Լամբլիոզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լամբլիոզ
Giardia lamblia.jpg
Տեսակհիվանդություն[1][2]
Պատճառլամբլիաներ
Բժշկական մասնագիտությունվարակաբանություն և աղեստամոքսաբանություն
Giardiasis Վիքիպահեստում

Լամբլիոզ[3], լամբլիաների կողմից հարուցված մակաբուծային հիվանդություն[4]։ Ախտանշաններից են լուծը, որովայնային ցավերը, քաշի կորուստը, իսկ առավել հազվադեպ հանդիպում են փսխումներ, արյուն կղանքի մեջ և տենդ։ Հիմնական ախտանշաններն ի հայտ են գալիս վարակվելուց 1–3 շաբաթ հետո և առանց միջամտության կարող են շարունակվել մինչև 6 շաբաթ։

Լամբլիոզը տարածվում է, երբ նյութափոխանակային արգասիքների մեջ գտնվող լամբլիայի ցիստերը վարակում են խմելու ջուրը կամ ուտելիքը։ Այն կարող է տարածվել նաև կենդանիներից և այլ մարդկանցից։ Ռիսկային գործոններն ընդգրկում են ճամփորդությունները, փոփոխվող տակդիրները, չմշակեված սնունդ օգտագործելը և շուն պահելը։ Ցիստերը կարող են գոյատևել սառը ջրում մինչև 3 ամիս։ Ախտորոշումը կատարվում է կղանքային հետազոտման միջոցով։ Այն մարդկանց մոտ, ովքեր լակտոզ ինտոլերանտ չեն, վարակումից հետո առաջանում է ժամանակավոր ինտոլերանտություն, և խորհուրդ է տրվում մի քանի շաբաթ չօգտագործել կաթ։

Կանխարգելման կարևոր պայման է հիգիենայի պահպանումը։ Այն անհատները, որոնց մոտ ախտանշաններ չկան, սովորաբար բուժման կարիք չունեն։ Ախտանշանների առկայության դեպքում բուժումն իրականցվում է թինիդազոլի կամ մետրոնիդազոլի միջոցով։

Լամբլիոզը մակաբուծային ամենատարածված հիվանդություններից է[4]։ 2013թ–ին մոտ 280 միլիոն մարդ վարակված էր լամբլիոզով։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը այն որակել է որպես «մոռացված» հիվանդություն։

Ախտանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտանշաններից են փորլուծը, սննդանյութերի ներծծման խանգարումները[5], որոնք զարգանում են վարակումից 9–15 օր հետո, իսկ որոշ դեպքերում նաև վարակումից մեկ օր անց[5]։Ամենատարածված և ակնառու ախտանշանը խրոնիկ լուծն է, որը տևում է մի քանի շաբաթ, իսկ չբուժելու դեպքում՝ մի քանի ամիս[6][7]։ Այս դեպքում կղանքը ճարպային է, տհաճ հոտով[6][8], հնարավոր է ուղեկցվի նաև այլ նշաններով՝ գազեր, որովայնային ցավեր, սրտխառնոց և փսխում[6][8], իսկ ավելի քիչ դեպքերում դիտվում են քորի զգացում, եղնջացան, կոպերի այտուց[8]։

Հիվանդության երկարատև ընթացքի դեպքում լուծը զուգակցվում է աղիներում սննդանյութերի մալաբսորբցիայով, ինչն էլ հանգեցնում է ճարպային կղանքի, քաշի կորստի և հյուծվածության։ Հիվանդներն ունենում են դժվարություններ լակտոզի, վիտամին A–ի, ֆոլատի, վիտամին B12–ի ներծծման հետ։ Երեխաների մոտ երկարատև լամբլիոզը կարող է հանգեցնել մտավոր և ֆիզիկական զարգացման խանգարումների։

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լամբլիոզը հարուցվում է նախակենդանի լամբլիայի (Giardia lamblia) կողմից։ Շատ տարածված է կենդանիների՝ կովերի, ոչխարների և հատկապես կուղբերի մոտ։ Giardia duodenalis–ը բաժանվում է 8 գենետիկ ենթախմբերի (A–H)։ A և B ենթախմբերը ամենատարածվածն են և հիմնականում հենց դրանք են վարակում մարդկանց[9]։

