Բադուլլա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Բադուլլա
անգլ.՝ Badulla
սինգ․՝ බදුල්ල
թամ.՝ பதுளை
BadullaTown.JPG
ԵրկիրՇրի Լանկա Շրի Լանկա
Մակերես10 կմ²
ԲԾՄ680±1 մետր
Բնակչություն42 923 մարդ (2007)
Ժամային գոտիUTC+5:30
Հեռախոսային կոդ55
Պաշտոնական կայքjaffna.mc.gov.lk/en/other_mc.php
##Բադուլլա (Շրի Լանկա)
Red pog.png

Բադուլլա (սինգ․՝ බදුල්ල, թամ.՝ பதுளை), քաղաք Շրի Լանկայի կենտրոնական մասում, Ուվա նահանգի վարչական կենտրոնը և համանուն շրջանը։ Բնակչությունը կազմում է 43 000 մարդ (2004)։ Քաղաքը գտնվում է Կոլոմբոյից մոտ 230 կմ և Կանդիից 100 կմ հեռավորության վրա, ծովի մակարդակից 680 մ բարձրության վրա։ Այն հայտնի է որպես բրիտանացի ականավոր արաբագետ Հարի Ֆիլբիի ծննդավայր։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բադուլլան գտնվում է Կանդիի հարավ-արևելքում, գրեթե շրջապատված Բադուլու Օյա գետով, ծովի մակարդակից մոտ 680 մ (2230 ֆտ) բարձրության վրա և շրջապատված է թեյի տունկերով։ Քաղաքը ստվերվում է Նամունուկուլայի լեռների շարքով (ամենաբարձր գագաթը՝ 2016 մ (6614 ֆտ) ծովի մակարդակից)։ Այն եղել է նախագաղութային սինհալական տեղական արքայազնի (տարածաշրջանային թագավորի) բազան, ով կառավարում էր տարածքը Կանդիում գլխավոր թագավորի օրոք՝ նախքան Բրիտանական կայսրության մաս դառնալը։ Հետագայում այն ​​դարձել է բրիտանական կառավարիչների գավառական վարչական կենտրոններից մեկը։ Քաղաքը եղել է բրիտանացիների կողմից կառուցված վերգետնյա երկաթուղային գծի վերջնակետը՝ հիմնականում թեյի տունկերի արտադրանքը Կոլոմբո տանելու համար։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բադուլլան մեկուսացված գյուղ էր, մինչև 19-րդ դարի կեսերին բրիտանացիները ճանապարհներ կառուցեցին Կանդիից և Նուվարա Էլիայից՝ որպես աճող տունկերի տնտեսության մաս։

20-րդ դարում Բադուլլան դարձել էր տարածաշրջանային կենտրոն, որտեղ բրիտանացիները այն հաստատել էին որպես Ուվա Վելասայի մայրաքաղաք, որն այժմ հայտնի է որպես Ուվա նահանգ։ Բադուլլան դեռևս ունի մի շարք բրիտանական գաղութային շենքեր՝ ներառյալ Բադուլլա երկաթուղային կայարանը, Սուրբ Մարկոսի եկեղեցին և Հին Ուելեկադե շուկան։ Բադուլլա թաղամասը թեյ արտադրող առաջատար շրջաններից մեկն է, որը զիջում է միայն Նուվարա-Էլիա թաղամասին։

Երկրի անկախացումից հետո քաղաքը կայուն աճ է գրանցել՝ 1946 թվականին մոտավորապես հասնելով 13000-ի, 1977 թվականին՝ 38000-ի և 2011 թվականին՝ 47587-ի[1]։։

Բադուլլան բազմազգ քաղաք է, որի սրտում է գտնվում հնագույն Մութիյանգանա տաճարը։ Կաթոլիկ եկեղեցին այստեղ ունի թեմ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը գրեթե բոլոր կողմերից շրջապատված է Բադուլլա գետով և լեռներով։ Արդյունքում քաղաքում և նրա շրջակայքում ստեղծվում է հատուկ միկրոկլիմա, որը բնութագրվում է բարձր խոնավությամբ և հաճախակի թանձր մառախուղներով, ինչպես նաև այս տարածաշրջանի համար համեմատաբար ցածր միջին ջերմաստիճանով։ Տարվա ընթացքում Բադուլլայում ցերեկային հարաբերական խոնավությունը տատանվում է հուլիսի 58%-ից մինչև դեկտեմբերի 85%[2]։

Nuvola apps kweather.svg Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Բադուլլա
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ տարին
միջին առավելագույնը (°C) 24,8 26,8 29,2 29,1 30,5 31,0 31,3 30,2 30,6 29,8 26,1 25,1 -
միջին ջերմաստիճանը (°C) 21,9 23,3 24,4 25,4 25,9 26,0 25,6 25,3 25,5 25,0 23,1 22,8 24,5
միջին նվազագույնը (°C) 16,3 15,5 17,5 18,7 19,5 18,9 18,7 18,8 19,3 18,8 18,7 18,8 -
տեղումների քանակը (մմ) 198,7 52,1 137,8 199,2 98,1 50,8 36,3 83,1 79,7 328,6 276,9 310,7 1851,9

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով Բադուլլայի բնակչությունը կազմել է 42․9 հազար մարդ։ Էթնիկական կազմը բաշխված է հետևյալ կերպ՝ սինգալցիներ՝ 72%, շրի-լանկյան թամիլներ՝ 3,8%, հնդիկ թամիլներ՝ 18%, մավրեր (արաբներ)՝ 5%, բյուրգերներ՝ 0,1%, մալայացիներ՝ 0,2%։ Բադուլլայի բնակչության մոտ 72%-ը դավանում է բուդդայականություն, 20%-ը՝ հինդուիզմ, 5%-ը՝ իսլամ, 1,7%-ը՝ կաթոլիկություն, 0,7%-ը՝ քրիստոնեության այլ ոլորտներ[3]։

