Ավտոմատ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ավտոմատի հիմնական մասերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փողը նախատեսված է գնդակի թռիչքին ուղղություն տալու համար։ Գնդակին պտտական շարժում հաղորդելու համար փողանցքում կան ձախից վերև դեպի աջ ձգվող ակոսներ։ Ակոսների միջև ընկած տարածությունը կոչվում է դաշտ, իսկ երկու հակադիր դաշտերի միջև ընկած տարածությունը՝ փողի տրամաչափ։ Փողատուփը նախատեսված է ավտոմատի մասերն ու մեխանիզմները միացնելու համար։ Փողատուփի կափարիչը փողատուփի մեջ տեղավորված մասերն ու մեխանիզմները պահպանում է կեղտոտվելուց։ Կոթը և ատրճանակային բռնակը նախատեսված են հրաձգության հարմարության համար։ Փակաղակը փամփուշտը մղում է ֆամփշտանոց, փակում է փողանցքը, հարվածում է հրապատիճին և փամփշտանոցից հանում է պարկուճը(փամփուշտը)։ Փոխադրիչը ծառայում է ավտոմատը կրակահերթով, ինչպես նաև ապահովիչի վրա դնելու համար։ Պահեստատուփը նախատեսված է փամփուշտները պահելու համար։ Փողակալը նախատեսված է ավտոմատից հարմարավետ օգտվելու և ձեռքերը այրվածքից պաշտպանելու համար։

Անտիկիտերյան մեխանիզմ, մեր թվարկությունից առաջ 150-100 թվականներ: Նախատեսված է աստղագիտական օբյեկտների դիրքերը հաշվարկելու համար

Ավտոմատ, ինքնուրույն գործող սարք (կամ սարքերի համախումբ), որը կատարում է էներգիայի, նյութի ու ինֆորմացիայի ստացման, փոխակերպման, հաղորդման և օգտագործման պրոցեսներ՝ նախապես տրված ծրագրով, առանց մարդու անմիջակաև մասնակցությաև։

Աղբյուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

9-րդ դասարանի Նախնական Զինվորական Պատրաստության գիրք

Ավտոմատ գրվող նամակ։ Շվեյցարիայի թանգարան

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավտոմատները կիրառվում են աշխատանքի արտադրողականությունը բարձրացնելու, դժվարամատչելի և կյաևքի համար վտանգավոր պայմաններում իրականացվող աշխատանքից մարդուն ազատելու նպատակով։

Գիտության ու տեխնիկայի նոր, ինքնուրույն բնագավառի՝ էլեկտրոնիկայի առաջացումը պայմանավորեց նոր, էլեկտրոնային ավտոմատ սարքերի ու ողջ կոմպլեքսների երևան գալը, սկսած էլեկտրոնային ռելեից մինչև կառավարող հաշվողական մեքենաները (տես ավտոմատ կառավարում, ավտոմատ գիծ)։

Գործողության սկզբունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավտոմատի կոնստրուկցիան և գործողության սկզբունքը որոշվում են նրա դերով, աշխատանքի պայմաններով, օգտագործվող էներգիայի տեսակով և ծրագրի առաջադրման եղանակով։

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավտոմատները լինում են՝

  • տեխնոլոգիական (օրինակ ձուլման ավտոմատ, մետաղահատ ավտոմատ հաստոց և այլն),
  • էներգետիկ (էներգահամակարգերի, էլեկտրական մեքենաների, ցանցերի ավտոմատ սարքեր ու հարմարանքներ և այլն),
  • տրանսպորտային (օրինակ ավտոմեքենավար, ավտոկանգ),
  • հաշվիչ-վճռող (այդ թվում՝ էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաներ),
  • առևտրի, ավիացիոն (օրինակ ավտոպիլոտ, ավտոշտարման),
  • ռազմական (օրինակ հրթիռների նշանառության և շարժման կառավարման համակարգերը, ավտոմատ զենք) են։

Աշխատանքի պայմաններով և օգտագործվող էներգիայի տեսակով է պայմանավորված նաև ավտոմատներում մեխանիկական, հիդրավլիկական, էլեկտրական (Էլեկտրոնային), պնեմատիկ, համակցված, օրինակ պնեմա-էլեկտրական սարքերի կամ պայթյունից առաջացող էներգիայի կիրառումը։

Աշխատանքային ցիկլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավտոմատի կատարած բոլոր աշխատանքային և օժաևդակ օպերացիաևերի հաջորդականությունը կոչվում է աշխատանքայիև ցիկլ։ Այև ավտոմատացված սարքերը, որոնց աշխատաևքային ցիկլը ընդհատվում է, և դա կրկնելու համար պահանջվում է մարդու պարտադիր միջամտությունը, կոչվում են կիսաավտոմատներ։

