Ադըղեական լեզուներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Ադըղեական լեզուներ
Տեսակլեզվաընտանիք
ԵնթադասԱբխազա-ադըղեական լեզուներ
ԵրկրներՀյուսիսային Կովկաս
ԴասակարգումԱդըղեական լեզուներ
Ադիգերեն
Կաբարդա-չերքեզերեն

Caucasic languages.svg
     Ադըղեական լեզուներ

Ադըղեական լեզուներ, ադիգական լեզուներ, ադիգեական լեզուներ, չերքեզական լեզուներ, երբեմն այսպես են կոչվում ադիգերենն ու կաբարդա-չերքեզերենը, որոնք իրար խիստ մոտ լեզուներ են[1]։ Ադիգերենն ունի կես միլիոն, իսկ կաբարդա-չերքեզերենը՝ մեկ միլիոն խոսող։ Խոսակցական լեզվում, սակայն այս երկու լեզուները խառնվում են՝ կազմելով տարբեր բարբառներ։ Ադըղեական լեզուների ամենահին նմուշները արաբական գրով են և դրանց հեղինակն է 17-րդ դարի թուրք ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին[2]։

Գիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադիգերենի այբուբեն

А а

Б б

b

В в

v

Г г

ɣ or ɡ

Гу гу

ɡʷ

Гъ гъ

ʁ

Гъу гъу

ʁʷ

Д д

d

Дж дж

d͡ʒ

Дз дз

d͡z

Дзу дзу

d͡zʷ

Е е

[ja/aj]

Ё ё

[jo]

Ж ж

ʒ

Жъ жъ

ʐ

Жъу жъу

ʒʷ

Жь жь

ʑ

З з

z

И и

[jə/əj]

Й й

j

К к

k

Ку ку

Къ къ

q

Къу къу

Кӏ кӏ

t͡ʃʼ/kʼ

Кӏу кӏу

kʷʼ

Л л

ɮ or l

Лъ лъ

ɬ

Лӏ лӏ

ɬʼ

М м

m

Н н

n

О о

[aw/wa]

П п

p

Пӏ пӏ

Пӏу пӏу

pʷʼ

Р р

r

С с

s

Т т

t

Тӏ тӏ

Тӏу тӏу

tʷʼ

У у

w/əw

Ф ф

f

Х х

x

Ху ху

Хъ хъ

χ

Хъу хъу

χʷ

Хь хь

ħ

Ц ц

t͡s

Цу цу

t͡sʷ

Цӏ цӏ

t͡sʼ

Ч ч

t͡ʃ

ЧI чI

t͡ʃʼ

Чъ чъ

t͡ʂ

Ш ш

ʃ

Шъ шъ

ʂ

Шъу шъу

ʃʷ

Шӏ Шӏ

ʃʼ

Шӏу шӏу

ʃʷʼ

Щ щ

ɕ

Ъ ъ

ˠ

Ы ы

ə

Ь ь

ʲ

Э э

a

Ю ю

[ju]

Я я

[jaː]

ӏ

ʔ

ӏу

ʔʷ

Կաբարդա-չերքեզերենի այբուբեն

А а

Э э

a

Б б

b

В в

v

Г г

ɣ

Гу гу

ɡʷ

Гъ гъ

ʁ

Гъу гъу

ʁʷ

Д д

d

Дж дж

d͡ʒ

Дз дз

d͡z

Е е

[ja/aj]

Ё ё

[jo]

Ж ж

ʒ

Жь жь

ʑ

З з

z

И и

[jə/əj]

Й й

j

К к

k

Ку ку

Къ къ

q

Къу къу

Кхъ кхъ

q͡χ

Кхъу кхъу

q͡χʷ

Кӏ кӏ

t͡ʃʼ/kʼ

Кӏу кӏу

kʷʼ

Л л

ɮ or l

Лъ лъ

ɬ

Лӏ лӏ

ɬʼ

М м

m

Н н

n

О о

[aw/wa]

П п

p

Пӏ пӏ

Р р

r

С с

s

Т т

t

Тӏ тӏ

У у

w/əw

Ф ф

f

Фӏ фӏ

Х х

x

Ху ху

Хъ хъ

χ

Хъу хъу

χʷ

Хь хь

ħ

Ц ц

t͡s

Цӏ цӏ

t͡sʼ

Ч ч

t͡ʃ

Чӏ чӏ

t͡ʃʼ

Ш ш

ʃ

Щ щ

ɕ

Щӏ Щӏ

ɕʼ

Ъ ъ

ˠ

Ы ы

ə

Ь ь

ʲ

Ю ю

[ju]

Я я

[jaː]

ӏ

ʔ

ӏу

ʔʷ

Բարբառային տառեր

Гь гь

ɡʲ

Зу зу

Кь кь

Кӏь кӏь

kʲʼ

Су су

Сӏ сӏ

Сӏу сӏу

sʷʼ

Цӏу цӏу

t͡sʷʼ

Чъу чъу

t͡ʃʷ

ӏь

ʔʲ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 2։
  2. Papşu, Murat (2006)."Çerkes-Adığe yazısının tarihçesi". Nart, İki Aylık Düşün ve Kültür Dergisi, Sayı 51, Eylül-Ekim 2006. (թուրքերեն)