Կատապլեքսիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կատապլեքսիա
Բժշկական մասնագիտություն նյարդաբանություն
ՀՄԴ-9 347
ՀՄԴ-10 G47.4
Հիվանդությունների բազա 16311
MeSHID D002385

Կատապլեքսիա, տեխնիկական տերմին, որն առաջարկել է գերմանացի ֆիզիոլոգ Փրեյերը՝ նկարագրելու այն յուրօրինակ վիճակը, որի մեջ վախի ազդեցությամբ հայտնվում են որոշ կենդանիներ։ Հանկարծակի, անսպասելի բռնելու դեպքում (փորձերը կատարվում էին հավերի, սագերի, մանր թռչունների,ինչպես նաև ծովախոզուկների, մկների, գորտերի և այլ կենդանիների վրա) կենդանին կորցնում է կամայական շարժումներ կատարելու ունակությունը և հետագայում ձեռքից բաց թողնելով՝ մնում է հանգիստ իր տեղում։ Այս դեպքում, այն չի արձագանքում արտաքին տպավորություններին և նրան կարելի է շրջել ինչպես իներտ զանգված կամ դնել ամենաանհարմար դիրքով։ Այս վիճակը որոշ ընդհանրությւններ ունի հիպնոտիկ քնի հետ և նախապես փաստացի հիպնոս էր ընդունվում, բայց Փրայերը ցույց տվեց, որ այն իր բնույթով ոչ մի ընդհանրություն չունի հիպնոսի, առավել ևս սովորական քնի հետ (ինչպես կարծում էր պրոֆեսոր Գեյբելը): Հանկարծակի բռնելուց հետո սկզբնական շրջանում կենդանիների մոտ հայտնաբերվում են ուժեղ վախի բոլոր նշանները․ դող, անշարժ հայացք, աղիքի ուժեղացված գալարակծկանք, ոչ կամային արտաթորում։ Այնուհետև գալիս է ամբողջական անշարժություն, որը տևում է կարճ և, հենց որ կենդանին ուշքի է գալիս, փորձում է փախչել։ Կենդանիների կատապլեքսիայի հեռավոր նմանությունը փայտացումն է, որի մեջ մարդիկ երբեմն հայտնվում են ուժեղ վախից։

Կատապլեքսիա (հին հուն․ κατάπληξις - "վախ, սարսափ, շփոթմունք" , հոմանիշները՝ աֆեկտիվ անշարժություն, զգացմունքային ասթենիա, մկանային լարվածության աֆեկտիվ կորուստ, լարվածության բլոկադա, Լևենֆելդ-Գեննեբերգի սինդրոմ) նարկոլեպսիայի ախտանիշ, բնութագրվում է կարճաժամկետ նոպայանման զարգացմամբ մկանային լարվածության կորստով պայմանավորված, որի արտահայտված դեպքերում հիվանդը ընկնում է առանց գիտակցությունը կորցնելու, սովորաբար տեղի է ունենում ուժեղ հուզական ռեակցիաների ֆոնի վրա (հաճախ ծիծաղելու ժամանակ)։

Շատ դեպքերում կատապլեքսիայով հիվանդների մոտ դիտվում է մակերեսային, տագնապային, ընդհատվող քուն, որն ուղեկցվում է մղձավանջային երազներով։ Հարկ է նշել, որ հիվանդագին վիճակ առաջացնում են ոչ թե երազները, այլ հուզական ռեակցիաները, որոնք առաջանում են երազատեսություններից։ Հիվանդը տեսնում է տարբեր իրեր, հաճախ կենդանիներ, որոնք նրա մոտ առաջացնում են պայծառ հոգեկան ապրումներ։ Կատապլեքսիան սովորաբար ուղեկցվում է հետևյալ հիվանդություններով՝

  • ներզատիչ-վեգետատիվ խախտումներ ,
  • զարկերակային թերճնշում,
  • ճարպակալում,
  • լիմֆոցիտոզ,
  • էոզինոֆիլեզ,
  • ամիմիա։ Ամիմիա (հուն․ a- ժխտական մասնիկ և mimikos- միմիկա, դիմախաղ)- դիմային արտահայտվածության թուլացում կամ արգելակում, որն ի հայտ է գալիս նյարդային համակարգի հիվանդությունների, որոշ հոգեկան հիվանդությունների ժամանակ։ Ամիմիան, որն առաջանում է արտաբրգային համակարգի վնասման, հանդիսանում է հուզական ռեակցիաների շարժիչ բաղադրիչների խախտման արդյունք և մտնում է ընդհանուր ակինեզիայի սինդրոմի մեջ։ Ուղեղի ճակատային բլթերի վնասման դեպքում ամիմիան պայմանավորված է հուզական ոլորտի խախտումներով և մտնում է ճակատային սինդրոմի մեջ։

Նարկոլեպսիայի ընթացքում խրոնիկ, ինտելեկտուալ արատներ չեն առաջանում։ Տարիքի հետ հիվանդության հաճախականությունը նվազում է։ Հաճախ կատապլեքսիան միանում է արդեն գոյություն ունեցող քնկոտության նոպաներին, սակայն կարող է նկատվել և հակառակ պատկերը։ Տղամարդիկ հիվանդանում են ավելի հաճախ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]