Հռոմեական կայսրության լեզուները

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
V դարի պապիրուս՝ հունարեն-լատիներեն տեքստով. Կիկերոն[1]

Հռոմեական կայսրությունը բազմալեզու պետություն էր: Կայսրությունում պաշտոնական լեզվի գործառույթներն էին ստանձնում լատիներենը և հին հունարենը: Այդ երկու կարևորագույն լեզուների օգտագործումն պայմանավորված է աշխարհագրական տարբերությամբ: Կայսրության ծաղկման շրջանում բարձր խավի մարդիկ աշխատում էին տիրապետել երկու լեզուներին: Ներկայումս լատիներենի և հին հունարենի կրողներն ավելի ակտիվ կապ ունեն մեկը մյուսի հետ: Բալկանյան թերակղզու հյուսիսում գտնվող, ինչպես նաև Սիցիլիայում և Հարավային Իտալիայում:

Լեզվական աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասական կայսրության շրջանում հունարենը ունենալով հին գրավոր ավանդույթ համարվում էր կարևոր հունական իդենտիկացման հարցում: Հունական միջավայրի հետ ցանկացողները շատ էին և այդ իսկ պատճառով լեզվական պահանջները ավելի շատ էին, որը դժվարեցնում էր ոչ միայն միջոցների միաձուլումն այլ նաև արատավորումը: Ավելի երիտասարդ ռոմանական միջավայրում լեզվական պահանջները մեղմ էին: Այստեղ բարքերին առաջնորդները ավելի տեղ էին տալիս նոր հետո լեզվին:

Կայսրության արևմտյան մասում լատիներենը դարձավ կարևորագույն կրթություն, կրոնի լեզու՝ Ք. ա. առաջին դարում: Վերջինս կայսրը լատիներենը համարել է կայսրության հիմնաքարերից մեկը: Կայսրը ցանկացել է սահմանապակել հունարենի ազդեցությունը, սակայն փոքրամասնությունների հանդեպ ոչ ոքու բռնություն չի կիրառվել: Ժամանակակից հետազոտությունները՝ Բռունո Ռոշետտը համարում էր, որ ռումինիզացիան ոչ թե հռոմեական զավթիչների նախաձեռնությունն է, այլ հռոմը գրաված բնակչության նախաձեռնությունն է: Նրանք էին որոշողները անցնել լատիներեն լեզվին թե ոչ: Ներկայումս աշխարհում 1 մլրդ մարդուց ավել խոսում է ռումանական լեզվով: Բացառություն են համարվում բրիտանիայի և աֆրիկայի ծայրամասերը, որտեղ լավ պահպանվել են նաև տեղական լեզուները[2]:

Հին Հունական լեզու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևելյան մասում պաշտոնական լեզուն հին հունարենն է: Այստեղ լատիներենը օգտագործվում է որպես բանակի լեզու:

Ուսումնական հաստատություններից միակ լատիներենը հռոմեական իրավունքի Բեյրութի դպրոցն է:

Համաձայնությամբ հռոմեական սենատում թույլատրելի էր հունարեն լեզվով ելույթ ունենալը, այդ թվում առանց թարգմանչի[3]: Ալեքսանդր Մակեդոնացու կառավարման օրոք հունարենին մրցակից լեզուներ էին համարվում արաբերենը, հայերենը: Այդ իրավիճակը ազդել է հունական լեզվի դերի վրա այդ դարաշրջանում: Միայն հրեաներն են պահպանելիրենց մայրենի լեզուն:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մենագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Adams, J.N. Bilingualism and the Latin Language. Cambridge University Press, 2003.
  • Anderson, Graham The Second Sophistic: A Cultural Phenomenon in the Roman Empire. Routledge, 1993.
  • Clifford Ando|Ando, Clifford. Imperial Ideology and Provincial Loyalty in the Roman Empire. University of California Press, 2000.
  • Clackson, James; Horrocks, Geoffrey. The Blackwell History of the Latin Language. Blackwell, 2007, 2011.
  • Goodman, Martin Welsh. Mission and Conversion: Proselytizing in the Religious History of the Roman Empire. Oxford University Press, 1994.
  • Herman, József. Vulgar Latin. Translated by Roger Wright, based on the original 1975 publication in French. Pennsylvania State University Press, 2000.
  • Fergus Millar. A Greek Roman Empire: Power and Belief under Theodosius II (408–450). University of California Press, 2006.
  • Mullen, Alex. Southern Gaul and the Mediterranean: Multilingualism and Multiple Identities in the Iron Age and Roman Periods. Cambridge University Press, 2013.
  • Treadgold, Warren. A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press, 1997.

Մի քանի հեղինակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Apologetics in the Roman Empire: Pagans, Jews, and Christians. Edited by Mark Edwards, Martin Goodman, and Simon Price, with Christopher Rowland. Oxford University Press, 1999.
  • A Companion to the Latin Language. Edited by James Clackson. Blackwell, 2011.
  • Multilingualism in the Graeco-Roman Worlds. Edited by Alex Mullen. Cambridge University Press, 2012.

Հոդվածներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Adams, J.N. "Romanitas and the Latin Language." Classical Quarterly 53.1 (2003) 184–205.
  • Ramsey MacMullen. "Provincial Languages in the Roman Empire." American Journal of Philology 87.1 (1966) 1–17.
  • Millar, Fergus. "Local Cultures in the Roman Empire: Libyan, Punic and Latin in Roman Africa." Journal of Roman Studies 58 (1968) 126–134.
  • Moatti, Claudia. "Translation, Migration, and Communication in the Roman Empire: Three Aspects of Movement in History." Classical Antiquity 25.1 (2006) 109–140.
  • Rance, Philip. "The De Militari Scientia or Müller Fragment as a Philological Resource. Latin in the East Roman Army and Two New Loanwords in Greek: palmarium and *recala." Glotta 86 (2010) 63–92.