Բունդեսթագ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռայխսթագի շենքը

Բունդեսթագ, դաշնային մակարդակով սահմանադրական ու օրենսդիր մարմին է Գերմանիայում: Ելնելով իրականացվող գործառույթներից՝ երբեմն համեմատում են խորհրդարանի ստորին պալատի գործունեության հետ, ինչպիսին ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների կամ Մեծ Բրիտանիայի Համայնքների պալատներն են:

Հիմնադրվել է Գերմանիայի դաշնային հանրապետության՝ 1949 թվականի Հիմնական օրենքով (սահմանադրություն)՝ որպես Գերմանիայի օրենսդիր մարմիններից մեկն ու նախորդ Ռայխսթագի պատմական իրավահաջորդը: 1999 թվականից նստավայրը Բեռլինում է: Նորբերթ Լամերթը Բունդեսթագի ներկայիս նախագահն է: Անդամներն ընտրվում են 4 տարի ժամկետով: Բունդեսթագն ունի 631 պատգամավորական աթոռ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1866 թվականին, Գերմանիայի համադաշնության լուծարումից ու 5 տարի անց Գերմանական կայսրության հիմնումից հետո, Բեռլինում հիմնադրվեց Ռայխսթագը՝ Գերմանիայի կառավարությունը: Բեռլինն այդ ժամանակ Պրուսիայի թագավորության մայրաքաղաքն էր: Երկու տասնամյակ անց կառուցվեց խորհրդարանի շենքը: Պատվիրակ կարող էին ընտրվել միայն արական սեռի անձինք՝ ուղիղ ու հավասար ընտրական իրավունքով: Ռայխսթագը չէր մասնակցում Կանցլերի նշանակմանը՝ մինչև 1918 թվականի հոկտեմբերի խորհրդարանական բարեփոխումները:[1]

1918 թվականի Նոյեմբերյան հեղափոխությունից հետո, երբ հաստատվեց Վայմարյան սահմանադրությունը, կանայք նույնպես Ռայխսթագում ընտրելու և ընտրվելու իրավունք ունեցան, իսկ խորհրդարանը կարող էր օգտագործել անվստահության քվեն՝ ստիպել կանցլերին կամ կաբինետի այլ անդամին հրաժարական տալ: 1949 թվականի նոր սահմանադրությամբ հիմնադրվեց Բունդեսթագը՝ Արևմտյան Գերմանիայի նոր խորհրդարանը: Նոր սահմանադրության իրավասությունը պաշտոնապես չէր տարածվում Արևմտյան Բեռլինի վրա, իսկ Բունդեսթագի նիստերը գումարվում էին Բոնի տարբեր շինություններում՝ 1949-99 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում, մինչև Բեռլին տեղափոխվելը:

Բունդեսթագի այսօրվա շինությունը կառուցվել է գերմանացի ճարտարապետ Պոլ Վալոթի նախագծով՝ 1888 թվականին ու մինչ օրս բազմաթիվ նշանակալի վերանորոգումների է ենթարկվել: Երբ 2005 թվականին մի փոքր ինքնաթիռ վթարի ենթարկվեց Բունդեսթագից ոչ հեռու, որոշվեց Կենտրոնական Բեռլինի օդային տարածքը ոչ թռիչքային գոտի սահմանել բոլոր տեսակի մասնավոր թռիչքների համար:

Խնդիրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանական միասնության դրոշը, որը որպես Գերմանական միասնության ազգային հուշարձան՝ բարձրացվեց 1990 թվականի հոկտեմբերի 3-ին: Այժմ ծածանվում է Ռայխսթագի շենքի դիմաց, որն այսօր հանդիսանում է Բունդեսթագի նստավայրը:

Բունդեսռաթի հետ մեկտեղ Բունդեսթագը Գերմանիայի քաղաքական համակարգի օրենսդիր ճյուղն է: Կառավարության օրենսդրական ծրագրի գնահատման ու հավանության արժանացման գործում կոմիտեներն էական դեր են խաղում: Լիագումար նիստերի ընթացքում անդամներն ընդգրկվում են օրենսդրական հարցերով հանրային քննարկումներում՝ մինչև համապատասխան օրենսդրական փոփոխություն անելը:

Բունդեսթագի անդամները միակ դաշնային պաշտոնյաններն են, ովքեր ընտրվում են ժողովրդի կողմից: Բունդեսթագն ընտրում է կանցլերին, գործադիր իշխանության նկատմամբ վերահսկողություն է իրականացնում հիմնական քաղաքականության ու արմատական վարչարարության հարցերով պայմանավորված: Այս գործառույթը կարող է իրականացվել օրենսդրության արգելման, կառավարության քաղաքականության մասին հանրային քննարկումներ, հետաքննություններ, կանցլերին կամ կաբինետի այլ պաշտոնյաներին ուղիղ հարցաքննում ձեռնարկելու միջոցով:

2005 թվականին գործարկվեց Էլեկտրոնային հանրագիր ծրագիրը, որի շնորհիվ քաղաքացիները կարող են ինտերնետով իրենց հուզող հարցերն ուղղել Հանրագրերի կոմիտեին:

Ընտրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդամները պաշտոնավարում են 4 տարի ժամկետով, իսկ ընտրություններն անցկացվում են յուրաքանչյուր 4 տարին մեկ անգամ կամ ավելի շուտ՝ կախված Գերմանիայի նախագահի կողմից Բունդեսթագի վաղօրոք ցրումից: Կանցլերի հանձնարարությամբ նախագահը կարող է ցրել Բունդեսթագը, եթե կանցլերը Բունդեսթագում պարտվել է վստահության քվեարկությունից հետո: Բունդեսթագի կողմից հանձնարարականն ընդունելու դեպքում նոր կանցլեր պետք է ընտրվի: Սա պատահել է երեք անգամ՝ 1972 թվականին՝ Կանցլեր Վիլի Բրանդի ժամանակ, 1983 թվականին՝ Կանցլեր Հելմուտ Քոլի ժամանակ և 2005 թվականին՝ Կանցլեր Գերհարդ Շրյոդերի ժամանակ: Կանցլերի ընտրման ընթացակարգերը կարգավորվում են սահմանադրության 67-68 հոդվածներով ու թիվ 1956 Դաշնային ընտրական ակտով (գերմ.՝Bundeswahlgesetz/BWahlG):

Բոլոր թեկնածուները պետք է լինեն 18 տարեկան՝ խառը ընտրական համակարգով ընտրություններին մասնակցելու համար: Բունդեսթագում Համամասնական ներկայացուցչության համար կուսակցությունները պետք է հաղթահարեն նվազագույն 5%-ի շեմն ու ունենան ժողովրդի կողմից ընտրված առնվազն 3 անդամ: Այսպիսով, փոքր կուսակցությունները կարող են Բունդեսթագում տեղեր ունենալ ու խոչընդոտել մեծ ու կայուն կառավարությունների ձևավորմանը, ինչպես արդեն պատահեց Վայմարյան սահմանադրության օրոք: Սկսած 1961 թվականից՝ Բունդեսթագում կա միայն 2 կուսակցություն՝ Կանաչներն ու Ձախերը: Խորհրդարանական վերջին ընտրությունները կայացել են 2013 թվականի սեպտեմբերի 22-ին:

Պատգամավորական տեղերի տեղաբաշխում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բունդեսթագի անդամների կեսն ընտրվում են ուղղակիորեն՝ 299 ընտրատարածքներից, մյուս մասը՝ Գերմանիայի երկրամասերի ցուցակով՝ համամասնական ներկայացուցչություն ապահովելու համար: Յուրաքանչյուր ընտրող քվեարկելու 2 ձայն ունի. առաջինով Բունդեսթագի համար իրենց տեղական ներկայացուցիչներին են ընտրում, իսկ երկրորդով ընտրատարածքներից թեկնածուները խորհրդարանում տեղեր են ստանում:

Պատահում են նաև կախված տեղերի դեպքեր, երբ մի կուսակցությունն ունենում է ավելի շատ ուղղակի մանդատ տվյալ երկրամասում, քան նախատեսված երկրորդ քվեարկությամբ (համամասնական ընտրակարգով): Տվյալ կուսակցությունը չի կորցնում այդ մանդատները, որովհետև ուղղակիորեն ընտրված բոլոր թեկնածուներին Բունդեսթագում տեղեր են երաշխավորվում:

Մարի-Էլիզաբեթ Լյուդերս շենքը. համալիրի պաշտոնական շինությունների մի մասն է

Կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդարանական խմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բունդեսթագում ամենակարևոր կազմակերպչական կառույցները խորհրդարանական խմբերն են (գերմ.՝ Fraktionen, եզակի՝ Fraktion), որոնք կազմավորվում են քաղաքական կուսակցություններից ու ներկայացված են կաբինետում, որը ընդգրկում է Բունդեսթագի օրենսդիրների ավելի քան 5%-ը. Քրիստոնեա-դեմոկրատական ու սոցիալական միությունները միշտ մի ֆրակցիա են կազմել:[2]

