Մարմոլ Խոսե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մարմոլ Խոսե
José Mármol.png
Ծնվել էդեկտեմբերի 2, 1817(1817-12-02)[1]
ԾննդավայրԲուենոս Այրես, Արգենտինա[2]
Վախճանվել էօգոստոսի 9, 1871(1871-08-09)[3] (53 տարեկան)
Վախճանի վայրԲուենոս Այրես, Արգենտինա[2]
ԳերեզմանՌեկոլետա գերեզմանատուն
Մասնագիտությունգրադարանավար, գրող, դիվանագետ, լրագրող, բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ
Լեզուիսպաներեն[3]
ՔաղաքացիությունFlag of Argentina (alternative).svg Արգենտինա
ԿրթությունԲուենոս Այրեսի ազգային համալսարան
ԿուսակցությունPartideishon Unitarieishon?
José Mármol Վիքիպահեստում

Մարմոլ Խոսե(իսպ.՝ José Mármol, դեկտեմբերի 2, 1817(1817-12-02)[1], Բուենոս Այրես, Արգենտինա[2] - օգոստոսի 9, 1871(1871-08-09)[3], Բուենոս Այրես, Արգենտինա[2]), արգենտինացի գրող, լրագիր, քաղաքագետ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարմոլը իրավաբանություն է ուսումնասիրել Բուենոս Այրեսի համալսարանում, 1838 թվականից անդամակցել է «Երիտասարդ Արգենտինա» գաղտնի հասարակությանը, որը նպատակ ուներ տապալել բռնապետ Խուան Մանուել դե Ռոսասին: 1839 թվականին ընդդիմադիր գործունեության համար ձերբակալվել է, 1840 թվականին ազատ արձակվելուց հետո ստիպված էր լքել երկիրը՝ բնակություն հաստատելով Մոնտեվիդեոյում (Ուրուգվայ)։ Երեք տարի անց Մոնտեվիդեոն պաշարվել է Ռոսասի և նրա դաշնակից Մանուել Օրիբեի զորքերի կողմից, և Մարմոլը տեղափոխվել է Ռիո դե Ժանեյրո (Բրազիլիա): 1843 թվականի փետրվարին փորձել է ծովով տեղափոխվել Չիլի, սակայն սկսված փոթորկի պատճառով անհաջողության է մատնվել։ Երկու տարի անց Մարմոլը վերադարձել է Մոնտեվիդեո։

1852 թվականին Մոնտե Կասերոսի ճակատամարտում Ռոսասի պարտությունը թույլ տվեց Մարմոլին 13 տարի աքսորվելուց հետո վերադառնալ Արգենտինա։ Նա սենատոր է ընտրվել, իսկ ավելի ուշ դարձել է պատգամավոր` Բուենոս Այրես նահանգից։ Որպես լիազոր ներկայացուցիչ Չիլիում և Բրազիլիայում։ 1858 թվականին[4] դարձել է Արգենտինայի ազգային գրադարանի տնօրեն (Բուենոս Այրես), մինչև 1871 թվականը գլխավորել է այն։ Կյանքի ավարտին կուրացել է։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոնտեվիդեոյում Մարմոլը հիմնել է երեք ամսագիր («La Semana» և այլն), մասնակցել բազմաթիվ այլ հրատարակությունների ստեղծմանը։ Նա վաստակել է Ռոսասի և նրա կողմնակիցների կատաղի քննադատի համբավ և «verdugo poético de Rosas» («Ռոսասի բանաստեղծական դահիճը») մականունը:

1847 թվականին Ուրուգվայում հրատարակվել է «Թափառաշրջիկի երգը» ինքնակենսագրական պոեմի 12 մասից 6-ը։ Մարմոլի պատմվածքները հավաքվել են «Ներդաշնակություն» (1851) բանաստեղծությունների գրքում, որը առաջին անգամ հրապարակվել է Ուրուգվայում: Մարմոլը գրել է նաև «Պոետ» և «Խաչակիր» պիեսները։

Մարմոլի ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Ամալիա» պատմական վեպն է (1851-1855)։ Առաջին մասը հրատարակվել է 1851 թվականին, երկրորդը՝ հայրենիք վերադառնալուց հետո։ Վեպում նկարագրվում է Ռոսասի դիկտատուրայի ժամանակը: Երկրում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձությունների հիման վրա ցուցադրվել է Ամալիայի և դավադիր Էդուարդո Բելգրանոյի սիրո ռոմանտիկ պատմությունը: 1914 թվականին վեպի հիման վրա նկարահանվել է արգենտինական առաջին լիամետրաժ «Ամալիա» ֆիլմը, 1936 թվականին թողարկվել է «Ամալիա» ֆիլմի ռիմեյքը, 1967 թվականին վեպի հիման վրա նկարահանվել է հեռուստատեսային ֆիլմ:

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թափառաշրջիկի երգերը / Cantos del peregrino (1847)
  • Պոետ / El Poeta (1847)
  • Խաչակիր / El Cruzado (1851)
  • Ներդաշնակություն / Armonías (1851)
  • Ամալյա / Amalia (1851—1855, ռուսերեն թարգմանումը 1868-ին)

Հրապարակումներ ռուսերեն լեզվով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ամալյա, Մոսկվա, 1961

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://autores.uy/autor/4184 (իսպ.) — 2014.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Мармоль Хосе // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. { Biblioteca Nacional } Archived 2008-10-24 at the Wayback Machine. (իսպ.)

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]