Կենուլ Բիսոն Սարո Վիվա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կենուլ Բիսոն Սարո Վիվա
Ծնվել էհոկտեմբերի 10, 1941(1941-10-10)[1][2][3][…]
ԾննդավայրBori, Rivers, Ռիվերս նահանգ, Նիգերիա,
  • Նիգեր նահանգ, Նիգերիա կամ Niger Delta, Նիգերիա
  • Մահացել էնոյեմբերի 10, 1995(1995-11-10)[1][4][2][…] (54 տարեկան)
    Մահվան վայրՊորտ Հարկորտ, Նիգերիա[4]
    ԳերեզմանPort Harcourt Cemetery
    ՔաղաքացիությունFlag of Nigeria.svg Նիգերիա
    ԱզգությունOgoni people?
    Մայրենի լեզուKhana?[5]
    ԿրթությունUniversity of Ibadan? և Government College Umuahia?
    Մասնագիտությունգրող, բանաստեղծ, սցենարիստ, ակտիվիստ, բնապահպան և հեռուստատեսային պրոդյուսեր
    ԱշխատավայրԼագոսի համալսարան
    Ծնողներհայր՝ Jim Wiwa?
    Պարգևներ և
    մրցանակներ
    ԱնդամությունOgoni people?
    ԵրեխաներKen Wiwa?, Noo Saro-Wiwa? և Zina Saro-Wiwa?
    Commons-logo.svg Ken Saro-Wiwa Վիքիպահեստում

    Կենուլ Բիսոն Սարո Վիվա (անգլ.՝ Kenule "Ken" Beeson Saro-Wiwa, հոկտեմբերի 10, 1941(1941-10-10)[1][2][3][…], Bori, Rivers, Ռիվերս նահանգ, Նիգերիա, Նիգեր նահանգ, Նիգերիա և Niger Delta, Նիգերիա - նոյեմբերի 10, 1995(1995-11-10)[1][4][2][…], Պորտ Հարկորտ, Նիգերիա[4]), նիգերիացի գրող և հասարակական գործիչ։ Անդրազգային կորպորացիաներին և նիգերիական կառավարությանն ուղղված ոչ բռնի դիմադրության շարժման հիմնադիրն է, որը պայքարում էր զինված բռնապետության դեմ։

    Կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Ծնվել է Դելտայում (Նիգերիա), օգոնիի ցեղապետի ընտանիքում։ Կենի քույրը եղել է երկրում հայտնի բժիշկ և իրավապաշտպան։ Սովորել է Նիգերիայի հնագույն Իբադանյան համալսարանում։ Դասավանդել է, աշխատել Բոնի քաղաքի վարչությունում։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ աջակցել է դաշնային կառավարությանը։ Պատերազմական և հետպատերազմական ժամանակների հետ է կապված գրականությունում և հեռուստատեսությունում նրա աշխատանքի սկիզբը։

    Որոշ ժամանակ Սարո Վիվան զբաղեցրել է շրջանի լիազորի պաշտոնն` ըստ իր մասնագիտության, բայց արդեն այդ ժամանակ նրան հուզում էր օգոնիի ծանր վիճակը և ամենակարող արտասահմանյան նավթարդյունաբերող ընկերությունները։ Այդ ոլորտում բախում է առաջացել ղեկավարության հետ, որն էլ հանգեցրել է պաշտոնաթողության։

    Բնության և փոքր ազգերի ոչնչացման դեմ ոչ բռնի դիմադրության քարոզչության հիմնական ընթացքը համընկել է գեներալ Իբրահիմ Բաբանգիդայի կառավարման ժամանակաշրջանի հետ։ Սարո Վիվան ստեղծել է MOSOP (Օգոնի ցեղի ապրելու շարժումը) զանգվածային կազմակերպությունը։ 1992 թվականին Բաբանգիդան կորցրել է իր հզորությունը, և գրողը ընտրությունների խափանմանը նախապատրաստվելու համար անօրինական կերպով ձերբակալվում է։

    Արշավն ակտիվ գործունեություն է ունեցել նաև Սանի Աբաչի իշխանության ժամանակ, ինչն էլ հանգեցրել է կառավարության ատելությանը։ Ինչպես կանխատեսում էին «կանաչները», Աբաչը գործում էր Royal Dutch Shell ընկերության համաձայնությամբ։ Սկսվում են օգոնիների ջարդերը։

    Սպանվել են 4 ցեղապետներ, որոնք աջակցում էին Աբաչին, ըստ մի տարբերակի դա պրովոկացիա էր` ընդդեմ MOSOP-ի, իսկ ըստ մյուս տարբերակի` օգոնիների մի մասը գոհ չէր քաղաքացիական անհնազանդության արդյունքներից, որը քարոզում էր Սարո Վիվան և որոշում է անցնել դիմադրության բռնի ձևին։

    Այսպես թե այնպես, Սարո Վիվան և 8 մարդ ձերբակալվում են` մեղադրվելով որպես մասնակից 4 ցեղապետերի սպանության համար և դատապարտվում են կախաղանի։ Դատը անց է կացվում բազմաթիվ խախտումներով։ Սարո Վիվիի ազատության համար ելույթ են ունեցել ԱՄՆ-ի, Հարավաֆրիկյան Հանրապետության, Մեծ Բրիտանիայի, Ազգերի համագործակցությունը, Amnesty International-ը։

    1995 թվականի նոյեմբերին դատավճիռը իրագործվում է։ Դրան հաջորդել է Նիգերիայի անդամակցության դադարեցումը Համագործակցությանը, բազմաթիվ սանկցիաներ։ 2006 թվականին Լոնդոնում բացվել է Սարո Վիվանի հուշարձանը։

    2017 թվականին նրա պատվին է անվանվել Zasphinctus sarowiwai մրջյունը[6]։

    Գրողի հարազատները երկար ժամանակ դատի էին տալիս Shell-ին` նրա մահվան համար, 2009 թվականին ընկերությունը համաձայնում է վճարել ավելի քան 15 միլիոն դոլոր փոխհատուցում։

    Սարո Վիվիի որդին` Կեն Վիվին, հայտնի լրագրող է և նախագահներ Օլուսեգուն Օբասանջոի և Ումար Յար-Ադուայի խորհրդականը։

    Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    • Sozaboy: A Novel in Rotten English
    • On a Darkling Plain
    • The Singing Anthill
    • A Month and a Day: A Detention Diary
    • Mr B
    • Basi and Company
    • Prisoners of Jebs
    • Nigeria: The Brink of Disaster
    • Genocide in Nigeria

    Մրցանակներ և պաշտոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]