Ընդհանուր առմամբ ավտոմատի աշխատաևքայիև ցիկլը որոշվում է այև ծրագրով, որն առաջադրվում է կամ ավտոմատի կոնստրուկցիայով՝ պատճենիչ կամ մոդելավորող սարքերի օգնությամբ (օրինակ ժամացույցներ, մետաղահատ պատճեևիչ հաստոցներ, էլեկտրացանցի ավտոմատ անջատիչներ, զովացուցիչ հեղուկների ավտոմատներ են), կամ էլ դրսից՝ ծակոտաքարտերի, մագնիսաժապավենների կամ ինֆորմացիայի մեկ այլ կրիչի միջոցով։ Առաջին դեպքում ավտոմատները, որպես կանոն, նեղ մասնագիտացված են, բարձրարտադրողական, սակայն դրանց աշխատանքային ցիկլերի փոփոխումը սովորաբար կապված է աշխատատար վերահարմարաբերման հետ կամ ուղղակի անհնար է։

Պահպանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավտոմատը պետք է միշտ պահել մաքուր, սարքին վիճակում, պատրաստ՝ մարտական օգտագործման։ Դրա համար այն անհրաժեշտ է մաքրել ու յուղել, բոլոր պայմաններում վերաբերվել խնամքով։ Ավտոմատը մաքրելիս օգտագործվում են պիտույքներ ու փայտյա ձողիկներ։

Ավտոմատը մաքրում են հրաձգության պատրաստվելիս, հրաձգությունից հետո, դաշտային պարապմունքներից հետո, մարտական իրադրությունում և երկարատև զինավարժությունների ընթացքում՝ ամեն օր, մարտերի ընդմիջումների ժամանակ։ Եթե ավտոմատը չի գործածվում, ապա այն պետք է մաքրվի առնվազն շաբաթը մեկ անգամ։ Ավտոմատը մաքրում են այդ նպատակի համար նախատեսված տեղերում, սարքավորված սեղանների վրա, իսկ դաշտային պայմաններում՝ տախտակի, նրբատախտակի և այլ փռվածքների վրա։ Դա կատարվում է հետևյալ կարգով․ պատրաստում են մաքրելու և յուղելու համար անհրաժեշտ նյութերը, պիտույքները։ Նախ քանդում են ավտոմատը, մաքրում փողանցքը, այնուհետև՝ ավտոմատի մյուս մասերն ու մեխանիզմները։ Մաքրելուց հետո ավտոմատը յուղում են, որպեսզի բացառվի խոնավության ներգործությունը մետաղի վրա։ Անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ ավելորդ քսուքը նպաստում է ավտոմատի մասերի կեղտոտմանը և կարող է խափանումների պատճառ դառնալ։ Ավտոմատի փայտյա մասերը չեն յուղվում։ Ավտոմատը պետք է պահպանել խնամքով, զերծ պահել հարվածներից, հետևել, որպեսզի ոչինիչ չընկնի փողանցքը (հնոտի, ավազ, հող և այլ կողմնակի առարկաներ)։ Կրակելու ժամանակ դա կարող է հանգեցնել փողի ուռչելուն, պատռվելուն։ Ձգանը անհարկի քաշելը հանգեցնում է մասերի ու մեխանիզմների վաղաժամկետ մաշվածության։ Ավտոմատը ահվում է զենքի պահարանում՝ չլիցքավորված, ընդ որում՝ պահեստատուփը հանվում է, հանվում է նաև սվին–դանակը, հրահանը իջեցվում է, փոխադրիչը գտնվում է վերևի դիրքում։

Երկրորդ տիպի ավտոմատներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ տիպի ավտոմատներում առաջադրվող ծրագիրը քիչ է կապված նրանց կոնստրուկցիայի հետ, որի շնորհիվ ապահովվում է Ավտոմատների ունիվեր սալությունը (ծրագրային կաոավարմամք մետաղահատ, ջուլհակային, տպագրական հաստոցներ, ավտոդիսպետչեր, ավտոմեքենավար, էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաներ, տիեզերական և թռչող ապարատներ են)։

Տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լայն տարածում են ստանում այնպիսի ավտոմատները, որոնք ընդունակ են հիշելու և ընդհանրացնելու իրենց աշխատանքի փորձը և այն նպատակահարմար օգտագործելու փոփոխվող պայմաններին համապատասխան։ Այս ավտոմատները շատ բարդ են, սակայն դրանց գործունեության հնարավորություններն այնքան մեծ են, որ կատարում են ամենաբարդ տեխնոլոգիական ու կառավարման պրոցեսներ՝ մարդուն ազատելով ծանր ֆիզիկական ու կառավարման ոլորտի շատ աշխատանքներից (տես արտադրության ավտոմատացում)։

Կիբեռնետիկայի հիմնական հասկացություններից մեկը, տեխնիկական կամ կենսաբանական համակարգի վերացական մոդել, որը վերամշակում է դիսկրետ (թվանշանային) ինֆորմացիա՝ դիսկրետ ժամանակավոր տակտերով։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախնական զինվորական պատրաստություն 9 գրականություն

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 641 CC-BY-SA-icon-80x15.png