Խաչատուր Տարոնցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Խաչատուր Տարոնցի
հայ․՝ Խաչատուր Տարոնացի
Ծնվել է12-րդ դար
ԾննդավայրՏարոն, Մեծ Հայք
Մահացել է13-րդ դար
Մահվան վայրՀաղարծնի վանք
ՔաղաքացիությունFlag of Armenia.svg Հայաստան
Մասնագիտություներաժիշտ, գիտնական, բանաստեղծ և կոմպոզիտոր

Խաչատուր Տարոնցի, Հաղարծնեցի (12-րդ դար, Տարոն, Մեծ Հայք - 13-րդ դար, Հաղարծնի վանք), հայ երաժիշտ, գիտնական և բանաստեղծ։ Հաղարծնի վանահայր XII դարի վերջին քառորդում և XIII դարի սկզբում։ Գործել է Զաքարյանների տիրապետության շրջանում՝ տնտեսական, քաղաքական ու մշակութային վերելքի պայմաններում։ Խաչատուր Տարոնցին նոր մակարդակ է ստեղծել Հաղարծնում տարեկան երգեցողությունների միայնակ (սոլո) ու խմբական կատարման ասպարեզում, մեծապես նպաստել է խազագրության արվեստի հետագա զարգացմանը, հորինել է գանձեր ու տաղատիպ շարականներ, որոնցից երաժշտությամբ հանդերձ պահպանվել է Հայոց պատարագի մեջ անցած «Խորհուրդ խորին» ծանր ու տոնական ստեղծագործությունը։ Խաչատուր Տարոնցին այն երգել է XIII դարի սկզբներին, Զաքարե սպասալարի հրամանով մատուցված բացօթյա պատարագի ժամանակ (Լոռիի մոտերքը), հատկապես հրավիրված հոգևորականների ներկայությամբ։ Հայտնի է «Զգեստավորման շարական» անունով, կատարում է պատարագի նախերգի պաշտոնը և իր վիպական հզոր շնչով, հուզականության նոր որակով ու զարդոլորումների նկարագրով կրում է ոչ միայն անհատական ստեղծագործության, այլև դարաշրջանին հատուկ մեղեդիական բարձր ճաշակի կնիքը։ Աչքի է գարնում նաև նրա երկ-եռամասանի հազվագյուտ կառուցվածքը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 23 CC-BY-SA-icon-80x15.png
  • A. J. Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward S. Franchuk և այլք:, eds. (2002)։ The Heritage of Armenian Literature volume II: From the sixth to the eighteenth century։ Detroit: Wayne State University Press։ էջեր 477–478։ ISBN 978-0-8143-3023-4