Բիթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Բիթ (անգլ.՝ binary digit), ինֆորմացիայի չափման միավոր, առաջացել է անգլ.՝ binary digit բառախաղային հապավումից, որ նշանակում է պատառիկ, մաս, երկուական թվանշան: Այն հաշվարկման երկուական համակարգի մեկ նիշն է։ Մեկ բիթը կարող է ունենալ երկու արժեք` 0 կամ 1։ Երկու բիթով կարելի է կոդավորել 22= 4 վիճակ (թիվ, պայմանանշան), տաս բիթով` 210=1024 վիճակ:

Համակարգչի ներքին հիշողությունը կարելի է համեմատել վանդակավոր թղթի կտորի հետ, որի յուրաքանչյուր վանդակով անցնում է էլեկտրական հոսանք: Բիթի 0 արժեքը համապատասխանում է լարման ցածր մակարդակին, 1-ը` բարձր մակարդակին: Սրանով էլ պայմանավորված է համակարգչում տվյալների երկուական կոդավորումը, քանի որ այս դեպքում պահանջվում են այնպիսի սարքավորումներ, որոնք ունենան երկու կայուն վիճակ: Կարող ենք ասել, որ վեց զրոներից և մեկերից բաղկացած հաջորդականությունը վեց բիթանոց հաջորդականություն է, իսկ КОИ-7 ռուսալեզու հաղորդագրությունը յոթ բիթանոց կոդավորում է: Առաջին համակարգիչներում հիմնականում օգտագործվում էր յոթ բիթանոց կոդ: Տեխնիկայի զարգացման հետ դա դարձավ անհարմար և սկսեցին կիրառել նոր կոդ` ութ բիթանոց: Այն հիմնվում էր ինֆորմացիայի փոխանակման ամերիկյան ստանդարտ (ASCII-American Standart Code for Information Interchange) կոդի վրա: Ութ բիթանոց կոդավորման շնորհիվ կարող ենք առանց դժվարության օգտագործել հայկական, ռուսական, լատինական այբուբենների մեծատառեր, փոքրատառեր, թվեր, կետադրության նշաններ, հատուկ սիմվոլներ, բացատանիշ և այլն: Ներկայումս լայն կիրառություն է գտել սիմվոլային կոդավորման UNICODE ստանդարտը, որտեղ յուրաքանչյուր սիմվոլ կոդավորվում է երկու բայթով:

Տեղեկատվական ոլորտում ավելի գործածական է բայթը, որը հավասար է 8 բիթի[1]։

Արտահամակարգային միավոր[խմբագրել]

Միավորների միջազգային համակարգի տասնապատիկ և բաժնեմասային միավորների անվանումները:

Արտահամակարգային միավոր[2]

Սահմանում[խմբագրել]

Տարբերակ 1-ին

Մեկ բիթն ինֆորմացիայի այն քանակն է, որը պահվում է 0 կամ 1 երկուական կոդում:

Տարբերակ 2-րդ

Ինֆորմացիայի այն քանակը, որը կարելի է ստանալ հարցի այո կամ ոչ պատասխաններից որևէ մեկով, անվանում են բիթ [3]

Բառի առաջին կիրառություն[խմբագրել]

«bit» բառն առաջին անգամ օգտագործել է ամերիկացի ինժեներ և մաթեմատիկոս Կլոդ Շենոնը 1948 թվականին «Կապի մաթեմատիկական տեսություն» աշխատության մեջ ինֆորմացիայի չափման ամենափոքր միավորի նշանակման համար: Նա ընդհանրացրեց ամերիկացի ճարտարագետ Հարտլիի կողմից 1928 թվականին մտցրած ադիտիվ երկուական լոգարիթմական չափի միավոր հասկացությունը, ըստ որի ինֆորմացիայի քանակը հաշվում են հետևյալ բանաձևով`

H = K \log_2(M): Այն կոչվեց «ինֆորմացիայի հարտլիևյան քանակ» կամ պարզապես «հարտլի չափի միավոր»:

Եթե K=1, M=2, ունենք 1 բիթ չափի միավոր: 1 բիթ ինֆորմացիան համապատասխանում է մեկ տարրական իրադարձության, որը կարող է կամ կատարվել, կամ` չկատարվել[4] : Շենոնի կողմից ինֆորմացիայի տեսության զարգացումն օգնեց լուծել հաղորդագրության փոխանցման հետ կապված գլխավոր պրոբլեմները, հատկապես` վերացնել փոխանցվող հաղորդագրության ավելցուկը, կապի կանալներում հաղորդագրության փոխանցման ժամանակ աղմուկը և կատարել կոդավորում[5]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Ա.Գ. Գեյն, Ա.Ի. Սենոկոսով, Ն.Ա. Յուներման, Ինֆորմատիկա 9, «Աստղիկ գրատուն» հրատարակչություն, Երևան, 2002, էջ 17
  2. Մեծությունների միավորների հայերեն անվանումը
  3. </ Ինֆորմատիկա 10
  4. Хартли (ռուսերեն)
  5. Шенон (ռուսերեն)