Ադըղեական լեզուներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
Ադըղեական լեզուներ
Տեսակ լեզվաընտանիք
Ենթադաս Աբխազա-ադըղեական լեզուներ
Երկրներ Հյուսիսային Կովկաս
Դասակարգում

Ադըղեական լեզուներ

Ադիգերեն
Կաբարդիներեն

Caucasic languages.svg
     Ադըղեական լեզուներ

Ադըղեական լեզուներ, ադիգական լեզուներ, ադիգեական լեզուներ, չերքեզական լեզուներ, երբեմն այսպես են կոչվում ադիգերենն ու կաբարդիներենը, որոնք իրար խիստ մոտ լեզուներ են[1]։ Ադիգերենն ունի կես միլիոն խոսողներ, իսկ կաբարդիներենը՝ մեկ միլիոն խոսող։ Խոսակցական լեզվում, սակայն այս երկու լեզուները խառնվում են՝ կազմելով տարբեր բարբառներ։ Ադըղեական լեզուների ամենահին նմուշները արաբական գրով են և գրվել են թուրք ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբիի կողմից 17-րդ դարում[2]։

Գիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադիգերենի այբուբեն

А а

Б б

b

В в

v

Г г

ɣ or ɡ

Гу гу

ɡʷ

Гъ гъ

ʁ

Гъу гъу

ʁʷ

Д д

d

Дж дж

d͡ʒ

Дз дз

d͡z

Дзу дзу

d͡zʷ

Е е

[ja/aj]

Ё ё

[jo]

Ж ж

ʒ

Жъ жъ

ʐ

Жъу жъу

ʒʷ

Жь жь

ʑ

З з

z

И и

[jə/əj]

Й й

j

К к

k

Ку ку

Къ къ

q

Къу къу

Кӏ кӏ

t͡ʃʼ/kʼ

Кӏу кӏу

kʷʼ

Л л

ɮ or l

Лъ лъ

ɬ

Лӏ лӏ

ɬʼ

М м

m

Н н

n

О о

[aw/wa]

П п

p

Пӏ пӏ

Пӏу пӏу

pʷʼ

Р р

r

С с

s

Т т

t

Тӏ тӏ

Тӏу тӏу

tʷʼ

У у

w/əw

Ф ф

f

Х х

x

Ху ху

Хъ хъ

χ

Хъу хъу

χʷ

Хь хь

ħ

Ц ц

t͡s

Цу цу

t͡sʷ

Цӏ цӏ

t͡sʼ

Ч ч

t͡ʃ

ЧI чI

t͡ʃʼ

Чъ чъ

t͡ʂ

Ш ш

ʃ

Шъ шъ

ʂ

Шъу шъу

ʃʷ

Шӏ Шӏ

ʃʼ

Шӏу шӏу

ʃʷʼ

Щ щ

ɕ

Ъ ъ

ˠ

Ы ы

ə

Ь ь

ʲ

Э э

a

Ю ю

[ju]

Я я

[jaː]

ӏ

ʔ

ӏу

ʔʷ

Կաբարդիներենի այբուբեն

А а

Э э

a

Б б

b

В в

v

Г г

ɣ

Гу гу

ɡʷ

Гъ гъ

ʁ

Гъу гъу

ʁʷ

Д д

d

Дж дж

d͡ʒ

Дз дз

d͡z

Е е

[ja/aj]

Ё ё

[jo]

Ж ж

ʒ

Жь жь

ʑ

З з

z

И и

[jə/əj]

Й й

j

К к

k

Ку ку

Къ къ

q

Къу къу

Кхъ кхъ

q͡χ

Кхъу кхъу

q͡χʷ

Кӏ кӏ

t͡ʃʼ/kʼ

Кӏу кӏу

kʷʼ

Л л

ɮ or l

Лъ лъ

ɬ

Лӏ лӏ

ɬʼ

М м

m

Н н

n

О о

[aw/wa]

П п

p

Пӏ пӏ

Р р

r

С с

s

Т т

t

Тӏ тӏ

У у

w/əw

Ф ф

f

Фӏ фӏ

Х х

x

Ху ху

Хъ хъ

χ

Хъу хъу

χʷ

Хь хь

ħ

Ц ц

t͡s

Цӏ цӏ

t͡sʼ

Ч ч

t͡ʃ

Чӏ чӏ

t͡ʃʼ

Ш ш

ʃ

Щ щ

ɕ

Щӏ Щӏ

ɕʼ

Ъ ъ

ˠ

Ы ы

ə

Ь ь

ʲ

Ю ю

[ju]

Я я

[jaː]

ӏ

ʔ

ӏу

ʔʷ

Բարբառային տառեր

Гь гь

ɡʲ

Зу зу

Кь кь

Кӏь кӏь

kʲʼ

Су су

Сӏ сӏ

Сӏу сӏу

sʷʼ

Цӏу цӏу

t͡sʷʼ

Чъу чъу

t͡ʃʷ

ӏь

ʔʲ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ․Զ․ Պետրոսյան, Ս․Ա․ Գալստյան, Թ․Ա․ Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ․Բ․ Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 2։
  2. Papşu, Murat (2006)."Çerkes-Adığe yazısının tarihçesi". Nart, İki Aylık Düşün ve Kültür Dergisi, Sayı 51, Eylül-Ekim 2006. (թուրքերեն)