Բադուլլայի բնակչության դինամիկան 1891-2001 թվականներին․

Տարի 1891 1901 1911 1921 1931 1946 1953 1963 1971 1981 2001
Թիվ (հազար) 5,0 5,9 6.5 8.1 9.9 13.4 17.0 27.1 35.5 33.1 41.0

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճանապարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բադուլլան Կոլոմբոյից մոտ 230 կմ (140 մղոն) հեռավորության վրա է դեպի Շրի Լանկայի կենտրոնական բլուրների արևելյան լանջերը։ Կան բազմաթիվ երթուղիներ դեպի Բադուլլա Կոլոմբոյից, Կանդիից և Գալլեից։ Կոլոմբոյից կարելի է ճանապարհորդել Ռատնապուրայի, Բալանգոդայի, Հապուտալեի, Բանդարավելայի և Հալի Էլայի միջով A4 և A16 երկայնքով մինչև Բադուլլա, որը կարող է տևել 5-6 ժամ։ Կանդիից գոյություն ունի երկու երթուղի՝ կամ «Վիկտորիա-Ռանդենիգալա Ռաջա Մավաթա» կամ Նուվարա Էլիա (երթուղի A5)։ Գալլեից լավագույն երթուղին Մատարա, Համբանտոտա, Ուելավայա, Էլլա, Դեմոդարա և Հալի Էլա (A2 երթուղի) միջով է։ Բոլոր երթուղիները գեղատեսիլ են, և կարելի է տեսնել աշխարհագրության հիասքանչ տեսարաններ, որոնք փոխվում են ճանապարհորդելիս։ Բադուլլան և նրա շրջակայքը խորհուրդ են տրվում էկոտուրիստներին, քանի որ Հորթոն Սարահարթ ազգային պարկը և Քնուքլես լեռները գտնվում են մի քանի ժամվա հեռավորության վրա։

Երկաթուղի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բադուլլա երկաթուղային կայարանը գլխավոր գծի վերջին կայարանն է և գտնվում է Կոլոմբո Ֆորտ կայարանից 292․3 կմ (181․6 մղոն) հեռավորության վրա։ Գիծը կառուցվել է բրիտանացիների կողմից Բադուլլա թաղամասից հավաքված թեյը Կոլոմբո տեղափոխելու համար։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մութիյանգանա տաճար՝ հին բուդդայական տաճար, որը գտնվում է Բադուլլայի կենտրոնում։ Այն համարվում է Սոլոսմաստաններից մեկը՝ Շրի Լանկայի տասնվեց սուրբ վայրերից մեկը, որը բուդդիստների կարծիքով այնտեղ է այցելել Գաուտամա Բուդդան։
  • Բադուլլա Կատարագամա Դևալայա՝ հնագույն դևալայա, որը գտնվում է Բադուլլա քաղաքում։ Այն սինհալական Կատարագամա դևիյոյին նվիրված սրբավայրերից մեկն է։
  • Հին շուկա՝ պատմական գաղութային շենք, որը գտնվում է Բադուլլա քաղաքի կենտրոնում։ Այն կառուցվել է 1889 թվականին բրիտանացիների կողմից։
  • Դունհինդա ջրվեժ՝ 64 մետր (210 ոտնաչափ) բարձրությամբ ջրվեժ, գտնվում է Բադուլլայից 5 կիլոմետր (3,1 մղոն) հյուսիս։ Սա Շրի Լանկայի ամենահայտնի ջրվեժներից մեկն է, որը հիշատակված է մի քանի հայտնի երգերում և գրական ստեղծագործություններում։ Այն շատ տեղացի և օտարերկրյա զբոսաշրջիկների է գրավում տարածաշրջան։
  • Բոգոդայի հնագույն փայտե կամուրջ՝ երկրի ամենահին պահպանված փայտե կամուրջներից մեկն է (ավելի քան 400 տարեկան) և գտնվում է Բադուլլայից 13 կիլոմետր (8,1 մղոն) հարավ, Հալի-էլա քաղաքին մոտ։
  • Դեմոդարա երկաթուղային կայարան՝ գտնվում է Էլլա և Ուդոուարա երկաթուղային կայարանների միջև։ Դեմոդարա երկաթուղային կայարանը հայտնի է նրանով, որ երկաթուղին շրջվում է հարթակից, այնուհետև անցնում թունելում գտնվող երկաթուղային կայարանի տակով։
  • Սուրբ Մարկոսի եկեղեցի՝ կառուցվել է Ուվա նահանգի կառավարության գործակալի օգնական մայոր Թոմաս Ուիլյամ Ռոջերսի հիշատակին, ով մահացել է 1845 թվականի հունիսի 7-ին Հապուտալեի Շերվուդ կալվածքում կայծակի հարվածից հետո։ Սա առաջին եկեղեցին էր, որը օծվել է (1857 թվականի ապրիլի 25) Կոլոմբոյի առաջին եպիսկոպոս Վեր. Ջեյմս Չեփմենը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Peebles, Patrrick (2015)։ Historical Dictionary of Sri Lanka։ Rowman & Littlefield։ էջ 49։ ISBN 9781442255852 
  2. Climate in Sri Lanka Archived 2012-07-15 at the Wayback Machine.
  3. Population in Sri Lanka Archived 2012-07-08 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]