Մալթայի մեգալիթ տաճարներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Մալթայի մեգալիթ տաճարներ, նախապատմական շրջանի մեգալիթ տաճարներ Մալթայում, որոնք ընդհանուր մեկ համարով ընդգրկված են ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգության ցանկում[1]: Դրանք կառուցվել են տարբեր ժամանակաշրջաններում՝ մ. թ. ա. 3.600-մ. թ. ա. 2.500 թվականներին[2][3]: Այս մեգալիթ կառույցները մինչև Պորտասարի նմանատիպ կառույցների բացահայտումը համարվել են մեգալիթ հնագույն կառույցներն աշխարհում:

Ընդհանուր բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնագետները կարծում են, որ մեգալիթ այս համալիրները տարածքի մշակութային էվոլյուցիայի արդյունք են[4][5]: Դրանք հիմք են հանդիսացել Մալթայի հնագույն պատմության փուլերն անվանելու համար, քանի որ տաճարների տարածքում պեղումների արդյունքում հայտնաբերված խեցեղեն իրերին ու այլ գտածոներին բնորոշում են որոշակի հատկություններ: Մալթայի մեգալիթ տաճարների խմբի մեջ չի մտնում ստորգետնյա սրբատեղի Հալ Սաֆլիենին. այն Համաշխարհային ժառանգության մեջ ընդգրկված է առանձին համարի ներքո[6][7]:

Մալթայում կան մեգալիթ այլ տաճարներ ևս, օրինակ՝ Բորջ ին Նադուրը, Կորդինը, Բրոշտորֆի շրջանակը, Թալ Կադին, Թալ Սիլջը, որոնք Համաշխարհային ժառանգության ցանկում չեն ընդգրկվել վատ պահպանված լինելու պատճառով: Տաճարների մի մասը ոչնչացվել է կամ զգալիորեն վնասվել 19-րդ դարում, որբ գյուղացիները մաքրել են որոշ տարածքներ գյուղատնտեսական նպատակներով օգտագործելու համար: Ջգանտիան Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվել է 1980 թվականին: 1992 թվականին կոմիտեն ընդլայնել է ցանկը՝ այնտեղ ներռելով ևս հինգ մեգալիթ համալիրներ՝ Մնայդրան, Տարշիենը, Թա Հաջրաթը, Սկորբան, Հաջար Քիմը:

Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաճարների անվանումներից շատերը մատնանշում են այն քարատեսակը, որով կառուցվել է տաճարը: Մալթական հագար բառն ընդհանուր է Թա Հաջրաթի և Հաջար Քիմի համար. առաջինի թա մասնիկը մատնանշում է տիրակալին, երկրորդի քիմ մասնիկը հավանաբար մալթերեն խոնարհում բառի աղավաղված ձևն է, որ դիրք է նշանակում[8]:

Մալթական բանահյուության մեջ նկարագրվում են հսկաներ, որոնք կառուցել են տաճարներ: Դրանից էլ առաջացել է Ջգանտիա անունը, որը նշանակում է հսկաների աշտարակ[9]: Մալթացի բանասեր Ջոզեֆ Ակվիլինան հայտնել է այն տեսակետը, որ Մնայդրա անվանումը մանդրա (արաբ․՝ منيدرة‎‎) բառի փաղաքշական ձևն է, որ նշանակում է ծառաստան, ծառերով տնկված տարածք: Նա նշել է նաև, որ բառը կարող է առաջացած լինել արաբերեն մանզարա (արաբ․՝ منظرة‎‎) բառից, որը նշանակում է իշխող դիրք ունեցող տարածք[10]: Տարշիեն, ինչպես նաև Սկորբայիի տաճարներն իրենց անվանումները ստացել են այն տեղանքի անունից, որտեղ որ հայտնաբերվել են:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «21 World Heritage Sites you have probably never heard of»։ Daily Telegraph 
  2. «Megalithic Temples of Malta – UNESCO World Heritage Centre»։ Whc.unesco.org։ Վերցված է 2011-10-09 
  3. «The Prehistoric Archaeology of the Temples of Malta»։ Bradshawfoundation.com։ Վերցված է 2009-07-22 
  4. Blouet, The Story of Malta, p. 22 
  5. «Prehistoric Temples of Malta»։ Վերցված է 2008-09-16 
  6. Blouet, The Story of Malta, p. 28 
  7. «Malta: Ancient Home to Goddesses and Fertility Cults»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2006-12-14-ին։ Վերցված է 2008-09-16 
  8. Wettinger Godfrey (2008)։ «Stramberiji fl-Ismijiet tal-Inħawi Maltin»։ L-Imnara 9 (32): 8 
  9. De Soldanis, Gozo, Ancient and Modern, Religious and Profane, Book I, pp. 86–88 
  10. Aquilina, Maltese- English Dictionary, p. 776