Ռիսկի գործոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ ԱՄՆ–ի հիվանդությունների կարգավորման և կանխարգելման կենտրոնի (CDC)՝ ռիսկային են համարվում հետևյալ խմբերը․ այն անձինք, որոնք ճամփորդում են այնպիսի երկրներում, որտեղ լամբլիոզը տարածված է, մարդիկ, ովքեր խմում են վարակված ջուր գետերից կամ լճերից, շփվում են լամբլիոզով վարակված կենդանիների հետ կամ տղամարդիկ, որոնք սեռական հարաբերություն են ունենում տղամարդկանց հետ[10]։

ԱՄՆ–ում լամբլիոզն ամենամեծ տարածումն ունի ամռանը, որի հավանական պատճառներն են դրսում ավելի շատ ժամանակ անցկացնելը և ճամփորդելը։

Փոխանցում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լամբլիոզը փոխանցվում է ֆեկալ–օրալ ճանապարհով՝ ցիստերի կուլ տալու միջոցով[11]։ Առաջնային ուղին անձնային շփումները և վարակված ջուրն ու ուտելիքն են[11]։ Ցիստերը, մոտ երեք ամիս սառը ջրում գտնվելով, կարող են լինել վարակիչ։

Թեև լամբլիոզով վարակված շատ մարդիկ որևէ սիմպտոմ չեն ունենում[12], այնուամենայնիվ կարող են վարակի տարածման աղբյուր լինել[12]։

Ախտաֆիզիալոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լամբլիայի կենսական ցիկլը

Լամբլիայի կենսական ցիկլը կազմված է ցիստային և տրոֆոզոիտ ձևերից։ Ցիստային ձևը վարակիչ է և տիրոջ օրգանիզմում հայտվելու դեպքում վերածվում է տրոֆոզոիտ ձևի։ Վերջինս ամրանում է աղիքի պատին և սկսում բազմանալ։ Հետագայում տրոֆոզոիտ ձևերը փոխակերպվում են ցիստերի, որոնք էլ արտազատվում են կղանքի հետ։ Այդ ցիստերի նույնիսկ փոքր քանակության կլանումը բավական է ուրիշ տիրոջ օրգանիզմում վարակ հարուցելու համար։

Լամբլիայով վարակումը հանգեցնում է միկրոթավիկների ձևաբանական փոփոխությունների, աղիքային թափանցելիության բարձրացման, բարակ աղիքի էպիթելային բջիջների ծրագրավորված մահվան[13]։ Ե՛վ տրոֆոզոիտ, և՛ ցիստային ձևերը գտնվում են միայն ստամոքսաղիքային ուղում և չեն թափանցում այլ օրգան–համակարգեր[14]։

Տրոֆոզոիտների կապումն աղիքի պատին առաջացնում է միկրոթավիկների տափակացում և երկշաքարները ճեղքող ֆերմենտների ակտիվության ընկճում[13]։ Աղիքային միկրոֆլորայի բակտերիաները կարող են գերաճել և այլ ախտանշանների պատճառ դառնալ, սակայն այս տեսակետը ամբողջովին հետազոտված չէ։ Միկրոթավիկների վնասման հետևանքով խանգարվում է աղիներից սննդանյութերի և ջրի ներծծումը, ինչն էլ հանգեցնում է լուծի․ վերջինս լամբլիոզի գլխավոր ախտանշաններից է[13]։ Ախտանշանների բացակայությամբ ընթացող լամբլիոզի դեպքում առաջացած սննդանյութերի ներծծման խանգարումը կարող է լինել բարակ աղիների հյուսվածաբանական փոփոխություններով և առանց։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • շճաբանական ախտորոշում և սպեցիֆիկ հակամարմինների հայտնաբերում[15]
  • կղանքի մանրադիտակային հետազոտություն
  • իմունաֆերմենտային հետազոտություն (ELISA)[16]

Կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդությունների կառավարման և կանխարգելման ամերիկյան կենտրոնն առաջարկում է ձեռքերը հաճախ լվանալ և խուսափել աղտոտված, չմշակված ջրի և սննդի օգտագործումից[17]։

