Բողոքի ակցիաներ Հայիթիում (2019)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բողոքի ակցիաներ Հայիթիում (2019)
2019 Haitian protests tire fire.png
Անվադողերի այրում՝ 2019 թվականի փետրվարի 11-ի բողոքի ցույցերի ընթացքում
Ամսաթիվ փետրվարի 7 2019 թվական - շարունակվում են փետրվարի 19-ը ներառյալ
Վայր Հայիթի
Պատճառ
  • Վենեսուելայից տրամադրված վարկերի մսխում
  • Կոռուպցիան Հայիթիում
Նպատակ
  • Նախագահ Ժովենել Մոիզի հրաժարական
  • Անցումային կառավարության տեղակայում
  • Հակամարտող կողմեր
    Հայիթիի կառավարություն
    Ցուցարարներ
    Ղեկավարներ
    Նախագահ՝ Ժովենել Մոիզ
    Ժան Չարլզ Մոիզ
    Թվաքանակ
    Հազարավորներ[1]
    Կորուստներ
    Զոհեր 9[2]
    Վիրավորներ Մեծ քանակությամբ[1]

    Հայիթիի քաղաքներում բողոքի ակցիաներն սկսվեցին 2019 թվականի փետրվարի 7-ին՝ Հայիթիի նախագահ Ժովենել Մոիզի հրաժարականի պահանջով: Ցուցարարները՝ ընդդիմադիր քաղաքական գործիչ Ժան Չարլզ Մոիզի[3] ղեկավարությամբ, հայտարարում են, որ իրենց նպատակն անցումային կառավարություն ստեղծելն է, որի նպատակը սոցիալակն ծրագրերի տրամադրումը և, հավանաբար, կոռումպացված չինովնիկներին հետապնդումն է[4][5]:

    Իրադարձություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Բողոքի ակցիաներն սկսվեցին, երբ դատարանի դահլիճից հնչեցին հայտարարություններ այն մասին, որ Հայիթիի կառավարության բարձրաստիճան պաշտոնյաները մսխել են վենեսուելական Petrocaribe վարկերը՝ մինչև 3,8 ԱՄՆ դոլար, և այդ ամենին ու կոռուպցիային մասնակից է եղել նաև նախագահ Մոիզը[6][7][8]: Տնտեսական խնդիրները, այդ թվում նաև՝ կյանքի արժողության աճը, նույնպես պատճառ դարձան բողոքի ակցիաների համար[7]:

    Բողոքի ակցիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Բողոքի ցույցերի առաջին օրը ցուցարարները հարձակվեցին հարուստ հայիթիացիների ավտոմեքենաների վրա՝ վնասելով այդ մեքենաները[9]: Հաջորդ օրը՝ փետրվարի 8-ին, մի քանի քաղաքների քաղաքապետեր հայտարարեցին, որ չեղարկում են նախակառնավալային միջոցառումները[10]: Փետրվարի 9-ին բողոքի ակցիաները հանգեցրին ոստիկանության հետ նոր բախումների. այն բանից հետո, երբ Մոիզի դաշնակիցներից մեկի անվտանգության ծառայության աշխատակիցները ներխուժեցին մի կնոջ մեքենայի մեջ և սկսեցին ծեծել նրան, ցուցարարներն սկսեցին քարեր նետել նախագահ Մոիզի տան ուղղությամբ[11]:

    Փետրվարի 12-ին ցուցարարները հրդեհեցին հայտնի շուկան, թալանեցին տարատեսակ խանութներ և Ակվինայի դատապարտյալներին օգնեցին փախչել բանտից[6][12]: Պորտ-օ-Պրենսում ցուցարարները թալանեցին Իտալիայի և Պերուի գկխավոր հյուպատոսությունը[13][14]: Նախագահ Մոիզը փետրվարի 14-ին ելույթ ունեցավ՝ հայտարարելով, որ հրաժարական չի տա, և ասաց. «Ես՝ պետության ղեկավար Ժովենել Մոիզս, պետությունը չեմ հանձնի զինված խմբավորումներին և թմրավաճառներին»[15]:

    Գործողություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Մոիզի կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Նախագահ Մոիզը կոչ արեց ընդդիմությանը՝ մասնակցելու խաղաղ երկխոսությանը՝ հայտարարելով, որ «երկրի խնդիրները բացառապես քաղաքական չեն: Երկրի խնդիրները սոցիալական են, տնտեսական և քաղաքական»[7]: Ազգային ոստիկանությունը հայտարարեց, որ կան «չար մարդիկ», ովքեր խաթարել են երկրում տեղի ունեցող խաղաղ բողոքի ցույցերը[16]:

    Ընդդիմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Ընդդիմությունը ղեկավարում էր Ժան Չարլզ Մոիզը[4]: Ընդդիմությունը մերժում էր երկխոսության մասին առաջարկությունները և պահանջում էր նախագահի հրաժարականը[7]՝ կազմակերպելով համահասարակական, համընդհանուր գործադուլ, որպեսզի ստիպեին նախագահին հրաժարական տալ[12]: Ժան Չարլզ Մոիզը՝ ընդդիմադիր օրենսդիրների հետ, կոչ արեց անցումային կառավարությանը՝ փոխարինելու Մոիզին: Ժան չարլզ Մոիզը հայտարարեց. «Եթե Ժովենելը Մոիզը չի ցանկանում հեռանալ իշխանությունից, առաջիկա օրերին մենք նոր նախագահ կնշանակենք»[4][5]:

    Ձերբակալություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Le Nouvelliste մայրաքաղաքային թերթը փետրվարի 18-ին հայտարարեց, որ քաղաքում ձերբակալվել են Հայիթիի քաղաքացի և յոթ ոչ հայիթիացիներ: Նրանց ձերբակալության ժամանակ իբր թե նրանք իրենց մեքենայով տեղափոխում էին հրացաններ, ատրճանակներ, անօդաչու թռչող սարքեր և արբանյակային հեռախոսներ[17]: Հայիթիի ներքին գործերի նախարար Բոչկիտ Էդմոնդը հաստատեց, որ նրանց մեջ հինգ ամերիկացի է եղել[18]: Տեղական այլ ԶԼՄ-ների հաղորդագրությունների համաձայն՝ նրանցից մեկը Սերբիայից էր[17]:

    Զանգվածային լրատվության միջոցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Լրագրողների պաշտպանության կոմիտեի տվյալների համաձայն՝ որոշ լրահաղորդներ դարձել են ցուցարարների թիրախը[16]: Reuters-ի լրագրողներից մեկը՝ Ռոբենսոն Սանոնը, վիրավորվել է բողոքի ցույցերի ժամանակ, բայց կարծում է, որ դա պատահականություն է եղել, քանի որ նա հայտնվել է մարտնչող կողմերի միջև[16]:

    Արձագանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Կառավարություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ. Միացյալ Նահանգների Պետական դեպարտամենտի՝ Արևմտյան կիսագնդի գործերով պաշտոնական ներկայացուցիչը հայտարարեց. «մենք սատարում ենք բոլոր մարդկանց իրավունքը՝ պահանջելու ժողովրդավարական ու թափանցիկ կառավարություն և իրենց ղեկավարներին պատասխանատվության ենթարկելու... բայց բռնության համար չկա ոչ մի արդարացում: Բռնությունը տանում է անկայունության, ներդրվող կապիտալի կրճատման և աշխատատեղերի կրճատման...»[13]: Միացյալ Նահանգները հումանիտար օգնություն էր պատրաստել՝ Հայիթիին պարենամթերքով ապահովելու համար, և պատասխանատվության կանչեցին կոռուպցիայի մեղավորներին.[19]:

    Միջկառավարական կազմակերպություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    • Կարիբյան համայնք. կազմակերպությունը հայտարարեց, որ «խորապես մտահոգված է Հայիթիում շարունակվող բռնի ցույցերով, որոնք հանգեցրին մարդկանց մահվան, սեփականության կորստի, ինֆրակառուցվածքի քայքայման և այլ ծանր հետևանքների, և հանդարտության և բռնության դադարեցման կոչ է անում, իսկ մասնակիցներին էլ կոչ է անում մասնակցելու կառուցողական երկխոսությանը և հարգելու Սահմանադրությունը, օրենքի գերակայությունն ու ժողովրդավարական գործընթացները: Այդպիսով հնարավորություն կստեղծվեր խաղաղ միջավայրում լուծելու խնդիրները և վերադառնալու բնականոն վիճակի»[20]:
    • ԱՊԿ-ի (Ամերիկյան պետությունների կազմակերպություն) գլխավոր քարտուղար Լուիս Ալմարգոն հայտարարեց. «Մենք կոչ ենք անում բոլոր ամսնակիցներին լիակատար մասնակցություն ունենալ երկխոսության գործընթացին, հարգել ժողովրդավարական գործընթացը և հետամուտ լինել հակամարտությունների խաղաղ հանգուցալուծմանը»[16]:
    • ՄԱԿ. Միավորված ազգերի կազմակերպության առաքելությունը՝ Հայիթիում արդարադատությունը սատարելու հետ կապված, իր հայտարարության մեջ նշեց, որ խումբը «զղջում է մարդկանց մահվան և նյութական վնասի համար, որոնց պատճառը բողոքի ցույցերի ժամանակ տեղի ունեցած անթույլատրելի բռնությունն է, և ընդունելով Հայիթիական ազգային ոստիկանության պրոֆեսիոնալիզմը՝ հաիթիական հասարակության ներկայացուցիչներին և, առաջին հերթին, երկրի ղեկավարներին, կոչ էր անում՝ մասնակցելու կառուցողական և ինկլյուզիվ երկխոսությանը, որի նպատակը քաղաքական և տնտեսական ճգնաժամերի հաղթահարումն է»[21]:

    Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1. 1,0 1,1 «Deadly protests hit Haiti capital»։ BBC News։ 11 February 2019։ Վերցված է 13 February 2019 
    2. «Death toll rises in Haiti protest crackdown»։ Al Jazeera։ 14 February 2019։ Վերցված է 15 February 2019 
    3. Haiti protesters call on President Jovenel Moise to quit
    4. 4,0 4,1 4,2 «Haiti: Thousands protest against corruption | DW | 8 February 2019»։ Deutsche Welle (en-GB)։ 8 February 2019։ Վերցված է 13 February 2019 
    5. 5,0 5,1 Lemaire Sandra (12 February 2019)։ «Angry Haitians Demand Regime Change»։ Voice of America (անգլերեն)։ Վերցված է 13 February 2019 
    6. 6,0 6,1 «Inmates escape from Haiti prison»։ BBC News (en-GB)։ 12 February 2019։ Վերցված է 13 February 2019 
    7. 7,0 7,1 7,2 7,3 «As protests and deaths escalate in Haiti, mayors cancel pre-Carnival parties»։ The Miami Herald (անգլերեն)։ 8 February 2019։ Վերցված է 13 February 2019 
    8. US Deplores Haiti Violence
    9. As protests and deaths escalate in Haiti, mayors cancel pre-Carnival parties
    10. As protests and deaths escalate in Haiti, mayors cancel pre-Carnival parties
    11. «Protesters Stone Haitian President's Home, Battle Police»։ Voice of America (անգլերեն)։ 9 February 2019։ Վերցված է 13 February 2019 
    12. 12,0 12,1 «Haiti president recalls top envoy amid ongoing violent protests, calls for resignation»։ The Miami Herald (անգլերեն)։ 13 February 2019։ Վերցված է 13 February 2019 
    13. 13,0 13,1 «US Deplores Haiti Violence»։ Voice of America (անգլերեն)։ 12 February 2019։ Վերցված է 13 February 2019 
    14. «Haiti - FLASH : 6th day of paralysis, the country sinks into chaos...»։ Haiti Libre։ 13 February 2019։ Վերցված է 17 February 2019 
    15. «Haiti's president defies violent protests, will not step down»։ Reuters (անգլերեն)։ 2019-02-15։ Վերցված է 2019-02-15 
    16. 16,0 16,1 16,2 16,3 «Haiti President Jovenel Moise defiant amid deadly protests and calls for his resignation»։ CNN։ 15 February 2019։ Վերցված է 16 February 2019 
    17. 17,0 17,1 Daniel Frank Jack (2019-02-18)։ «Americans arrested in Haiti with weapons: media»։ Reuters (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-02-18 
    18. Marquez Miguel (February 18, 2019)։ «5 Americans arrested in Haiti»։ CNN։ Վերցված է 2019-02-18 
    19. «U.S. looks to send food aid to Haiti as violence brews humanitarian crisis»։ The Miami Herald (անգլերեն)։ 2019-02-15։ Վերցված է 2019-02-16 
    20. «CARICOM head condemns violence in Haiti»։ Nation News։ Վերցված է 13 February 2019 
    21. «Press Release of the Core Group – 10 February 2019»։ United Nations Mission for Justice Support in Haiti։ 10 February 2019։ Վերցված է 13 February 2019 

    Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]