Մուտալա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Մուտալա
Motala
Զինանշան
Motala vapen.svg

Court house Motala Sweden.JPG
Մուտալային հին դատարանի շենքը
ԵրկիրՇվեդիա Շվեդիա
Պատմական նահանգՕստերյոտլանդ
Հիմնադրված է1288 թ.
Մակերես2020±0,5 հեկտար
ԲԾՄ89 մետր
Բնակչություն31 340 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2020)[1]
Ժամային գոտիUTC+1 և UTC+2
Պաշտոնական կայքstart.motala.se
##Մուտալա (Շվեդիա)
Red pog.png

Մուտալա (շվեդերեն՝ Motala), բնակավայր Շվեդիայի Թագավորության Օստերյոտլանդ պատմական նահանգի Մոտալայի շրջանում[2]։ Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 29 823 մարդ (ամբողջ շրջանի բնակչությունը՝ 41 956 մարդ)։

Մուտալան Օստերյոտլանդի երրորդ խոշոր քաղաքն է՝ Լինչոպինգից և Նորչյոպինգից հետո։ Աշխարհագրորեն Մուտալան տեղակայված է Վեթեռն լճի արևելյան ափին և համարվում է ինչպես Գյոտայի ջրանցքի, այնպես էլ հարակից լճային երկրամասի հիմնական կենտրոնը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատավորների տունը Մուտալայում։

Մուտալայի եկեղեցին թվագրվում է 13-րդ դարին։ Դարեր շարունակ Մուտալան շարունակում էր մնալ փոքրիկ գյուղական բնակավայր, որը հիմնականում ծառայում էր որպես դեպի Վադստենա (միջնադարյան Շվեդիայի մշակութային կենտրոններից մեկը) տանող կանգառային կետ։ Հետագայում, սակայն, այստեղ կառուցվում է Շվեդիայի թագավոր Գուստավ I Վազայի առանձնատունը, իսկ ավելի ուշ՝ Մուտալայից 20 կմ հյուսիս գտնվող Մեդեվի առողջարանային հանգստավայրում՝ Քրիստինա թագուհու ամառանոցը։

Գյոտայի ջրանցքը կառուցվել է 19-րդ դարի սկզբին։ Ի շնորհիվ դրա՝ Մուտալան դառնում է ջրանցների միջոցով իրականացվող առևտրի կարևոր կենտրոն հարավային Շվեդիայում։ Ջրանցքի շինարար Բալցար ֆոն Պլատենի դին վերջինիս մահվանից հետո ամփոփվում է Գյոտայի հարևանությամբ։ 1823 թվականին քաղաքը ստանում է «կյոպինգ»-ի արտոնյալ կարգավիճակ, իսկ լիարժեք իրավասություններ տրվում են միայն 1881 թվականի ապրիլի 1-ին։ 1971 թվականին իրականացված Շվեդիայի քաղաքային բարեփոխումների արդյունքում Մուտալան դառնում է շրջանային կենտրոն։

Այս բնակավայրում գործունեություն ծավալող «Motala Verkstad»-ը ինժեներական ընկերություն է, որը մասնագիտացված է կամուրջների և երկաթուղիների կառուցման գործում։ 1963-ին «Tetra Brik»-ը Մուտալայում տեղադրում է իր հեղինակային առաջին փաթեթավորման մեքենան։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուտալային բնորոշ է մեղմ կլիման։ Վեթեռն լճի ազդեցությամբ Մուտալայի կլիման բնորոշվում է համեմատաբար զով ամառներով և ավելի մեղմ ձմեռներով՝ ի համեմատություն Օստերյոտլանդի մյուս քաղաքների (մասնավորապես՝ Լինչոպինգի, կլիմայական տվյալները՝ ±0.5-0.9 °C (1–2 °F[3])։ Տարվա ամենատաք ամիսը հուլիսն է։ Հուլիսին օրվա միջին ջերմաստիճանը կազմում է 16.4 °C, իսկ ցերեկային ժամերին՝ 21.6 °C։ Տարվա ամենացուրտ ամիսը փետրվարն է։ Օրական միջին ջերմաստիճանը փետրվար ամսին կազմում է −3.3 °C, իսկ ցերեկային ժամերին՝ +0.1 °C[4]։

Ընդհանուր հաշվով, Մուտալայում բավականին հաճախ են տեղում անձրևներ։ Տարվա ամենախոնավ ամիսը օգոստոսն է (տեղումների միջին քանակը կազմում է 71 միլիմոտր)։ Ամենաչոր ամիսը մարտն է․ տեղումների միջին քանակը՝ 29 միլիմետր։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մուտալայի ավտոմոբիլային թանգարան՝ հավաքածուի մեջ ներառված են տարբեր ժամանակաշրջանների տեսացուցադրություններ, ներառյալ՝ մոտոցիկլետներ, մեքենաներ, ռադիոներ, նվագարկիչներ և այլ իրեր, որոնք վերաբերվում են 20-րդ դարի առաջին 70 տարիներին,
  • Շվեդական հեռարձակման թանգարան՝ զույգ ռադիոաշտարակներով,
  • Գյոտային ջրանցք,
  • Մուտալայի եկեղեցի՝ 13-րդ դարի հոգևոր կառույց,
  • Մուտալայի թանգարանը Շառլոտենբուրգի ամրոցում,
  • «Վարամոն» լողափ,
  • Բալցար ֆոն Պլատենի գերեզմանոցը։

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուտալայից են հետևյալ սպորտային ակումբները․

  • Զերոս ԲԿ
  • ԻՖԿ Մուտալա
  • Մուտալա ԱԻՖ
  • Մուտալա Սեգելսալսկապ

Հնագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2015 թվականի նոյեմբերին անգլիական «Նեյչր» գիտական շաբաթագրքում հրատարակվում է գիտական վերլուծություն, որտեղ ներկայացված էր մ․թ․ա․ 6000-ից մինչև մ․թ․ա․ 5700 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Մուտալայում բնակված և ներկայումս հայտնաբերված նախնադարյան որսորդների և հավաքչությամբ զբողվող անձանց մասին։

Չորս նախամարդկանցից երեքը կրում էին I2a1 հայրական հապլոխումբ (կամ դրա ենթադաս), իսկ մյուսները՝ I2c։ mtDNA-ի առնչակցությամբ չորս առանձնյակներ կրում էին U5a ենթադասի գենը, իսկ երկուսը՝ U2e1։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthetStatistics Sweden, 2021.
  2. «Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010» (Swedish)։ Statistics Sweden։ դեկտեմբերի 14, 2011։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 10, 2012-ին։ Վերցված է հունվարի 10, 2012 
  3. «Klimat Linköping: Temperatur, Klimat graf, Klimat bord»։ sv.climate-data.org։ Վերցված է 2018-06-03 
  4. «Klimat Motala: Temperatur, Klimat graf, Klimat bord»։ sv.climate-data.org։ Վերցված է 2018-06-03 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]