Լամբլիոզի ցիստերը ոչնչանում են ջուրը եռացնելիս[18]։ Կարելի է օգտագործել քիմիական դեզինֆեկտանտներ[19][20]։Յոդային հումքի վրա ստացված դեզինֆեկտանտներն առավել նպատակահարմար են, քան քլորայինները[21][22]։

Մարդուց մարդուն փոխանցման ուղին ամենահաճախն է հանդիպում, և դրա պատճառը վատ հիգիենան է։ Լամբլիան գտնվում է հողում, վատ մշակված ուտելիքում, ջրում, և լավ չլվացված ձեռքերի վրա[23]։ Ջրային եղանակով վարակման պատճառը ախտոտված ջուր օգտագործելն է։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժում ոչ միշտ է անհրաժեշտ, քանի որ վարակը սովորաբար անցնում է առանց այլ միջամտությունների։ Սակայն սուր ընթացքի կամ ախտանշանների տևականության դեպքում բուժման համար օգտագործվում են նիտրոիմիդազոլային շարքի դեղեր, օրինակ մետրոնիդազոլ, թինիդազոլ, սեկնիդազոլ և օրնիդազոլ։

ԱՀԿ–ն և Ամերիկայի վարակիչ հիվանդությունների կազմակերպությունը որպես առաջնային բուժում առաջարկում են մետրոնիդազոլի[24][25], իսկ ԱՄՆ–ի Հիվանդությունների կառավարման և կանխարգելման կենտրոնը՝ մետրոնիդազոլի, թինիդազոլի և նիտազօքսանիդի օգտագործումը[26], թեև այս երեքից միայն նիտազօքսանիդի և թինիդազոլի օգտագործումն է հաստատված ԱՄՆ–ի Սննդի և դեղորայքի ասոցիացիայի կողմից[27][28][29]։ Երկու դեղերի ընդունման տևողությունը 5-10 օր է․ ալբենդազոլն ընդունում են օրական մեկ, իսկ մետրոնիդազոլը՝ երեք։

Կայունություն ձևավորվում է նիտրոիմիդազոլի և ալբենդազոլի նկատմամբ, բայց ոչ նիտազօքսանիդի (թեև փորձարարական պայմաններում վերջինիս նկատմամբ կայունություն առաջացել է)[30][31]։ Սակայն դեղերի նկատմամաբ կայունության առաջացման հիմնական մեխանիզմը լավ ուսումնասիրված չէ[31]։ Նիտրոիմիդազոլ–կայուն լամբլիոզների դեպքում էֆֆեկտիվ են նիտազօքսանիդը, ֆուրազոլիդոնը, պարոմոմիցինը, բացիտրամիցինը, մեպակրինը։

Հիմնական բուժմանը զուգահեռ օգտագործվող պրոբիոտիկները նպաստում են լամբլիայի՝ օրգանիզմից հեռացմանը[32]։

Հղիության ընթացքում նախընտրելի է կիրառել պարոմոմիցինը, քանի որ շատ քիչ է ներծծվում աղիներից, հետևաբար պտղի վրա ազդեցությունը նույնպես քիչ է[33]։ Որպես այլընտրանքային տարբերակ առաջին տրիմեստրից հետո կարելի է օգտագործել մետրոնիդազոլ, քանի որ վերջինս հղիության ընթացքում տրիխոմոնասի բուժման դեպքում ունի կիրառության մեծ փորձ[3][34]։

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորմալ իմուն համակարգով մարդկանց մոտ խնդիրը կարող է հարթվել առանց դեղերի, սակայն որոշ մարդկանց մոտ, այնուամենայնիվ, այն կարող է դառնալ խրոնիկ։ Թույլ իմունային համակարգով մարդկանց մոտ խրոնիկ վարակի զարգացման հավանականությունն ավելի բարձր է։ Չնայած դեղային աճող անընկալունակությանը՝ դեղերն արդյունավետ են գրեթե բոլոր մարդկանց համար[30][35]։

Վարակվածների կեսի մոտ զարգանում է լակտոզային անընկալունություն, որի ախտանշանները նմանվում են քրոնիկ ինֆեկցիայի ախտանշաններին։ Որոշ մարդկանց մոտ վարակի բուժումից հետո առաջանում է հաստ աղիքի գրգռման համախտանիշ։ Լամբլիոզը հանդիսանում է սննդային ալեգիաների պատճառ, քանի որ ազդում է աղիքային թափանցելիության վրա։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 479 CC-BY-SA-icon-80x15.png


