Կիլիկիայի տարազ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կիլիկիայի հարս

Կիլիկիայի տարազ, հայկական ազգային հագուստի մի տարատեսակ, որն առանձնանում էր զարդաձևերի, գունային համադրության և ամբողջ հորինվածքի իր ռիթմիկ ու ոճական նկարագրով։

Կիլիկյան երկու սեռի զգեստաձևերը 19-դարի սկզբին ձևավորվել էին Հայկական լեռնաշխարհից այստեղ տեղափոխված տարբեր ազգագրական խմբերի հագուստների խառնուրդից: Այդ է պատճառը, որ նրա մեջ գերազանցում էին Բարձր Հայքի և Վասպուրականի տարազաձևերը` բնակլիմայական պայմաններից ելնելով` թեթևացած և նրբացած: Կանայք կրում էին Վասպուրականի կնոջ գլխի հարդարանքը, առանց գլանաձև մասի և երեսը չէին ծածկում: Մարաշում և այլուր կնոջ գլխի ոսկեշար շերիտը և գլխաշորը կրելու ձևը հատուկ էր Բարձր Հայքի տարազին: Տեղ-տեղ կարճ բաճկոնիկը կրում էր Կարնո և Կեսարիայի զգեստի ձևերը: Զեյթունի կանանց շրջազգեստը կրկնում էր Վասպուրականի տարազատեսքը, բայց գոգնոցը զարդազուրկ էր[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիլիկյան Հայաստանում Խաչակրաց արշավանքների ժամանակ (12-13-րդ դարեր) հայկական տարազը ենթարկվել է եվրոպական մի շարք երկրներում գործածվող տարազների փոխազդեցությանը։ Ուշ միջնադարում հայկական ավանդական տարազը մասամբ ենթարկվել է թուրքական, թաթարական, և քրդական նվաճողների տարազների ազդեցությանը, իսկ մի շարք նահանգներում ու գավառներում պահպանվել մինչև 19-րդ դարի վերջը և 20-րդ դարի սկիզբը[2]։

Կանանց զգեստներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զեյթունում, Սիսում, Հաճնում, Ադանայում և Մարաշում գոյություն ուներ կանացի զգեստի մեկ համալիր, որը բաղկացած էր սպիտակեղենից, վերնազգեստից, գոտուց, գոգնոցից և գլխի հարդարանքից: Այն նույն էր թե՛ ամռանը և թե՛ ձմռանը:

Շապիկը սպիտակ էր կամ ներկված կտորից, հասնում էր մինչև սրունքները, կուրծքը երկար բացվածք ուներ: Կիլիկիայի կնոջ հանդերձանքը հիմնականում կտավից էր, մինչդեռ հայկական մյուս գավառներում միայն սպիտակեղենն էր կտավից:

Վերնազգեստը երիզվում էր գործված կամ տպված կտորի ժապավենով: Գոտին նույնպես կտավից էր, ուներ 3 մետր երկարություն և ծայրերում ծոպավոր ժապավենազարդով էր: Կանայք գոտուց կախում էին արույրե շղթայով դանակ՝ առօրյա գործածության համար: Ձմռանը վերնազգեստի վրայից հագնում էին բաճկոն: Սրա ձևվածքը նման էր Արևմտյան մյուս գավառներում տարածված բաճկոններին:

Մարաշի և Զեյթունի կանանց տարազների միջև գոյություն ուներ տարբերություն: Մարաշում գործածում էին բամբակյա խոշոր հյուսվածքով քաթան, ինչպես նաև հագնում էին երփներանգ կտավի շրջազգեստ:

Կիլիկիայի կանանց գլխի հարդարանքին բնորոշ էր երփներանգությունը: Աղջիկները ունեին 2-5 հյուսած ծամ, որի ծայրերին կապում էին ժապավեն: Ժապավենը զարդարվում էր ուլունքներով և արծաթյա զարդերով:

Ուրմիայում աղջիկները դնում էին կարմիր ֆեսեր, որը զարդարվում էր երկու եղանակով, կամ գագաթին ամրացվում էր արծաթյա նախշազարդ, կամ 4-5 շարքով ամրացվում էր դրամներ: Վրայից կապվում էր մի քանի գլխաշոր:

Տղամարդկանց զգեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիլիկիայում տղամարդիկ շապիկի վրայից հագնում էին պարեգոտ, որը բրդյա գծավոր կտորից էր կամ մանուսայից, իսկ ձևվածքով նման էր Վասպուրականի իշլիկին, միայն ավելի երկար: Հավաքվում էր անդրավարտիքի մեջ և կապվում գծավոր կտորից կարված լայն գոտիով: Անդրավարտիքը խոնջանով էր, գրպանով, կապույտ մահուդից, կողքերից կարեր չուներ: Բոլոր կարերը, փողքրը ասեղնագործվում էին ոսկեթելով կամ մետաքսե տրեզով: գրպանի բերանը ասեղնագործվում էր:

Պարեգոտի վրայից հագնում էին քղամիդ, կամ չուխա, ձմռանը՝ աբա: Աբայի թևքերը հիմքում լայն էր, թևքաբերանում հավասար: Թևքերի երկարությունը հասնում էր մինչև արմունկները:

Գոտին պատրաստվում էր Կյուրինի բրդյա կտորից, որի մեջ էլ տեղադրվում էր ատրճանակը:

Կիլիկիայում տղամարդիկ գլխի գագաթին մազերի մի փունջ էին թողնում (ձար): Գլխին դնում էին մեկից մինչև 5 ֆես՝ իրար հագցրած: Ֆեսին փաթաթում էին տարբեր գույնի մինչև 6 փաթաթան: Երիտասարդների ֆեսի փնջիկը հասնում էր մինչև ուսերը:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նազիկ Ավագյան Հայկական ժողովրդական տարազը. — Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն, 1983.
  • Առաքել Պատրիկ Հայկական տարազ. — Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1967.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]