Այնզիդելնի աբբայություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վանք

Kloster Einsiedeln 001.jpg

Այնզիդելնի աբբայություն (գերմ.՝ Kloster Einsiedeln), արական բենեդիկտյան վանք Շվեյցարիայի Շվից կանտոնի Այնզիդելն համայնքում։ Շվեյցարիայի տարածքում ամենամեծ ուխտագնացության կենտրոնն է։ Աշխարհականների հոգևոր սպասարկմամբ զբաղվում է Այնզիդելնի տարածքային աբբայությունը։ Վանահոր իրավասության ներքո է գտնվում նաև Ֆարի աբբայությունը, որը Ցյուրիխի մոտ գտնվող 12-րդ դարի առաջին երրորդում հիմնադրված կանանց բենեդիկտյան վանք է։

Աբբայությունը նվիրված է Ճգնավորների Տիրամորը, տիտղոսը բխում է դրա հիմնադրման հանգամանքներից, քանի որ տարածաշրջանի առաջին բնակիչը եղել է ճգնավոր Սուրբ Մեյնրադը։ Այն տարածքային աբբայություն է և, հետևաբար, թեմի մաս չէ, ենթակա է եպիսկոպոսին։ Այն դարեր շարունակ եղել է Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհի գլխավոր հանգստավայրը։

Պիոս XI պապը 1934 թվականի մարտի 21-ին իր հարգված Մարիական կերպարին տվել է կանոնական թագադրման հրամանագիր։ Թագադրման արարողությունը կատարել է Միլանի արքեպիսկոպոս, կարդինալ Ալֆրեդո Իլդեֆոնսո Շուստերը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Einsiedeln Abbey in Winter (2).jpg
Einsiedeln Abbey in Winter (3).jpg

Աբբայության ակունքներում կանգնած է եղել գերմանացի վանական Սուրբ Մեյնրադը (ըստ լեգենդի՝ Հոհենցոլերնների ընտանիքից), ով մենակեցության որոնումների նպատակով[1] նոր վայր է եկել Ռայխենաուի աբբայությունից։ Մեյնրադն իր հետ բերել է Մադոննայի հրաշագործ արձանը, որը սկսել է գրավել ուխտավորներին ճգնավորի ողջ կյանքի ընթացքում։ 10-րդ դարում Մեյնարդի իրավահաջորդներից մեկը՝ Ստրասբուրգցի Էբերհարդը, սրբավայրի շրջակայքում վանք է հիմնել։

Հրաշագործ Մադոննայի արձանն այրվել է 1465 թվականին, հրդեհի ժամանակ, իսկ 1466 թվականին այն փոխարինվել է Ցյուրիխի մայրապետ Հիլդեգարդի կողմից նվիրված մեկ այլ արձանով (որը պահպանվել է մինչ օրս)։ 17-րդ դարից սկսած այս արձանը հայտնի է դարձել որպես «Մարիամ Այնզիդելնցի» կամ «սև մադոննա»[2]։ Սև Մադոննան տեղադրվել է մութ «ապաշխարանքի մատուռի» ներսում (գերմ.՝ Gnadenkapelle)՝ անմիջապես տաճարում։

Ըստ ավանդույթի, Այնզիդելնի մայր տաճարը «խորհրդանշական կերպով օծվել է» 938 թվականին հենց Քրիստոսի և չորս ավետարանիչների կողմից։ 1274 թվականից մինչև Ֆրանսիական հեղափոխությունը կայսերական աբբայությունը կառավարվել է որպես ինքնիշխան իշխանապետություն Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմում։ Միջնադարի վանական շինությունները չեն պահպանվել (այրվել են 1029, 1465, 1509, 1577 թվականներին)։ Գոյություն ունեցող բարոկկո ճարտարապետական անսամբլը կառուցվել է 1674-1735 թվականներին՝ (ճարտարապետներ՝ Կասպար և Յոհան Մուսբրյուգերներ), տաճարի ինտերիերը շքեղ ձևավորվել է ռոկոկո ոճով։ Երբ ֆրանսիացիները 1798 թվականին մտել են Այնզիդելն, նրանք ավերել են մատուռը, սակայն վանականներին հաջողվել է փրկել մասունքները։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 17-ին վանքը հայտարարվել է պետական սեփականություն։ 1803 թվականի, այսպես կոչված, միջնորդական ակտի համաձայն, վանքը վերադարձվել է եկեղեցուն և վանականները վերադարձել են վանք։

Ժամանակի ընթացքում Այնզիդելնի աբբայության շուրջ առաջացել է Այնզիդելն քաղաքը, որը 17-րդ դարում դարձել է գերմանալեզու աշխարհի ամենամեծ ուխտագնացության կենտրոնը։ Տարեկան Այնզիդելն է այցելում 150-200 հազար ուխտավոր։ Պարացելսը վանական հողերի բնիկ էր։ Հայտնի ազատատենչ Կազանովան եկել է Այնզիդելն՝ աղոթելու իր անխոհեմ կյանքի փոփոխության համար։ Ուխտավորներից Նապոլեոն III1865 թվականին Մադոննային թանկարժեք ոսկե թագ է նվիրել։ Գերմանական դասական «Սիմպլիցիսիմուս» վեպի էջերում մեկ անգամ չէ, որ հիշատակվում են ուխտագնացությունները դեպի Այնզիդելն։

Աբբայությունն ունի վանական դպրոց (Stiftsschule, ամենահներից մեկը Շվեյցարիայում), Գրիգորյան երգեցողության դպրոց (Choralschule) և գրադարան, որը պարունակում է (ի թիվս այլոց) 1230 հնամյա ձեռագրեր, 1040 սկզբնատիպ գրքեր և պալեոտիպեր։ Ամենաարժեքավոր ձեռագրերից են 10-րդ դարի երգեցողությունները (նոտավորված եկեղեցական երգերով), ինչպես նաև նույն դարի մի ձեռագիր, որը պարունակում է 94 տողանոց բանաստեղծություն շախմատի մասին, որն էլ համարվում է շախմատի մասին առաջին հիշատակումը եվրոպական գրականության մեջ։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Moreau (Odile et Richard): D'Einsiedeln à la Salette au fil des siècles : avec les pėlerins comtois sur les pas de la Vierge Marie. L'Harmattan, Paris, 2012.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Այստեղից էլ առաջացել է Einsiedelei անվանումը (մեկուսացված կացարան, մենաստան)։
  2. Աստվածածնի և մանկան գլխի սև գույնը պայմանավորված է մոմերով ու ճրագներից առաջացած մրերով, որոնք դարեր շարունակ վառվել են նրանց դիմաց։ 1803 թվականին իրականացված վերականգնման ժամանակ արհեստավորները քանդակը վերադարձրել են բնական «մաշկի» գույնը։ Սակայն այս իրողությունը հարուցել է քաղաքաբնակների և ուխտավորների դժգոհությունը, որից հետո Մադոննան ներկվել է սև (ինչպես «հին արծաթը»)։ Այս մասին տես վանքի ուխտագնացության կայքում։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]