Մնայդրա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
WorldHeritageBlanc.svg
Մնայդրա
մալթ.՝ Mnajdra*
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն

Malta swiatynia.jpg
Երկիր Մալթա Մալթա
Տիպ Մշակութային
Չափանիշներ
Ցանկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ֊ի ցանկ
Աշխարհամաս** Եվրոպա
Ընդգրկման պատմություն
Ընդգրկում 1980  (անհայտ նստաշրջան)
* Անվանումը պաշտոնական անգլերեն ցանկում
** Երկրամասը ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դասակարգման
Համաշխարհային UNESCO logo.svg ժառանգություն

Մնայդրա (մալթ.՝ Mnajdra), եկեղեցական մեգալիթյան համալիր Միջերկրական ծովում` Մալթա կղզու հարավային ափին: Մնայդրան գտնվում է մեգալիթյան մեկ ուրիշ շատ հայտնի կառույցից` Հաջար-Կիմից 0.5 կմ հեռավորությամբ: Համալիրը կառուցվել է Ք. ա. մոտ 4 հազար տարի առաջ: Եկեղեցական համալիրի ավերակները հայտնաբերվել են Ջ. Վենսի ղեկավարած հնագիտական աշխատանքների արդյունքում 1840 թվականին` Հաջար-Կիմի հայտնաբերումից մեկ տարի անց[1]: 1871 թվականին Ջեյմս Ֆերգյուսոնը կազմել է Մնայդրայի առաջին հատակագիծը, որը, սակայն, բազմաթիվ սխալներ էր պարունակում: 1901 թվականին դոկտոր Ալբերտ Մայրը կազմում է առաջին ճիշտ հատակագիծը[2]: 1910 թվականին դոկտոր Թոմաս Էշբին կատարում է լրացուցիչ հետազոտություններ և հայտնաբերում հնագիտական կարևոր իրեր: 1949 թվականի հնագիտական ուսումնասիրությունների ընթացքում հայտնաբերվում են ոչ մեծ երկու քանդակներ, երկու մեծ կարասներ, զենքեր և մեկ մեծ կլորավուն քար, որն ամենայն հավանականությամբ օգտագործվել է եկեղեցու մեծ քարերը տեղափոխելու համար[2]:

1992 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Մալթայի մեգալիթյան կառույցները, այդ թվում` Մնայդրան, ընդգրկել է Համաշխարհային ժառանգության ցանկում[3]:

Արտաքին տեսք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մնայդրայի ինտերիեր

Մնայդրան կառուցված է կորալային կրաքարի բեկորներից, որը շատ ավելի կարծր է, քան այն կրաքարը, որով կառուցված է Հաջար-Կիմը: Մնայդրան կառուցված է ոչ մեծ քարերի աստիճանական դասավորության եղանակով, պարունակում է նաև կրաքարի մեծ կտորներ:

Մնայդրայի նախագծումը երեքնուկի տերևի տեսքով ավելի ճիշտ ձև ունի, քան Հաջար-Կիմը: Նախապատմական կառույցը կազմված է իրար շատ մոտ գտնվող երեք կառույցներից` վերին, միջին և ներքին, որոնք միացված չեն անցումներով[4][5]:

Վերին կառույցը համալիրի ամենահին կառույցն է` ստեղծված Ք. ա. 3600-3200 թվականներին[6]: Այն եռաբսիդ կառույց է, որի դուռը բացվածքի տեսք ունի` փորված կրաքարե խոշոր քարի մեջ: Այս ձևը բնորոշ է Մալթայի մեգալիթյան այլ կառույցներին: Ամենայն հավանականությամբ, տաճարը սկզբում ունեցել է կամարակապ տանիք, սակայն ներկայումս միայն պահպանվել է դրա հիմքը: Որպես հենասյուն ծառայող քարերը զարդարված են եղել հորիզոնական շարքերով փորվածքներով[1]:

Միջին կառույցը ստեղծվել է Ք. ա. 3150-2500 թվականներին` դառնալով Մնայդրայի համալիրի ամենաերիտասարդ կառույցը: Այն կառուցված է քարե բեկորներից, որոնց գագաթներին հորիզոնական ձևով տեղադրվել են քարերի շարքեր:

Ներքին կառույցը Մալթայի մեգալիթյան կառույցներից ամենատպավորիչն է: Նրա առաջ տեղակայված է եղել ընդարձակ բակ` քարե նստարաններով, գավիթ` ձևավորված հորիզոնական շարված քարերի շարքերով, որոնցից մեկը պահպանվել է: Պահպանվել են նաև տանիքի մնացորդները, որը, հավանական է, նախկինում գմբեթ է ունեցել: Տաճարը զարդարված է եղել պարուրաձև կտրվածքներով և ատամնաձև զարդերով: Պատերին եղել են պատուհանի բացվածքներ[7] Храм украшен спиралевидными вырезанными узорами и зубцами, в плитах вырезаны окна.[6]:

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներքին տաճարն ունի աստղագիտական նշանակություն և ենթադրաբար օգտագործվել է աստղագիտական կամ օրացուցային նպատակներով[8]: Գարնանային և աշնանային գիշերահավասարների ժամանակ արևի լույսն ընկնել է գլխավոր դռնից այնպես, որ լուսավորել է կառույցի առանցքը: Արևադարձին արևի լույսը լուսավորել է մեգալիթի եզրերը ձախից և գլխավոր դուռը աջից[9]:

Չնայած կառույցների նշանակության մասին գրավոր աղբյուրների բացակայությանը` հնագետները եզրակացրել են, որ նրանք ունեցել են ծիսական նշանակություն` ելնելով այնտեղ հայտնաբերված կայծքարային դանակներից, պարանների համար նախատեսված անցքերից, որոնցից հավանաբար կապվել են զոհաբերության համար նախատեսված կենդանիները, կենդանիների ոսկորներից: Այս կառույցները չեն օգտագործվել որպես դամբարաններ, քանի որ մարդկային մնացորդներ չեն հայտնաբերվել.[10]: Մնայդրայում հայտնաբերվել է քարե կահույք, օրինակ` սեղան և նստարաններ:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]