Դժվար է աստված լինել (ֆիլմ, 2013)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Դժվար է աստված լինել
Трудно быть богом
Постер фильма «Трудно быть богом» (2013).jpg
ԵրկիրFlag of Russia.svg Ռուսաստան
ԺանրՖանտաստիկ ֆիլմ, դրամա
ՀիմքԴժվար է աստված լինել
Թվականնոյեմբերի 13, 2013[1] և սեպտեմբերի 3, 2015[2]
ՊրեմիերաՌուսաստան Ռուսաստան
ԼեզուՌուսերեն
ՌեժիսորԱլեքսանդր Յուլևիչ Հերման
ՊրոդյուսերՎիկտոր Իզվեկով, Ռուշան Նասիբուլին
Սցենարի հեղինակԱլեքսանդր Հերման, Սվետլանա Կարմալիտա
ԴերակատարներԼեոնիդ Յարմոլնիկ
ՕպերատորՎլադիմիր Իլին
Յուրիյ Կլիմենկո
ԵրաժշտությունՎիկտոր Լեբեդև
Նկարահանման վայրHukvaldy Castle?[3]
Կինոընկերություն«Լենֆիլմ»
Տևողություն177 րոպե
Բյուջե10 մլն. $
Շահույթ1,4 մլն. $[4]
Պաշտոնական կայքէջ

«Դժվար է աստված լինել», Ստրուգացկի եղբայրների համանուն պատմության հիման վրա ստեղծված 2013 թվականի ռուսական գեղարվեստական ֆիլմը. ռեժիսոր Ալեքսեյ Հերմանի վերջին ֆիլմը: Ֆիլմը ստեղծելու համար պահանջվել է մոտ 14 տարի և վերջացել է այն ժամանակ, երբ մահացել է ռեժիսորը (մահացել է 2013 թվականի փետրվարի 21-ին):

Համաշխարհային պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի նոյեմբերի 13-ին, Հռոմեական կինոփառատոնի ժամանակ, որը Հերմանին հետմահու տվել է «Ոսկե Կապիտոլական գայլ» պարգևը կինոարվեստի մեջ իր ներդրումը ունենալու համար (ֆիլմի պրեմիերան անց է կացվել մրցույթի շրջանակներից դուրս)[5]: 2014 թվականի փետրվարի 27-ին այն դուրս է եկել ռուսական կինովարձույթում[6]: 2015 թվականի մարտին ֆիլմը յոթ անգամ ստացել է «Նիկի» մրցանակը:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կինոնկարի իրադարձությունները տեղի են ունենում մեկ այլ մոլորակի վրա, որը խորտակված է խուլ միջնադարում, Զապրովիլի մայրաքաղաք Արկանարում: Պատմությունը այստեղ իր ուղղով է անցել. Վերածնունդը չի եղել, գիտության և կուլտուրայի խնդիրները մահանում են ռեակցիայի ճնշման տակ, ամեն տեղ կեղտոտ և խոնավ է: Մի ժամանակ Երկիրը մի քանի տասնյակ գիտնական է ուղարկել այնտեղ, սակայն ազդել այդտեղի քաղաքակրթության վրա նրանք չեն կարող: Երկրաբնակներից մեկը՝ Ռումատա Էսթորսկին, արդեն 20 տարի է ապրում է վեհանձն դոնի անվան տակ, այդտեղի բնակիչների մոտ Աստծո որդի հռչակվելով: Կռվելով մենամարտերում, Ռումատան չի սպանում թշնամիներին, այլ պարզապես կտռում է նրանց ականջները, նրան արգելված է սպանել: Նա փորձում է փրկել գիտական մտքի միայնակ կրողներին՝ ընթերցասերիներին, որոնց ետևից միշտ ընկած են «մոխրագույնների» ջոկատները Դոն Ռեբի գլխավորությամբ, ով բռնությամբ տիրացել է պետության կառավարությանը:

Իր գերիներց Ռումատան իմանում է Ծխախոտագործի փողոցի ինչ որ ծխախոտագործի մասին, ում հարևանները ընթերցասերներից և գիտուններից մեկն են համարում: Ճահիճների մոտ գտնվող քարե կղզիների մոտ, որոնք շրջապատում են քաղաքը, Ռումատան պահում է գաղտնի դուրս բերած գիտնականներին: Այստեղ ժամանակ առ ժամանակ նաև երկրացիներն են հավաքվում, ովքեր ավելի շատ են հարբեցողության մեջ թաղված: Բուժող Բուդախը, ում պետք է ապաստարան հասցնեին, անհայտացել է ուղեկցորդ պահակախմբի հետ: Ցանկանալով պարզել նրա ճակատագիրը, Ռումատան թագավորի մոտ ընդունելության է գնում, սակայն անհաջողություն է ապրում: Քաղաքում Ռումատան հանդիպում է իր ծանոթ բարոն Պամպուին: Հարբեցողության գիշերվանից հետո Ռումատուին ամրոցում բռնում են Դոնա Ռեբի մարդիկ և նախարարի մոտ հարցաքննության են տանում: Ռոբան հայտնում է նրան, որ դարձել է Օրդենի մագիստրոսը, և ցանկանում է բացել այն գաղտնիքը, թե ով է իրականում Ռումատան: Իրենց խոսակցությունից նախարարը Ռումատուին հանգիստ է թողնում և նրան պահակախումբ է տալիս:

Քաղաքում հայտնվում են Օրդենի սև վանականները ովքեր երեկոյան տիրացել են Արկանարին: Թագավորի ընտանիքը կոտորված է, սկսում են իրականացնել պալատականների մահապատիժները: Առավոտյան Ռումատան ուղևորվում է դեպի Երջանիկ աշտարակը և այնտեղից հանում է Բուդախին և այնտեղ հայտնված բարոն Պամպուին: Պամպան, փորձելով անհայտանալ քաղաքից, մահանում է, իսկ նրա նետերով ծածկված մամինը, մուրացկանները գցել էին աղբանոց: Այդ ժամանակ, Ռումատան խոսում է Բուդախի հետ, փորձելով հասկանալ, թե գիտնականը ինչ խորհուրդ կտար աստծուն, ինչպես կրկին հարթեցնել Արկանարի աշխարհի դրությունը: Բուդախաի պատասխանը չի գոհացնում երկրացուն՝ թույլերը կփոխանակեն ուժեղներին, սակայն իշխանության համար կռիվը դա չի կանգնեցնի: Ռումատան Բուդախի հետ միասին վերադառնում է տուն: Դոնի ամրոցը երեկոյան հարձակման է ենթարկվել, իսկ երկու ծառաները սպանված են: Այստեղ Ռումատան հանդիպում հանդիպում է Արատա Գորբատովին, ՛ով փորձում է համոզել նրան գլխավորել ծառաների ապստամբությունը, սակայն Ռումատան հրաժարվում է այդ առաջարից՝ ժամանակը կանցնի և նոր ծառաներ, նոր պարոններ, և նոր Արատա կհայտնվի: Ռումատան Արատային տալով Օրդենի պաշտպանիչ նշանը, հրամայում է ծառաներին փայտերով քշել նրան: Հաջորդ առավոտ Ռումատայի սիրեցյալ Արին մահանում է աղեղնազեն նետից, որը նրա ճակատին էր արձակվել: Որոշ ժամանակ անց Ռումատայի տուն են ներխուժում Օրդենի զինվորները, փորձելով գտնել հերետիկոսների, ովքեր սխալմամբ մեկ այլ մարդու էին բնութագրում, և այդ բնութագրումից անհնար էր չհասկանալ, որ դա Արատան է։ Ռումատան հայտնում է նրանց ղեկավարին՝ Արիմեի նախկին ուսանողին, որ կսպանի նրանց բոլորին: Առաջին հերթին նա սպանում է Արիմեին: Թափելով նրա աղիքները դոն Ռումատան գնում է քաղաք:

Մի խումբ երկրացիներ անցնում են Արկանարի փլատակների կողքով:Նրանք դիակների բլուրներ են գտնում, որոնց մեջ էին Արատան և դոն Ռոբան: Երկրացիների խոսակցությունից պարզ է դառնում, որ Արին մահացել է Արատայի նետից, ով ցանկանում էր Ռումատային Օրդենի վանականների վրա հրահրել: Վերջապես, Դոն Կոնդորը և Պաշկան գտնում են Ռումատային, ով ցնցոտիներով միայնակ նստած էր ճահճի մեջ: Նա հրաժարվում էր Երկիր վերադառնալ: «Չէ որ Աստված նույնպես կարող է հոգնել»՝ ասում է նա Կոնդորին:

Ձմեռ, թաքնված ընթերցասերիներից երկուսը, ովքեր թաքնվում էին ճահճուտներում, ընդհարվում և սպանում են մեկը մյուսին, Ռումատան նվագում է սաքսոֆոնով, ձիավորների թափորը դանդաղ հեռանում է:

Ստեղծման նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսեյ Հերմանը որոշել էր նկարահանել «Դժվար է աստված լինել» ֆիլմը դեռ 1968 թվականին, գրքի թողարկումից 4 տարի անց: Բորիս Ստրուգացկիի հետ նրանք գրեցին սցենարի առաջին տարբերակը: Օգոստոսին Հերմանը թույլտվություն ստացավ նկարահանման համար: Գլխավոր դերում ռեժիսորը ցանկանում էր սկարահանել Վլադիմիր Ռեցեպտրին:[7]:

Սցենարի երկրորդ տարբերակը վերջացավ 1968 թվականի օգոստոսի 20-ին: Հաջորդ օրը սովետական զորքերը Չեխոսլովակիա մտցվեցին Պրահայի գարունը ճնշելու համար: Ըստ Հերմանի վկայության, նա արվեստանոց զանգահարեց, և նրան ասել էին. «Ալեքսեյ, մոռացեք մտածել այդ ֆիլմի մասին: Մենք խորհուրդ կտանք ձեզ նույնիսկ մի կողմ գցել այդ գիրքը, քանի որ՝ դուք ինքներտ եք հասկանում»[7]:

Պատահականության արդյունքում՝ 1968 թվականի օգոստոսի 21-ին, Ալեքսեյ Հերմանը ծանոթացավ իր ապագա կնոջ՝ Սվետլանա Կարմիլիտոյի հետ: Շատերը նշում են այդ սիմվոլիզմը այն մասին, որ երեսուներկու տարի անց Հերմանը եկավ Չեխիա, որպեսզի այստեղ նկարահանի «Դժվար է աստված լինել» ֆիլմը, արդեն մեկ այլ սցենարով, որը նա գրել է իր կնոջ՝ Սվետլանայի հետ[7]:

Երբ տարիներին վերակառուցման թվականներին Ստրուգացկիների պատմության էկրանավորումը սկսվեց, գրողների հիմնական պահանջը այն էր, որ ֆիլմի ռեժիսորը սովետական թվականներից լինի, ցանկալլի է Ալեքսեյ Հերմանը: Սակայն «Սովինֆիլմ»-ի ղեկավարությունը Գերմանիայից հրավիրեց ռեժիսոր Փեթեր Ֆլյայշմանին (ով համաձայնվել էր դառնալ կինոնկարի պրոդյուսերը): Նրա քչախոսության և ծանր բնավորության պատճառով Ստրուգացկիները վերջացրեցին ղեկավարել նկարահանումների պրոցեսը, և 1989 թվականին թողարկված «Դժվար է աստված լինել» ֆիլմը նրանց ընդհանրապես դուր չեկավ:

