Մուդեխար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տաճարի աշտարակ Թերուելում, Իսպանիա

Մուդեխար (իսպ.՝ mudéjar, արաբ․՝ مدجّن‎‎‎, բառացի` վարժեցված, ընտանեկան), ինքնատիպ ոճ, որ դրսևորվել է 11-16-րդ դարերի իսպանական արվեստում` ճարտարապետության, գեղանկարչության, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի մեջ: Անվանումն առաջացել է կրոնական «մուդեխար» խմբավորման անունից:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

12-16-րդ դարերում իսպանական մշակույթում ի հայտ է եկել ինքնատիպ սինթեզված ոճ, որի մեջ սերտորեն ձուլվել են գոթական, մավրիտանական, իսկ ավելի ուշ նաև Վերածննդի մշակույթի բնորոշ տարրերը: Մուդեխար ոճի ստեղծագործությունները ստեղծվել են ինչպես մուսուլման, այնպես էլ քրիստոնյա վարպետների կողմից: Մուդեխարների արվեստը ոչ միատարր երևույթ է և ոչ միշտ է անթերի իր գեղարվեստական որակներով. հետազոտողները նշում են, որ այս ոճի նույնիսկ լավագույն դրսևորումներին բնորոշ են երկրորդական հատկանիշները[1]:

Մուդեխար ոճում պահպանվել են մավրիտանական ճարտարապետության կոնստրուկտիվ տարրերը` պայտանման կամարներ, սյունազարդ ծածկեր, որոնք ձևավորում են ութանկյուն աստղ, հավաքովի փայտե տանիքներ, գիպսե զարդաքանդակներ և պատերին գունավոր սալիկներ: Կոմպոզիցիայի ազատ տարածական հիմքը ներքին բակն է, որի շուրջ խմբավորվել են մնացած շինությունները, որոնք տարբերվում են պարզ, ռացիոնալ նախագծումով: Մուդեխար ոճով կառուցվել են բնակելի շենքեր, քանի որ գրավիչ էին ոչ թանկ նյութերը` աղյուս, փայտ, գիպս, և ժողովրդական վարպետների էժան աշխատուժը: Ոճը իր զարգացումն է ապրել Կաստիլիայում, Արագոնում, Անդալուսիայում, մասնավորապես Տոլեդո, Սարագոսա, Կորդովա և Սևիլյա քաղաքներում:

Ոճի ներսում առանձնացնում են երկու ուղղություններ` ժողովրդական ու պալատական: Ժողովրդական մուդեխարը հիմնականում զարգացել է իսպանացիների կողմից գրավված շրջաններում, որտեղ մավրիտանական արվեստի ավանդույթներն ավելի բնական են կիրառվել կրոնում ու քրիստոնեական կենցաղային մշակույթում: Ժողովրդական մուդեխարի շինությունները կառուցվել են հիմնականում աղյուսից. նրանք տարբերվել են կայուն ձևերով և զարդարանքի մոտիվներով: Ժողովրդական մուդեխար ոճը բնորոշ է Սևիլյայի տաճարներին` Սանտա Կատալինա, Սան Խիլ, Սան Անդրես, Սան Էստեբան, Սան Իսիդրո, Սան Մարկոս (հատկապես հայտնի է կրկնակ պատուհաններով մինարե-աշտարակներով): Տաճարները կառուցվել են աղյուսով, ունեցել են հարթ փայտե տանիքներ, գոթական ոճի ճակատային մասերը համադրվել են պայտաձև կամարներով, երկրաչափական ձևերով: Մավրիտանական ավանդույթներն այս կառույցներում ավելի վառ են դրսևորվել, քան գոթական տարրերը:

Պալատական մուդեխարը ձևավորվել է իսպանացիների իշխանությունը նվաճված տարածքներում ամրապնդելուց հետո և զարգացել է ընդհուպ 16-րդ դարը: Այս ուղղության մեջ արտացոլվել են իսպանական ազնվական ու հոգևոր դասի ձգտումները շքեղության ու հարմարավետության նկատմամբ: Այս ուղղությանն են վերաբերում Սևիլյայի Ալկասարի առավել հին հատվածները (14-րդ դար): Շենքի դիմային հատվածում, որ կոչվում է թագավոր Պեդրոյի պալատ (1364), կարելի է նմանություններ գտնել Գրանադայի Ալ-Համբրայի ճարտարապետության հետ: Հնարավոր է, որ այն կերտել են Գրանադայի մավրիտանացի վարպետները, որոնց Կաստիլիայի հոգևոր հովվի խնդրանքով ուղարկել էր էմիրաթի ղեկավար Մուհամեդ V-ը: Պալատական մուդեխարի ոճով են կառուցվել 14-րդ դարի սևիլյական այլ կառույցներ` Ալբա հերցոգների Լաս Դուենյաս պալատը և Մեդինասելի հերցոգների կառուցած Պիղատոսի տունը, որի շինարարությունն ավարտվել է 16-րդ դարում. այն մավրիտանական և վերածննդի ոճերի միախառնման փայլուն օրինակ է: Ոճի գլխավոր հուշարաձաններից է նաև Ինֆանտադո հերցոգների պալատը Գվադալախարայում (15-17-րդ դարեր):

14-րդ դարից գոթական ու մավրիտանական ավանդույթների միաձուլումը ավելի ամբողջական ու ներդաշնակ բնույթ է ստանում:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]