Ղունկիանոս Կարնեցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ղունկիանոս Կարնեցի
Ծնվել է1781
Կարին, Erzurum Subregion, Northeast Anatolia Region (statistical), Թուրքիա
Մահացել է1841
Մասնագիտություներաժիշտ

Ղունկիանոս Կարնեցի (1781, Կարին, Erzurum Subregion, Northeast Anatolia Region (statistical), Թուրքիա - 1841), հայ բանաստեղծ, աշուղ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է մոտ 1781 թվականին Էրզրում քաղաքում։ Հայրը Աճեմ Հարությունն էր, մայրը՝ Սրմա Խաթունը։ Վաղ տարիքում հոր հետ տեղափոխվել է Թավրիզ, որտեղ պարսկերեն է սովորել։ Տիրապետում էր նաև թուրքերենին և արաբերենին։ Հայտնի է, որ ծնողները նրան ուղարկել են Լիբանան, հայ-կաթոլիկ Անտոնյան վանք, որպեսզի նա կրոնական կրթություն ստանա և հոգևորական դառնա, բայց Լունկիանոսը չընդունեց անաստվածության ուխտը և ուսումնառության ավարտից հետո լքեց վանքը[1]: Մի քանի տարի ապրել է Եգիպտոսում, աշխատել է որպես քարտուղար Իբրահիմ փաշայի պալատում[2], բայց թողել է իր պաշտոնը և փորձել է զբաղվել առևտրով: Սակայն, քանի որ ձախողվել էր իր նախաձեռնությունը, նա ստիպված էր կրկին տեղափոխվել։ Որոշ ժամանակ անցկացրել է Հալեպում, այնուհետև 1828 թվականին տեղափոխվել է Ղրիմ։ Այնտեղից վերադարձել է (Սանկտ Պետերբուրգով և Թբիլիսիով) Հայաստան, Լոռու մարզ: Իր ճամփորդությունների ընթացքում մի քանի անգամ այցելել է Կոստանդնուպոլիս, երկար չի ապրել նաև Ախալցխայում, որտեղ զբաղվել է երեխաների կրթությամբ և ձեռագրերի վերաշարադրմամբ: Սակայն մնացած կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Վարևան գյուղում (Ախալքալաք քաղաքից 13 կմ հյուսիս-արևմուտք), որտեղ էլ մահացել է 1841 թվականին[1][3]:

Նրա հարյուրավոր երգերը պահպանվել են հայերենով և թուրքերենով, և մեկը՝ քրդերենով[4][3], բայց մինչ օրս տպագրվել են միայն նրա հայկական երգերը կրոնական թեմաներով։ Նրանցից շատերը հրատարակվել են արդեն 19-րդ դարում, անմիջապես բանաստեղծի մահվանից հետո (1884, 1885, 1886 և 1894): Նրա երգերի հիմնական դրդապատճառը Կույս Մարիամն է. նա նրա մասին երգել է այնպես, ինչպես սիրահարն է երգում իր սերը: Իր կրոնական երգերում Լունկիանոսը խոսում է իր կյանքի մասին, կարծես հոգնել է նրանից և սպասում է հետևյալին: Նրա պոեզիայում երբեմն հանդիպում են, սակայն, բավականին հազվադեպ շարժառիթներ, ինչպես, օրինակ, «Բախտն ու խելքն» երգի մեջ, որտեղ հաջողությունը և բանականությունը սկսում են վիճել, թե ով է ավելի կարևոր, բայց ի վերջո համաձայնության են գալիս, որ մարդը կարող է հաջողության հասնել այս կյանքում միայն այն դեպքում, եթե տիրապետում է և մեկին, և մյուսներին[1]: Իր թուրքական երգերից մի քանիսը նա ի սկզբանե գրել է արաբերեն կամ պարսկերեն, բայց հետո թարգմանել է տարածաշրջանում ավելի տարածված թուրքերեն լեզվով։ Լունկիանոսի պոեզիան բարձր է գնահատել Վալերի Բրյուսովը՝ նրան համարելով Սայաթ-Նովայից հետո այն սակավաթիվ աշուղներից մեկը, որին հաջողվել է նոր տարրեր մտցնել աշուղական արվեստում։ Ըստ նրա՝ Լունկիանոսի պոեզիան առեղծվածային երանգ ունի, ինչը հազվադեպ է հանդիպում աշուղների ստեղծագործություններում[2]: Բրյուսովը նաև Լունկիանոսի երկու երգերից («Երազանք» և «Տեսիլք») հատվածներ է թարգմանել ռուսերեն[3]:

Գրել է արևմտահայերեն և Շիրակի լեզվին խառնված լեզվով[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Kevork B. Bardakjian A Reference Guide to Modern Armenian Literature, 1500-1920: With an Introductory History. — Wayne State University Press, 2000. — С. 111—112. — 714 с. — ISBN 978-0-81432-747-0
  2. 2,0 2,1 В. Я. Брюсов Собрание сочинений в семи томах Москва, 1973, стр. 381
  3. 3,0 3,1 3,2 А. Арутюнян Лункианос Карнеци // Вестник общественных наук АН АрмССР. — Ер.: изд-во АН АрмССР, 1973. — № 4. — С. 71—78.
  4. Турецкие, как и единственная курдская песня, написаны армянским письмом