Բերտ Ռութան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բերտ Ռութան
անգլ.՝ Burt Rutan
Դիմանկար
Ծնվել էհունիսի 17, 1943(1943-06-17)[1] (80 տարեկան)
ԾննդավայրEstacada, Քլակամաս շրջան, Օրեգոն, ԱՄՆ
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
ԿրթությունԿալիֆոռնիայի պետական պոլիտեխնիկական համալսարան
Գիտական աստիճանօդագնացության ինժեներ
Մասնագիտությունավիատիեզերքային ճարտարագետ, գյուտարար, օդաչու, ձեռնարկատեր և ճարտարագետ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Կայքburtrutan.com
 Burt Rutan Վիքիպահեստում

Բերտ Ռութան (անգլ.՝ Elbert Leander «Burt» Rutan, հունիսի 17, 1943(1943-06-17)[1], Estacada, Քլակամաս շրջան, Օրեգոն, ԱՄՆ), ամերիկացի աերոտիեզերական կոնստրուկտոր։ Նրան հաճախ հիշատակում են թեթև, հզոր, անսովոր տեսք ունեցող, էներգետիկ բարձր արդյունավետությամբ թռչող սարքերի նախագծման յուրօրինակության համար և անվանում են «երկրորդ իսկական նորարար»՝ աերոտիեզերական նյութերի տեխնոլոգիաների բնագավառում։ Առավել հայտնի Է նրա ռեկորդակիր «Voyager»-ը, որը դարձել է առաջին ինքնաթիռը, որն ամբողջ աշխարհը թռել է առանց վայրէջքի և վերալիցքավորման, և SpaceShipOne ենթատարածաշրջանային տիեզերանավը, որը 2004 թվականին Ansari X-Prize մրցանակ է շահել՝ դառնալով առաջին մասնավոր տիեզերական նախագծերից մեկը, որը տիեզերք է մեկնարկել երկու շաբաթվա ընթացքում երկու անգամ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերտ Ռութանը ծնվել է 1943 թվականին Օրեգոնի Էստակադայում, Պորթլենդից 30 մղոն հարավ-արևելք, և մեծացել է Դինուբայում, Կալիֆորնիա։ Ութ տարեկանում նա արդեն նախագծել և կառուցել է ինքնաթիռների մոդելներ։ Նրա առաջին ինքնուրույն թռիչքը ինքնաթիռով տեղի է ունեցել 1959 թվականին Aeronca Champ առաջնությունում[3][4]։

1965 թվականից մինչև 1972 թվականը Ռութանը Էդվարդսի ռազմաօդային բազայում ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի քաղաքացիական թռիչքի փորձարկման նախագծի ինժեներ էր, աշխատել էր ինը նախագծերի վրա, ներառյալ LTV XC-142 VSTOL տրանսպորտային և McDonnell Douglas F-4 Phantom կործանիչ սպինային փորձարկումների վրա[5]։ Նա հեռացել է, որպեսզի դառնա Bede Aircraft ընկերության BD-5 ինքնաթիռի մշակման գծով տնօրեն Նյուտոնում, Կանզասի նահանգ, և այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1974 թվականը[6]։

1974 թվականի հունիսին Ռութանը վերադարձավ Կալիֆորնիա՝ Rutan Aircraft Factory ավիաբազան հիմնելու համար։ Այս բիզնեսում նա նախագծել և մշակել է մի քանի ինքնաթիռների նախատիպեր, որոնք հիմնականում նախատեսված են Սիրողական շինարարների համար։ Նրա առաջին նախագիծը, որը կատարվել է դեռևս դժվարության մեջ, VariViggen էր[7]։

1982 թվականի ապրիլին Ռութանը հիմնադրեց Scaled Composites, LLC ընկերությունը, որը դարձավ ինքնաթիռների նախագծման և նմուշների համաշխարհային առաջատար կենտրոններից մեկը։ Scaled Composites-ի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Կալիֆոռնիա նահանգի Մոհավայում՝ Մոհավե օդատիեզերական նավահանգստում[8]։ Նույն թվականին Beechcraft ընկերությունը Rutan Scaled Composites ընկերության հետ պայմանագիր է կնքել Beechcraft Starship նախատիպը նախագծելու և կառուցելու համար։

1987 թվականին Ռութանը ստացել է ամերիկյան ձեռքբերումների ակադեմիայի «Golden Plate» մրցանակը[9]։ 1988 թվականին այն ներառվել է Սան Դիեգոյի ավիացիայի և տիեզերագնացության թանգարանին կից ավիացիայի և Տիեզերագնացության միջազգային Փառքի սրահում [10], իսկ 1995 թվականին՝ Օհայո նահանգի Դեյթոնում՝ ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի ազգային թանգարանին կից ավիացիայի փառքի ազգային սրահում։ 2004 թվականին այն ներառվել է «Թայմ» ամսագրի «աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանց» և Inc ամսագրի «Տարվա գործարար» ցուցակում։ 2005 թվականին նա արժանացել է ավիացիոն տեխնոլոգիաների գիտությունների ազգային ակադեմիայի մրցանակի[11]։