  1. Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  3. 3,0 3,1 «Treatment of giardiasis»։ Clinical Microbiology Reviews 14 (1): 114–28։ January 2001։ PMC 88965։ PMID 11148005։ doi:10.1128/CMR.14.1.114-128.2001 
  4. 4,0 4,1 «Transmission and epidemiology of zoonotic protozoal diseases of companion animals»։ Clin Microbiol Rev 26 (1): 58–85։ January 2013։ PMC 3553666։ PMID 23297259։ doi:10.1128/CMR.00067-12 
  5. 5,0 5,1 «Giardiasis»։ cdc.gov։ նոյեմբերի 29, 2013։ Արխիվացված օրիգինալից հունվարի 15, 2016-ին։ Վերցված է 1 Jan 2016 
  6. 6,0 6,1 6,2 «III. Eukaryotic Parasites»։ Parasitic Diseases (6 ed.)։ NY: Parasites Without Borders։ էջեր 11–17։ Վերցված է հուլիսի 11, 2018 
  7. «Giardiasis - why do the symptoms sometimes never stop?»։ Trends in Parasitology 26 (2): 75–82։ 2010։ PMID 20056486։ doi:10.1016/j.pt.2009.11.010 
  8. 8,0 8,1 8,2 «Giardia - Illness & Symptoms»։ CDC։ Վերցված է հուլիսի 11, 2018 
  9. Heyworth Martin F. (2016)։ «Giardia duodenalis genetic assemblages and hosts»։ Parasite 23: 13։ ISSN 1776-1042։ PMC 4794627։ PMID 26984116։ doi:10.1051/parasite/2016013։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-10-ին  հրապարակում բաց հնարավորություն
  10. CDC (հուլիսի 15, 2015)։ «Sources of Infection & Risk Factors»։ Parasites – Giardia։ Արխիվացված օրիգինալից սեպտեմբերի 7, 2017-ին 
  11. 11,0 11,1 «Childhood parasitic infections endemic to the United States»։ Pediatr Clin North Am 60 (2): 471–85։ 2013։ PMID 23481112։ doi:10.1016/j.pcl.2012.12.011 
  12. 12,0 12,1 Gardner TB, Hill DR (Jan 2001)։ «Treatment of giardiasis.»։ Clinical Microbiology Reviews 14 (1): 114–28։ PMC 88965։ PMID 11148005։ doi:10.1128/CMR.14.1.114-128.2001 
  13. 13,0 13,1 13,2 «Pathophysiology of enteric infections with Giardia duodenalius»։ Parasite 15 (3): 261–5։ September 2008։ PMID 18814692։ doi:10.1051/parasite/2008153261 
  14. «Advances in understanding Giardia: determinants and mechanisms of chronic sequelae»։ F1000prime Reports 7 (62): 62։ 2015-05-26։ PMC 4447054։ PMID 26097735։ doi:10.12703/P7-62 
  15. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-06-17-ին։ Վերցված է 2017-09-09 
  16. «Evaluation of an enzyme-linked immunosorbent assay for the detection of Giardia lamblia in stool specimens»։ Diagnostic Microbiology and Infectious Disease 16 (4): 337–41։ May–June 1993։ PMID 8495591։ doi:10.1016/0732-8893(93)90086-M 
  17. «Parasites - Giardia, Prevention & Control»։ Centers for Disease Control and Prevention։ CDC։ Արխիվացված է օրիգինալից ապրիլի 30, 2015-ին։ Վերցված է ապրիլի 26, 2015 
  18. «Emergency Disinfection of Drinking Water»։ United State Envirinment Protection Agency։ 2013-02-20։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 23, 2015-ին։ Վերցված է հունիսի 21, 2015  Retrieved 24 February 2011
  19. «Drinking water treatment processes for removal of Cryptosporidium and Giardia»։ Veterinary Parasitology 126 (1–2): 219–34։ December 2004։ PMID 15567586։ doi:10.1016/j.vetpar.2004.09.002 
  20. «[Parasitic zoonoses transmitted by drinking water. Giardiasis and cryptosporidiosis]»։ Bundesgesundheitsblatt, Gesundheitsforschung, Gesundheitsschutz 47 (7): 698–704։ July 2004։ PMID 15254826։ doi:10.1007/s00103-004-0863-y 