Ֆրակցիայի ղեկավարումը բաղկացած է խորհրդարանական կուսակցության առաջնորդից, մի քանի փոխառաջնորդներից ու գործադիր կոմիտեից: Ղեկավարումը ներկայացնում է ֆրակցիան, վերահսկում է կուսակցության կարգապահությունը ու խորհրդարանական գործունեությունը:

Ֆրակցիան նիստեր է գումարում ամեն երեքշաբթի՝ կեսօրին, Բունդեսթագի նիստերից առաջ՝ տարատեսակ հարցերի վերաբերյալ կուսակցության դիրքորոշման հստակեցման նպատակով:

Այն կուսակցությունները, որոնք ֆրակցիա չեն կազմում, նրանց երաշխավորվում է նվազ լիազորություններով օժտված խումբ ձեւավորել: 1990-98 թվականներին Ժողովրդավարական Սոցիալիզմի կուսակցությունն օգտվեց հենց այս իրավասությունից:

Գործադիր մարմիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործադիր մարմինները կազմված են Ավագանիի խորհրդից ու Նախագահությունից: Առաջինը բաղկացած է Բունդեսթագի ղեկավարությունից ու յուրաքանչյուր ֆրակցիայի ամենաավագ ներկայացուցիչներից, սահմանում է օրենսդրական ամենօրյա օրակարգի հարցերն ու նշանակում կոմիտեների նախագահներին՝ ըստ խորհրդարանում խմբային ներկայացվածության:

Երկրորդը պատասխանատու է Բունդեսթագի վարչակազմի ամենօրյա գործունեության համար՝ ներառյալ ծառայողական ու հետազոտական գործունեությունները: Բաղկացած է կաբինետի նախագահից (սովորաբար ընտրում են ամենամեծ ֆրակցիայից) ու փոխնախագահներից (յուրաքանչյուր ֆրակցիայից՝ 1 անձ):

Կոմիտեներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

23 մշտական կոմիտեներն ապահովում են Բունդեսթագի օրենսդրական աշխատանքը: Կոմիտեների թիվը գրեթե հավասար է դաշնային նախարարությունների թվին: Աթոռների տեղաբաշխումը կրկին կախված է տարբեր խորհրդարանական խմբերի ծավալից:

Շարունակականության դադարեցման սկզբունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորընտիր Բունդեսթագն էապես պետք է տարբերվի նախորդից: Սա նշանակում է, որ որևէ միջնորդություն, դիմում կամ գործողություն, որը ներկայացվել է նախորդ Բունդեսթագին, օրինակ՝ որևէ օրինագիծ անվավեր է համարվում որոշման բացակայությամբ (ըստ գերմաներեն տերմինաբանության՝ Die Sache fällt der Diskontinuität anheim): Այսպիսով, ցանկացած օրենսդրական նախագիծ, որը դեռ չի ընդունվել նոր ընտրական ժամանակահատվածի սկզբում, պետք է կրկին խորհրդարան ներկայացվի: Եթե այն միջնորդությունը պահպանելու նպատակ ունի, այդ ընթացակարգն, ըստ էության, երկարացնում է օրենքի ընդունումը: Ընդ որում, յուրաքանչյուր նորընտիր Բունդեսթագ կարող է ըստ նախապատվության նախորդից տարբերվող նոր ընթացակարգային կանոններ կիրառել (գերմ.՝ Geschäftsordnung):

Ընտրություններից հետո 30 օրվա ընթացքում պետք է կազմավորվի նոր Բունդեսթագ, իսկ նախորդը՝ ցրվի:Այս ժամկետի խախտման դեպքում նախորդ Բունդեսթագն ի զորու է նիստեր գումարել ու որոշումներ ընդունել՝ մինչ նորընտիր Բունդեսթագի կազմավորումը: Դիցուկ, 2005 թվականի սեպտեմբերի 18-ին կայացած Բունդեսթագի 16-րդ ընտրություններից հետո 15-րդ Բունդեսթագը նիստ գումարեց՝ արտերկրում Գերմանիայի զինուժի ներկայացվածության վերաբերյալ որոշումներ ընդունելու նպատակով: Նորընտիր Բունդեսթագն իր առաջին նիստը գումարեց գրեթե 1 ամիս անց՝ հոկտեմբերի 18-ին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]