Արտաքին տեսաֆայլեր
Rutan interview featured on Big Think in 2010


Նա ամուսնացած է Թոնա Ռութանի հետ, և նրանք ունեն երկու երեխա[12][13]։

Օդային և տիեզերական սարքերի նախագծեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերտ Ռուտանի «Rutan Quickie»-ն
  • VariViggen и VariViggen SP
  • VariEze և Long-EZ
  • Ames AD-1
  • Defiant
  • Quickie
  • Amsoil Biplane Racer
  • Grizzly
  • Fairchild NGT Demonstrator
  • Voyager
  • Solitaire
  • Catbird
  • Lotus Microlight
  • Beech Starship POC
  • Predator
  • ATTT
  • Triumph
  • CM-44
  • ARES
  • Pond Racer
  • Boomerang
  • Proteus
  • GlobalFlyer

Տիեզերանավեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաշինգտոնի ազգային աերոտիեզերական թանգարան(:en)՝ SpaceShipOne կոսմոպլան
  • SpaceShipOne
  • SpaceShipTwo

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

(ըստ այբբենական կարգի՝ տարեթվի նշումով)

  • Aviation Week & Space Technology «Laural Legend» award (2002)
  • Aviation Week & Space Technology Hall of Fame (2002)
  • Aviation Week & Space Technology Current Achievement Award (2005)
  • Chrysler Design Award (1997)
  • Collier Trophy for ingenious design and development of the Voyager and skillful execution of the first non-stop, non-refueled flight around the world (1987) and for designing and launching the first commercial manned launch vehicle SpaceShipOne (2004)
  • Design News Engineer of the Year (1988)
  • EAA Outstanding New Design (1975, 1976 and 1978)
  • EAA Freedom of Flight Award, (1996)
  • EAA Homebuilders Hall of Fame, (1998)
  • Engineers Council Clarence L. «Kelly» Johnson «Skunk works» award (2000)
  • Grand Medal of the Aero Club of France (1987)
  • International Aerospace Hall of Fame (1988)
  • SETP James H. Doolittle Award (1987 and 2004)
  • Lindbergh Foundation, Lindbergh Award (2000)
  • National Aviation Hall of Fame (1995)
  • National Medal of the Aero Club of France (1987)
  • Presidential Citizens Medal presented by Ronald Reagan (December 29, 1986)
  • Professional Pilot Magazine, Designer of the Year, (1999)
  • Royal Aeronautical Society, British Gold Medal for Aeronautics (1987)
  • SAMPE George Lubin Award, (1995)
  • Scientific American Business Leader in Aerospace (2003)
  • Time Magazine «100 Most Influential People of the World» (April 18, 2005)
  • Western Reserve Aviation Hall of Fame, Meritorious Service Award (1988)
  • Robert A. Heinlein Award (2008)
  • Медаль Эдварда Лонгстрета (1988)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Craine A. G. Encyclopædia Britannica
  2. https://cavavub.be/nl/eredoctoraten
  3. «Burt Rutan, Curriculum Vitae»։ Royce Carlton Inc.։ April 2005։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 15-ին։ Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 8 
  4. «Science, Technology and Society 2002–2003 Resident Scholar Program biography»։ Institute for Science, Engineering and Public Policy։ Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 8 
  5. «Burt Rutan to Receive Heinlein Award for Lifetime Achievement in Aerospace»։ National Space Society։ 2008 թ․ ապրիլի 15։ Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 8 (չաշխատող հղում)
  6. BD-5 FLIGHT TEST PROGRAM REPORT, Lester H. Berven, Chief Test Pilot – BEDE AIRCRAFT, INC.
  7. M.S.Rajamurthy։ «Rutan – The Canard Guru»։ National Aerospace Laboratories, India։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 9-ին։ Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 8 
  8. «Printable map to Scaled Composites»։ Scaled Composites, LLC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2004 թ․ հոկտեմբերի 14-ին։ Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 8 
  9. «Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement»։ www.achievement.org։ American Academy of Achievement 
  10. Sprekelmeyer, Linda, editor. These We Honor: The International Aerospace Hall of Fame. Donning Co. Publishers, 2006. 978-1-57864-397-4.
  11. «J. C. Hunsaker Award in Aeronautical Engineering»։ National Academy of Sciences։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 29-ին։ Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 14 
  12. Leonard David (2004 թ․ սեպտեմբերի 27)։ «Set to Soar: First X Prize Flight This Week»։ Space.com։ Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 8 
  13. Peter Garrison։ «The Unconventional Burt Rutan»։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 7 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]