  21. Dunn, Noel; Juergens, Andrew L. (2019), «Giardiasis», StatPearls (StatPearls Publishing), PMID 30020611, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513239/, վերցված է 2019-10-31 
  22. «Back-country water treatment to prevent giardiasis»։ American Journal of Public Health 79 (12): 1633–7։ December 1989։ PMC 1349767։ PMID 2817191։ doi:10.2105/ajph.79.12.1633 
  23. CDC Giardia 2011
  24. «Practice guidelines for the management of infectious diarrhea»։ Clinical Infectious Diseases 32 (3): 331–51։ February 2001։ PMID 11170940։ doi:10.1086/318514։ Արխիվացված է օրիգինալից փետրվարի 10, 2016-ին 
  25. «Chapter 7.5.4 Continuing Diarrhoea | ICHRC»։ www.ichrc.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-01-29-ին։ Վերցված է 2016-01-09 
  26. «Giardia: Treatment»։ United States Centers for Disease Control and Prevention։ հուլիսի 21, 2015։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 24, 2015-ին։ Վերցված է հունվարի 10, 2016։ «Several drugs can be used to treat Giardia infection. Effective treatments include metronidazole, tinidazole, and nitazoxanide1. Alternatives to these medications include paromomycin, quinacrine, and furazolidone1,2 
  27. «Nitazoxanide Prescribing Information»։ Romark Pharmaceuticals։ August 2013։ էջեր 1–5։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 16, 2016-ին։ Վերցված է հունվարի 3, 2016 
  28. «Metronidazole Prescribing Information»։ United States Food and Drug Administration։ Pfizer։ June 2015։ էջեր 6–7։ Արխիվացված է օրիգինալից մարտի 4, 2016-ին։ Վերցված է հունվարի 10, 2016 
  29. «Tinidazole Prescribing Informatiuon»։ United States Food and Drug Administration։ Mission Pharma։ May 2007։ էջ 1։ Արխիվացված է օրիգինալից մարտի 4, 2016-ին։ Վերցված է հունվարի 10, 2016 
  30. 30,0 30,1 «Nitroimidazole-refractory giardiasis: a growing problem requiring rational solutions»։ Clinical Microbiology and Infection 24 (1): 37–42։ January 2018։ PMID 28624613։ doi:10.1016/j.cmi.2017.05.028 
  31. 31,0 31,1 «Giardia lamblia»։ Current Tropical Medicine Reports 2 (3): 128–135։ 2015-07-07։ PMC 4523694։ PMID 26258002։ doi:10.1007/s40475-015-0051-1 
  32. Lalle Marco, Hanevik Kurt (2018-10-24)։ «Treatment-refractory giardiasis: challenges and solutions»։ Infection and Drug Resistance 11: 1921–1933։ ISSN 1178-6973։ PMC 6207226 ։ PMID 30498364 ։ doi:10.2147/IDR.S141468 
  33. «Treatment options for the eradication of intestinal protozoa»։ Nature Clinical Practice. Gastroenterology & Hepatology 3 (8): 436–45։ August 2006։ PMID 16883348։ doi:10.1038/ncpgasthep0557 
  34. «Sexually transmitted diseases treatment guidelines, 2015»։ MMWR. Recommendations and Reports 64 (RR-03): 1–137։ June 2015։ PMC 5885289 ։ PMID 26042815 
  35. Kasper Dennis L., Larry Jameson J., Hauser Stephen L., Loscalzo Joseph, Fauci Anthony S., Longo Dan L. (2015-04-08)։ Harrison's principles of internal medicine.։ Kasper, Dennis L.,, Fauci, Anthony S., 1940-, Hauser, Stephen L.,, Longo, Dan L. (Dan Louis), 1949-, Jameson, J. Larry,, Loscalzo, Joseph (19th ed.)։ New York։ ISBN 9780071802154։ OCLC 893557976