Ընկած աստղագնաց

Ընկած աստղագնաց
տեսակքանդակ և հուշարձան
նկարիչPaul Van Hoeydonck?[1]
տարի1971[1]
բարձրություն8,5 սանտիմետր
նյութալյումին
գտնվում էՀեդլի լեռ
հավաքածուMu.ZEE - Kunstmuseum aan Zee?[1]
կայք
Ծանոթագրություններ
 Fallen Astronaut plaque and sculpture Վիքիպահեստում

Ընկած աստղագնաց (անգլ.՝ Fallen astronaut), 3,5-դյույմանոց (8,9 սմ) ալյումինե քանդակ, որը ստեղծել է բելգիացի նկարիչ Փոլ Վան Հոյդոնկը[2]։ Այն սկաֆանդրով աստղագնացի արձանիկ է, որը նախատեսված է այն աստղագնացների և տիեզերագնացների հիշատակի հարգանքը ոգեկոչելու համար, որոնք զոհվել են տիեզերական հետազոտական փորձեր կատարելու ժամանակ։ Այն պատվիրվել է Հեդլի Ռիլում և տեղադրվել է Լուսնի վրա 1971 թվականի օգոստոսի 2-ին՝ «Ապոլոն 15»-ի անձնակազմի կողմից։ Նրա մոտ գտնվում է հուշատախտակ, որտեղ նշված են եղել մինչ այդ մահացած 14 տիեզերագնացների անունները[3]։ Արձանը գտնվում է գետնի վրա՝ ոտնահետքերի միջև։

Անձնակազմը գաղտնի է պահել հուշարձանի գոյությունը մինչև առաքելության ավարտը։ Հանրային բացահայտումից հետո Ավիացիայի և տիեզերագնացության ազգային թանգարանը պահանջել է արձանի կրկնօրինակը։ Վան Հոյդոնկը հայտարարել է, որ տիեզերագնացների հետ համաձայնագրի վերաբերյալ այլ պատկերացում ունի և փորձել է վաճառել դրանցից մինչև 950 կրկնօրինակ։ Վերջապես նա զիջման է գնացել ՆԱՍԱ-ի ճնշմանը, որը խիստ քաղաքականություն է վարել ԱՄՆ կառավարության տիեզերական ծրագրի առևտրային շահագործման դեմ։

Հանձնաժողով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վան Հոյդոնկի դիմանկարը, որի հեղինակն է Ուիլլի Բոշեմը

«Ապոլոն 15» լուսնային առաքելությունից առաջ աստղագնաց Դեյվիդ Սքոթը ընթրիքի ժամանակ հանդիպել է բելգիացի նկարիչ և փորագրող Փոլ Վան Հոյդոնկի հետ։ Նրանք համաձայնություն են եկել, որ Վան Հոյդոնկը պետք է ստեղծի փոքրիկ արձանիկ, որը Սքոթը կարող է տեղադրել Լուսնի վրա, թեև մանրամասների մասին նրանց հիշողությունները տարբերվում են։ Սքոթի նպատակը եղել է հարգել այն տիեզերագնացների և աստղագնացների հիշատակը, որոնք զոհվել են տիեզերքում՝ հետազոտություն կատարելու ժամանակ։ Նա մշակել և առանձին պատրաստել է հուշատախտակ, որի վրա նշված են են եղել ամերիկացի և խորհրդային միության 14 տիեզերագնացների անուններ։ Վան Հոյդոնկին տրվել է դիզայնի մի շարք պահանջներ՝ քանդակը պետք է լիներ թեթև, բայց ամուր և կարողանար դիմակայել Լուսնի էքսստրեմալ ջերմաստիճաններին, այն չէր կարող լինել տղամարդ կամ կին, ինչպես նաև պատկանել որևէ էթնիկ խմբի։ Սքոթի խոսքով որոշվել է, որ Վան Հոյդոնկի անունը չի հրապարակվելու՝ ԱՄՆ կառավարության տիեզերական ծրագրի առևտրային շահագործումից խուսափելու նպատակով[2]։ Մինչ առաքելությունը սկսելը՝ Սքոթը թույլտվություն է ստացել ՆԱՍԱ-ի ղեկավարությունից՝ արձանը իր տիեզերանավ վերցնելու համար։ Սակայն այդ մասին նա հրապարակայնորեն ասել է միայն առաքելության ավարտից հետո կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ[2]։