Իմանալով նկարահանումների սկսման մասին, Հերմանը Հոսկինոին դիմեց իր աշխատանքի վերսկսման համար: Նա նաև եղել է Կիևի նկարահանման հրապարակում, հանդիպել է Ֆլյայշմանի հետ, սակայն համագործակցության մասին ոչինչ չեն պայմանավորվել այն պատճառով, որ գերմանացի ռեժիսորը հրաժարվել էր փոփոխություններ մտցնել ֆիլմի սցենարի մեջ: Գեսկինոի ղեկավար Ալեքսանդր Կամշալովը Հերմանին առաջարկեց Ֆլյայշմանի հետ զուգահեռ նկարահանել նկարահանել իր ֆիլմը: Սակայն սցենարի վերաբերյալ նոր աշխատանքը, որում Հերմանը ներկայանալու էր Սվետլանա Կարմալիտոյի հետ, վերջացրած չէր[7]: Ալեքսեյ Հերմամնը դա նրանով բացատրեց, որ 1980-ականների վերջերին ֆիլմը վերապատմելու կարիք չկար, ամեն ինչի մասին կարելի է ուղիղ տեքստով խոսել. Մենք քսան էջ գրեցինք և թողեցինք, քանի որ աստված լինելը այդքան էլ դժվար չէր. ինչի՞ համար է նա Ռեբը, այլ ոչ թե Բերիան..»[8]:

Երրորդ անգամ հերմանը վերադարձավ «Դժվար է աստված լինել»-ի սյուժեին 10 տարի անց: Խմբագիր Եվգենիյ Պրիցկերը, Հերմանի խնդրանքով կարդալով 1968 թվականի սցենարը, հայտնեց ռեժիսորին, որ սա «կոմերիտական աշխատանք» է և չի կարելի այն նկարահանել, ինչի հետ Հերմանը համաձայնվեց[9]: Նոր սցենարը նկարահանվել է նրա և կնոջ կողմից Ստրուգացկու վեպի մոտիվներով: Պյոտր Վայլը, կարդալով սցենարը, ասում էր, որ դրա հետ միասին Ստրուգացկու ուղղընթաց վեպը ազատվում էր վաթսունամյակությունից»[7]: Ալեքսեյ Հերման կրտսերը ռուսական ԶԼՄ-ի հետ զրուցելու ժամանակ հերքել է այդ տեսանկյունը, հրապարակոլեվո, որ Վայլը ապրում էր այն ժամանակ, երբ վաթսունամյակությունը որոշ դիրքերում հետ էր ընկել: Սակայն հիմա այն վերադարձել է[10]:

Բորիս Ստրուգացկին (1933-2012) 2010 թվականի մայիսի իր հարցազրույցի ժամանակ ասել է, որ Գերմանը «իր հետ ոչ մի հարցում չի խորհրդակցել»: Ըսն որում Ստրուգացկին հայտարարեց, որ «շուտ գիտեր, որ ֆիլմը հրաշալի և նույնիսկ նշանակակալից կլինի»[11]:

Դերերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Լեոնիդ Յարմոլնիկ — Դոն Ռումատա
  • Ալեքսանդր Չուտկո — դոն Ռեբա
  • Յուրիյ Ցուրիլո — բարոն Պամպա
  • Եվգենիյ Հերչակով — Բուդախ
  • Վալենտին Գոլուբենկո — Արատա
  • Լեոնիդ Տիմցունիկ — Արիմա
  • Եվգենիյ Վաժենին — արքայազնի դայակ, դոն
  • Նատալյա Մոտեվա — Արի
  • Պյոտր Մերկուրև — Գուռ
  • Նիկիտա Ստրուկով — Կուսիս
  • Կոնստանտին Բիկով — վանական
  • Վալերիյ Վելիչկո — դոն Կեո
  • Վալերիյ Բոլտիշև — դոն Ռիպատ
  • Միխաիլ Գուրո — մոխրագույն պետ
  • Ալեքսանդր Դրալյուկ — վանական գրող
  • Յուրիյ Դումչև — Ռոե Կեու
  • Ռամիս Իբրահիմով — Մուգա
  • Յուրիս Լաուցինշ — դահիճ
  • Վիտաուտաս Պաուկշտե — Կաբանի
  • Անվարի Լիբաբով — ստրուկ
  • Յուրիյ Նիֆոնտով — դոն Տոմեո
  • Ալեքսանդր Օռլովսկիյ — Պաշկա
  • Վլադիմիր Ռոզիգրաև
  • Ստուպնիկով Սերգեյ — թագավոր
  • Մարինա Ռոկինա — թագավորի սիրուհի
  • Ալեքսանդր Ռոնիս — ջահակիր
  • Անաստասիա Կապտուրենկո — աղջիկ պանդոկից
  • Անդրեյ Օբնարուխին — մարտական վանական
  • Պավել Ռոմանով — ազնիվ ընթերցասեր
  • Միժաիլ Տեպլիցկիյ — մոխրագույն պետ
  • Պավել Ստեփանով
  • Գեորգիյ Պիցխելաուրի
  • Վասիլիյ Դոմրաչև — կառավարիչ[12]
  • Յուրիյ Աշիխմին — ստրուկ
  • Վլադիմիր Յումատով — հեղինակի ձայն

Երաժշտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմի երաժշտությոունը գրել է պետերբուրգի կոմպոզիտոր Վիկտոր Լեբեդօվը: Ահա թե ինչպես է նա նկարագրում ֆիլմի շուրջ աշխատանքները[13]:

Aquote1.png Այնպես ստացվեց, որ վերջին կես տարին Ալեքսեյ Հերմանը հիվանդ էր: Եվ շատ անհաջող պահի էր վերջանում ֆիլմի շուրջ աշխատանքները: Նա մի քանի անգամ իմ տուն է եկել, մենք միասին նստում էինք Սվետլանա Կարմալիտոյի հետ, ով կածես Հերմանի «երկրորդ ես-ն» էր, և լոիծում էինք խնդիրները: Հետո ես սկսեցի հասկանալ, որ ինչ որ վերջնական շրջանում, երաժշտությունը այդ հասկացության մեջ, որին մենք համակերպվել էինք, այստեղ հարկավոր չէ: Եթե երաժշտական խումբը, հոգևորականներից կազմված խումբ է, եթե դա երկրացիներին Երկրի մասին հիշեցնող երաժշտութոյւն է, ուրեմն դա սուլոց է՝ ինչը որ արվել է: Եթե Անտոնը խաղում է սաքսոֆոնի վրա, հիշելով Երկիրը, ուրեմն նա խաղում է քոլեջում սովորածը, ինչը Դյուկ Էլինգթոնի ոճի մեջ է: Ահա ես թեմա գրեցի: Եվ որոշեցի, թե ինչպես է կինեմատոգրաֆիկական տարածությունը վերաբերում կինեմատոգրաֆիկական որոշմանը՝ 8 տարի առաջ հոբելյանին, ՄՀԴ-ի «Հոկտեմբերյան» համերգի ժամանակ: Ես ուվերտյուրայի մի փոքր մաս նվագեցի ֆիլմի համար՝ կինոշրջապատի ռեակցիան դրական էր, դա բոլորին ապշեցրեց և դուր եկավ: Բայց ես արդեն այդ ժամանակ զգում էի, որ շքեղ օրկեստրին, հետաքրքիր հարմոնիկ լուծում կարող է նաև պետք չգալ: Որովհետև Հերմանը շատ սպեցիֆիկ մարդ է: Նրա բոլոր ֆիլմերը ասոցացվում են փայլուն պատկերների, ճիշտ հագուստների, լեքսիկայի, սակայն ոչ երաժշտական որոշման հետ: Եվ «Դժվար է աստված լինել»-ում նույնպես նույն բանն է: Բացի սկզբի և վերջի երաժշտական թեմայից ընդամենը կտորներ են, որոնք այդքան էլ կապված չեն պրոֆեսիոնալ կոմպոզիտորական գործունեության հետ: Aquote2.png


Նկարահանումմեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմի արտադրությունը սկսվեց 1999 թվականին: Գրական հիմնվածության վերնագրերը՝ Ստրուգացկի եղբայրների «Դժվար է աստված լինել» գրքերը, նկարահանումների ետևից ամրացել են (արդեն այդ ժամանակ ռեժիսորը այն իր վերջին աշխատությունն էր համարում:

Ի սկզբանե դոն Ռումատիյի դերը պետք է կատարեր Ալեքսանդր Լիկովը, ում հետ նկարահանվել էին մոտավորապես ամբողջ ֆիլմի փորձնական ձևերը, սակայն արդյունքում դերը տրվեց Յարմոլիկին: Խմբագիր Եվգենիյ Պրիցկերը պատմում է, որ սերիան, որը դերասանի որոշման համար շատ որոշիչ դեր էր խաղում, դարձավ Բուդախ հետ դիալոգը: Իմաստունի այս խոսքերին «Այդ ժամանակ, աստված, ջնջիր մեզ երկրի երեսից և կրկին ավելի լաիրշեք դարձրու... կամ էլ ավելի լավ՝՝ թող մեզ, և թող մեզ գնալ սեփական ճանապարհով», Ռումատան պատասխանում է «Իմ սիրտը խղճով է լցված, ես չեմ կարող անել դա»: Եվ այն, թե ինչպես է ֆիլմի այդ մասը խաղացել Յարմոլիկը, որոշել է Հերմանի որոշումը[9]:

Աշխատանքի հսկայակն չափի հետ կապված ֆիլմի մեջ միանգամից հրավիրրվել էին երեք նկարիչ-բեմադրիչ էին հրավիրվել. Բելլա Մանևիչ, աշխատել է հիմնականում այնպիսի ֆիլմերի հետ, ինչպիսիք են «Անապատի սպիտակ արևըևը]]» և «Շերլոկ Հոլմսի և բժիշկ Վաթսոնի արկածները» (մահացել է 2002 թվականին 79 տարեկան հասակում), Ելենա Ժուկովա և Գեորգիյ Կրոպաչյով, ով աշխատել է Հերմանի հետ «Խռուստալյով, մեքենան» ֆիլմի վրա[9]:

Բնական նկարահանումները սկսել են 2000 թվականին Չեխիայում: Տորնիկ (Točník) ամրոցի շրջակայքում կառուցվել էր Առկանարը: Ընդհնաւոր հաշվով նկարիչները մոտակա տարածքներում հինգ ամրոց են կառուցել: Տաղավարային նկարահանումները տեղի են ունեցել Սանկտ Պետերբուրգում: Նկարահանել են նաև Վիբորգում Աղվեսի Շրթունքի մոտ, Բանակային համալսարանի կուրսանտների հետ միասին: Չնայած բոլոր դժվարություններին, նախագծի ֆինանսավորումը շարունակվում էր (հիմնականում մասնավոր աղբյորներից), և 2006 թվականի օգոստոսին նկարահանումները կանգնեցվեցին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.imdb.com/title/tt2328813/releaseinfo
  2. Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  3. https://www.turistika.cz/clanky/po-stopach-filmu-do-lasske-brany-beskyd/detail
  4. «Hard to be a God, the last film we distributed, took a record of $1,4 million at the box office» (Ստուգված է 18 Մայիսի 2014)
  5. «Герман-старший посмертно награждён в Риме за вклад в киноискусство» (ռուսերեն)։ РИА Новости։ 2013-11-13։ Վերցված է 2013-11-14 
  6. Выходит в прокат последний фильм Алексея Германа «Трудно быть богом» (Ստուգված է 26 Փետրվարի 2014)
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Алексей Герман: «Трудно быть богом», — сказал табачник с Табачной улицы" // Петр Вайль // Искусство кино № 8, август 2000
  8. Алексей Герман собственными словами // Михаил Лемхин (Сан-Франциско). Опубликовано 16 августа 2001 г.
  9. 9,0 9,1 9,2 ««Трудно быть богом» Как делался фильм: свидетельства участников съемок»։ Афиша.ру։ 27 февраля 2014։ Վերցված է 2014-03-04 
  10. Алексей Герман-младший: Всегда буду виноват («Русский репортёр», № 44 (322) от 07.11.2013 г.)
  11. Мария Голубкова (20 мая 2010)։ «В реальной жизни героев нет»։ Российская газета։ Վերցված է 2014-03-03 
  12. «Домрачев Василий Валерьянович»։ Марийский национальный театр драмы им. Шкетана։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-24-ին։ Վերցված է 2013-03-18 
  13. Виктор Лебедев: На мюзикле не заработаешь столько, сколько на концертах «Поющих трусов» // ИА «Диалог»