Ավան խան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ավան խան
ԾննդավայրՏող, Ադրբեջան
Մահացել է1744
Մահվան վայրՏող, Ադրբեջան
ԳերեզմանԼեռնային Ղարաբաղ
ԿրոնՀայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի

Ավան խան (Եգան) (? — 1744 թվական), հայ իշխան, Դիզակի մելիք։ Սերում է հայկական Լորիս-Մելիքյան իշխանական տոհմից։ Մելիք-Ավանյան իշխանական տոհմի տոհմապետ[1]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Լոռու մարզի Արտու գյուղում՝ Լորիս-Մելիքյան տոհմի ներկայացուցիչ վարդապետ Ղուկասի ընտանիքում։ 1717 թվականին իր բարեկամ մելիք Էլիզբարի հետ կռվելու արդյունքում, մելիք Ավանից ուժով խլելով իր նախնիներին պատկանող Փամբակի կիրճը և Լոռվա մի մասը՝ հոր, ընտանիքի և մարդկանց հետ վերաբնակվում է Դիզակ գավառի Տող գյուղում, որտեղ դառնում է մելիք։ Այստեղ նրա հայրը վերականգնել է Գտիչի մենաստանը, հիմնել է բնակատեղի և հաստատվել է նույն մենաստանում։ Իսկ որդին՝ մելիք Ավանը գյուղում կառուցել է հրաշալի եկեղեցի և բնակատեղին ամրացրել է շրջանցիկ պատերով։ Նույն գյուղում նրա կողմից կառուցված գեղեցիկ պալատը, որը զարդարված է հայկական տապանագրերով, պահպանվում է նաև այսօր[2]

1722-1728 թվականներին Դավիթ-Բեկի գլխավորությամբ մասնակցել է օտարերկրյա նվաճողների դեմ հայերի ազատագրական պայքարին[3]։ Դիզակի իշխանության ղեկավարի զինվորական տաղանդը նկատվել է պարսկական և ռուսական կայսրության կողմից։ Մելիք Ավանը մեծ հարգանք է վայելել ռուսական կառավարության շրջանում։ Աննա Իվանովնայի թագավորության օրերին նա իր շքախմբով մեկնել է Ռուսաստան, որտեղ հրաշալի ընդունելության է արժանացել։ Ռուսական թագուհին, պարսկական արշավանքի ժամանակ Պետրոս Մեծին մատուցած ծառայությունների դիմաց, մելիք Ավան խանին շնորհել է գեներալ մայորի կոչում և տարբեր շքանշաններ[4]։ Իսկ պարսկական Նադիր շահը 1736 թվականին նրան նշանակել է Ղարաբաղի ողջ խանության խան և բեգլյարբեկ[5]։ Ավստրիական կայսեր կողմից շնորհվել է Սուրբ հռոմեական կայսրության բարոնի կոչում՝ Յոհան ֆոն Ջիովաննիի անվամբ։

1741 թվականին Ավան խանը ռուսական կայսրուհի Ելիզավետա Պետրովնայի հրավերով մասնակցել է նրա թագադրման արարողությանը։ Տոնակատարության ժամանակ իշխանը բանակցություններ է վարել, թագուհու և Ռուսաստանի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ հանդիպումներ է ունեցել։

Դիզակ վերադառնալուց հետո՝ մելիք Ավան խանը երկար չի ապրել, մահացել է 1744 թվականին, թաղվել է Տող ամրոցի եկեղեցու դամբարանում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. А.М Худашев // «Обозрение Армении» стр 404 (533); 1859 г.

    В Русской Армении, где армяне пользуются всеми правами и преимуществами, наравне со всеми подданными, их можно увидеть во всех отраслях гражданского управления, в военной службе, в инженерах и во флоте. Имена некоторых из них, как то: Князя Бебутова, Князя Аргутинского-Долгорукого, Князя Мадатова приобрели европейскую известность и знаменитость. Вот имена некоторых из тех, которые достигли высших достоинств в русской службе: Лазарь Христофоров и Иван Юзбаши, первые из армян пожалованы генеральскими чинами, Петром Великим. Последний командовал отрядом, составленным исключительно из армян, во время войны 1792 г. Генерал Аван-хан, один из владетельных армянских князей в Карабахе, перешел впоследствии в Русскую Армию..

  2. Раффи «Меликства Хамсы» ч. II стр24
  3. Раффи «Меликства Хамсы» ч. VI стр 30
  4. Раффи «Меликства Хамсы» ч. VIII стр 40
  5. Раффи «Меликства Хамсы» ч. VIII стр 39