Վան Հոյդոնկը տվել է համաձայնագրի նկարագրման այլ տարբերակ։ Ըստ բելգիական «Le Soir» թերթին տված հարցազրույցի՝ արձանը պետք է ներկայացներ ողջ մարդկությանը, այլ ոչ միայն զոհված տիեզերագնացներին կամ աստղագնացներին։ Նա հաստատել է, որ չի իմացել, որ արձանը զոհված տիեզերագնացների հիշատակի համար է ստեղծվել և որ արձանիկին տրված անվանումը հավանության չի արժանացել իր կողմից։ Նա նախատեսել էր, որ արձանիկը մնա ուղիղ կանգնած և հերքել է իր անանուն մնալու պայմանավորվածության փաստը[2][4]։ 2013 թվականին նրա և Սքոթի տարբերակները ներկայացվել են Slate ամսագրի հոդվածում[2]։

Տեղադրումը լուսնի վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1971 թվականի օգոստոսի 2-ին տիեզերագնաց Դեյվիդ Սքոթը «Ապոլոն 15» առաքելության ժամանակ իր աշխատանքի ավարտից հետո Լուսնի վրա գաղտնի տեղադրել է ընկած տիեզերագնացի արձանը, ինչպես նաև հուշատախտակ, որի վրա եղել են ծառայության ժամանակ մահացած 8 ամերիկացի և 6 խորհրդային տիեզերագնացների անունները։

Տիեզերագնացներ և աստղագնացներ, որոնց անունները նշված են ընկած տիեզերագնացների հուշատախտակի վրա[5]
Անուն Ամսաթիվ Պատճառ
Թեոդոր Ֆրիմեն 31 հոկտեմբերի, 1964 ինքնաթիռի վթար
Չարլզ Բասետ 28 փետրվարի, 1966 ինքնաթիռի վթար
Էլիոթ Սի
Վիրջիլ Գրիսոմ 27 հունվարի, 1967 Apollo 1-ի բռնկում
Ռոջեր Չաֆի
Էդուարդ Հիգգինս Ուայթ
Վլադիմիր Կոմարով 24 ապրիլի, 1967 «Սոյուզ-1» պարաշյուտի անսարքություն
Էդուարդ Գիվենս 6 հունիսի, 1967 ավտովթար
Քլիֆտոն Ուիլյամս 5 հոկտեմբերի, 1967 ավիավթար
Յուրի Գագարին 27 մարտի, 1968 ավիավթար
Պավել Բելյաև 10 հունվարի, 1970 հիվանդություն
Գեորգի Դոբրովոլսկի 30 հունիսի, 1971 «Սոյուզ-11»-ի մթնոլորտ մուտք գործելիս ճնշման բարձրացման արդյունքում համակարգի խափանում
Վիկտոր Պացաև
Վլադիսլավ Վոլկով

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://muzee.be/collection/work/data/K000639
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Powell & Shapiro 2013
  3. «Sculpture, Fallen Astronaut»։ Smithsonian National Air and Space Museum։ Արխիվացված է օրիգինալից July 28, 2014-ին։ Վերցված է 17 July 2014 
  4. Le Soir 17 July 2009, էջ. 19
  5. «2 Added Moonshots Called for by Scott»։ Hartford Courant (Hartford, Connecticut)։ Associated Press։ August 13, 1971։ էջ 5 – via Newspapers.com 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]