3]: Ավելի շուտ, Միացյալ Նահանգներում այս թարգմանությունը առավել հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ նախագահ Ջոն Քենեդին կիրառեց այս հռետորական արտահայտությունը՝ 1959 և 1960 թվականներին տեղի ունեցած ելույթների ժամանակ:

Չինարենում «ճգնաժամ» բառը բաղկացած է երկու սիմվոլներից, որոնցից մեկը նշանակում է «վտանգ», մյուսը՝ «հնարավորություն»[4]։

Այս ասույթը հետագայում բազմիցս կիրառվել է քաղաքական ճառերի ժամանակ ԱՄՆ նախկին նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի և հանրային այլ դեմքերի կողմից՝ ինքնաբերաբար մտնելով ամերիկացիների քաղաքական գիտակցության մեջ:

Բառի օգտագործումը դարձել է սիրելի «մեմ» ամերիկյան բիզնես խորհրդատուների և հռետորների համար: Այն հաճախակի կիրառվում է նաև կրթական հաստատություններում, քաղաքականությունում և ԶԼՄ-ներում: Այսպես օրինակ, ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Կոնդոլիզա Ռայսը կիրառել է այս տերմինը Իսրայելա-պաղեստինյան բանակցությունների ժամանակ[5]: Նախկին փոխնախագահ Ալբերտ Գոռը կիրառել է այս տերմինը ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի էներգետիկայի և կոմերցիայի կոմիտեում՝ իր «Անհարմար ճշմարտություն» աշխատության շնորհանդեսի ժամանակ, ինչպես նաև նոբելյան ճառի ժամանակ[6][7]:

Այս եզրույթը հաճախ կիրառում են նաև ռուս հանրային դեմքերը և լրագրողները: Այսպես, իրենց ելույթներում և հարցազրույցներում տերմինը կիրառել են Բորիս Նեմցովը[8], Միխայիլ Դելյագինը[9], Միխայիլ Պրոխորովը[10], Ալեքսեյ Ուլյուկաևը[11] և ուրիշներ:

Բենջամին Զիմմերը կարծում է, որ եզրույթի հետաքրքրությունը պայմանավորված է նրա կիրառելիության «հարմարությամբ»՝ որպես հռետորական հնարք, որը ենթադրում է կոչ՝ անցնելու ակտիվ գործողությունների[12], ինչպես նաև ֆենոմեն, երբ ցանկալի ընդունվում է որպես իրական (անգլ.՝ Wishful thinking)[13]:

Տարածված սխալ թարգմանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանասեր, չինագետ, Փենսիլվանիայի համալսարանի պրոֆեսոր Վիկտոր Մեյերը նշում է, որ wēijī բառի «վտանգ» թարգմանությունը համարվում է «տարածված մոլորություն» անգլալեզու երկրներում[13]: Wēi () իրոք նշանակում է «վտանգավոր» կամ «ռիսկային», բայց () բազմանշանակ բառ է: Այս տարրի ամենատարածված թարգմանությունը համարվում է «կրիտիկական կետը»[13]: Չինարեն «հնարավորություն» բառը (չինարեն ավանդ. 機會, հեշտ. 机会 , պինին: jīhuì, բառացի՝ «հասնել կրիտիկական կետին»), հակառակը, համարվոմ է բազմարմատ բառ, որը ներառում է նաև տարրը:

Ամերիկյան հանրահայտ «Սիմփսոնները» մուլտսերիալում Լիզա Սիմփսոնը կիրառում է այս արտահայտությունը[14]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Zimmer Benjamin (մարտի 27, 2007)։ «Crisis = danger + opportunity: The plot thickens»։ Language Log։ Վերցված է հունվարի 19, 2009  (անգլերեն)
  2. "The Straight Dope: Is the Chinese word for "crisis" a combination of "danger" and "opportunity"?" (անգլերեն).
  3. Chinese Recorder (January 1938, "The Challenge of Unusual Times")
  4. Speeches by President Kennedy at United Negro College Fund fundraiser, Indianapolis, Indiana, 12 April 1959, and Valley Forge Country Club, Valley Forge, Pennsylvania, 29 October 1960 (на английском языке)
  5. Kessler Glenn (2007-01-19)։ «Rice Highlights Opportunities After Setbacks On Mideast Trip»։ The Washington Post։ էջ A14։ Վերցված է 2007-12-12 
  6. https://science.house.gov/sites/republicans.science.house.gov/files/documents/hearings/032107_gore.pdf
  7. Gore Al (2007-12-10)։ «Al Gore: The Nobel Peace Prize 2007: Nobel Lecture»։ Осло: Нобелевский комитет։ Վերցված է 2007-12-12  (на английском языке)
  8. «Борис Немцов: каждый олигарх может оказаться в «Матросской Тишине»»։ Комсомольская Правда։ 2004-06-24։ Վերցված է 2016-02-04 
  9. «Экономист Михаил Делягин: Ни в коем случае не тратьте заначку!»։ Комсомольская Правда։ 2009-05-07։ Վերցված է 2016-02-04 
  10. «М.Прохоров: Ситуация на Украине — возможность для России и Европы объединить усилия»։ РБК։ 2013-12-03։ Վերցված է 2016-02-04 
  11. Алексей Улюкаев: Уже в 2016 году возможен переход к умеренному восстановительному росту в российской экономике — сайт Минэкономразвития РФ
  12. Zimmer Benjamin (մարտի 22, 2007)։ «Stop Him Before He Tropes Again»։ Language Log։ Վերցված է հունվարի 19, 2009  (на английском языке)
  13. 13,0 13,1 13,2 Mair Victor H. (2005)։ «danger + opportunity ≠ crisis: How a misunderstanding about Chinese characters has led many astray»։ PinyinInfo.com։ Վերցված է հունվարի 15, 2009  (на английском языке)
  14. https://www.youtube.com/watch?v=yY-P3D63Z18