Ումիհանա Չուվիդինա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ումիհանա Չուվիդինա
Դիմանկար
Ծնվել է1794
ԾննդավայրՍարաևո, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է1870
Մահվան վայրBosnia Vilayet, Օսմանյան կայսրություն
ՔաղաքացիությունFlag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg Օսմանյան կայսրություն
Կրոնիսլամ
Մասնագիտությունբանաստեղծ և գրող
Umihana Čuvidina Վիքիպահեստում

Ումիհանա Չուվիդինա (բոս․՝ Umihana Čuvidina; 1794, Սարաևո, Օսմանյան կայսրություն - 1870, Bosnia Vilayet, Օսմանյան կայսրություն), օսմանյան ժամանակաշրջանի բոսնիացի բանաստեղծ: Նա առավել վաղ բոսնիացի կին-հեղինակն է, որի ստեղծագործությունները պահպանել են մինչև այսօր[1]: Չուվիդինան երգում էր իր բանաստեղծությունները և մեծ ներդրում է ունեցել բոսնիական ժողովրդական երաժշտության ավանդական ժանրում, սեվդալինկայում[2]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չուվիդինան ծնվել է 1794 թվականին Սարաևոյում (այժմյան Բոսնիա և Հերցեգովինայի մայրաքաղաքը), այն ժամանակ Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ մտնող, բոսնիացիների ընտանիքում, որը ռեստորան ուներ, հետո ձմերուկ էր աճեցնում և վաճառում: Չուվիդինան մեծացել է Հրիդայում, Սարաևոյի թաղամաս, որը գտնվում է Միլյացկա գետի ձախ ափին:

1813 թվականին Չուվինինան նշանված էր Մույո Չամջի-բայրաքթար անունով մի երիտասարդի հետ, որը 19-րդ դարի սկզբին սերբական ապստամբության ճնշման ժամանակ զոհվեց որպես Ալի Փաշա Դերենդելիի կայսերական բանակի զինվոր: Նա սպանվել է Դրինա գետի ոչ հեռու գտնվող Լոզնիցա փոքրիկ քաղաքի մոտ, Սերբիա: Փեսացուի մահվան հարվածից հետո Չուվիդինան որոշեց երբեք չամուսնանալ և սկսեց գրել բանաստեղծություններ իր սիրելիի և նրա մարտակից ընկերների մասին:

Մույոյի մահից հետո երեք տարի Ումիհանան դուրս չի եկել իր տան բակի սահմաններից: Չորրորդ տարում, որպես մահացած սիրո հավերժական սգո նշան, նա կտրել է իր բոլոր մազերը և կապել բակի ցանկապատին: Այս մասին հաղորդվում է իր բանաստեղծություններում:

Միայն ամբողջական պոեմը, որը կարելի է առանց կասկածի վերագրել Չուվիդինայի հեղինակային ստեղծագործությանը, 79 բանաստեղծություններով էպոսն է «Սարաևոցիները պատերազմ են գնում Սերբիայի դեմ» խորագրով (բոս․՝ Sarajlije iđu na vojsku protiv Srbije)՝ գրված բոսնիերեն[3]:

Umihana Chuvidina ապրել է մինչև խոր ծերություն և մահացել է մոտ 1870 թվականին: Նա թաղվել է ըստ ավանդույթի անհայտ վայրում Սարաևոյում, «անտառակի տակ ժայռի վրա»:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1970 թվականին Սարաևոյի Բոլյակով-Պոտոկ թաղամասում բացվեց դպրոց, որը կոչվում էր նրա (Umihana Čuvidina Osnovna Škola) անունով[4][5]: 1992 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Բոսնիայի պատերազմի ընթացքում սերբերի կողմից սպանվեցին մի քանի աշակերտներ[6]: Երեք ամիս անց, դեկտեմբերի 16-ին, այս դպրոցի երեք աշակերտներ սպանվեցին սերբական արկից, իսկ մի քանիսը վնասվածքներ ստացան դպրոցում: Այս միջադեպերը եղել են Սարաևոյի պաշարման մի մասը, որը տևեց գրեթե չորս տարի[7]:

Տունը, որտեղ նա ծնվել է, Սարաևոյի Հին քաղաքի Մուջեզինովա փողոցում, տարիների ընթացքում լիովին անկում է ապրել: Բնակիչները բազմիցս քաղաքապետարաններից խնդրել են վճարել Չուվիդինայի նվիրված հուշատախտակի տեղադրման համար այն տանը, որտեղ նա ապրում էր[8]: Սակայն դա արդյունք չի տվել մինչև 2011 թվականը, երբ Սարաևո քաղաքը տրամադրել է 80.000 բոսնիական փոխարկելի մարկ փողոցը և տունը վերականգնելու համար[9]:

2012 թվականի սեպտեմբերին բոսնիացի դերասանուհի Նադա Ջուրեվսկան հայտարարեց, որ նա և իր գործընկեր Ադմիր Գլամոչակը, պատրաստվում են ստեղծել մոնոդրամա Ումիհանա Չուվիդինայի մասին: Ջուրեվսկան հայտարարեց նաև, որ տարիներ շարունակ տեղեկություններ է հավաքել խորհրդավոր բանաստեղծուհու կյանքի մասին[10]:

Մասնակի մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս ստեղծագործությունները ստեղծվել են մոտավորապես 1810-1820 թվականներին.

  • Čamdži Mujo i lijepa Uma[11]
  • Sarajlije iđu na vojsku protiv Srbije
  • Žal za Čamdži Mujom

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Tarih donosi priču o Umihani Čuvidini»։ tvsa.ba։ 28 декабря 2011։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 հունվարի 2014-ին։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  2. «Sevdalinka, naučni esej»։ ibn-sina.net։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  3. Voices in the Shadows: Women and Verbal Art in Serbia and Bosnia; Pages 250 & 251։ books.google.com։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  4. «Umihana Čuvidina Elementary School official website»։ osuc.edu.ba։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  5. «Osnovna škola "Umihana Čuvidina", Sarajevo»։ most387.com։ 6 января 2012։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  6. «Obilježena godišnjica ubistva devet građana Novog Grada»։ avaz.ba։ 28 сентября 2012։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  7. «OBILJEŽENA 20. GODIŠNJICA STRADANJA U POTUR ŠEHIDIJINOJ ULICI»։ novigradsarajevo.ba։ 17 դեկտեմբերի 2012։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  8. «Propada ulica u kojoj je rođena čuvena Umihana Čuvidina»։ avaz.ba։ 1 ապրիլի 2011։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  9. «Dosta oštećenih kaldrma u Starom Gradu: Za sanaciju 80.000 KM»։ avaz.ba։ 24 մայիսի 2011։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  10. «Đurevska i Glamočak pripremaju monodramu o Umihani Čuvidinoj»։ avaz.ba։ 25 սեպտեմբերի 2012։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019 
  11. «CAMDZI MUJO I LIJEPA UMA»։ camo.ch։ Վերցված է 4 ապրիլի 2019