Ադըղեերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Ադըղեերեն
Տեսակլեզու[1] և կենդանի լեզու[2]
ԵնթադասԱբխազա-ադըղեական լեզուներ[3] և Ադըղեական լեզուներ
ԵրկրներՌուսաստան, Թուրքիա, Հորդանան, Սիրիա, Իրաք, Իսրայել, Մակեդոնիա
Խոսողների քանակ575 900 մարդ (2010)[1] և 117 500 մարդ (2010)[1]
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակխոցելի[4]
ԴասակարգումԿովկասյան լեզուներ
Ադըղեական լեզուներ
Գրերի համակարգկյուրեղագիր և Q4058023?
IETFady
ԳՕՍՏ 7.75–97ады 020
ISO 639-2ady
ISO 639-3ady

Adyghe in Adygea (2002).png
Ադըղեերենի տարածման քարտեզը Ադըղեայում, Ռուսաստան, 2002
Adyghe language Վիքիպահեստում

Ադըղեերեն, ադիղեերեն, ադիգեերեն ադըղների լեզուն, պատկանում է իբերո–կովկասյան լեզվաընտանիքի աբխազա–ադըղեական լեզվախմբին։ Հարուստ է բայական ձևերով․ բայական համակարգին հատուկ է բազմադեմ խոնարհումը։ Կրավորական կառուցվածքը շատ աղքատ է։ Ունի չորս հոլով՝ ուղիղ, թեք, վերածական, գործիական։ Հարուստ է բաղաձայններով, որոնք բարբառներում հասնում են մինչև 66-ի։ 1938 թվականին կազմվել է այբուբեն կիրիլիցայի հիման վրա, որը փոխարինել է 1927 թվականին մտցված լատինական այբուբենը։ Դրանից ավելի առաջ փորձեր են կատարվել կազմել այբուբեն արաբական գրի հիման վրա[5]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոսողների թիվը՝ 96,5 հազար։ Լատինական գրի հիման վրա 1927–ին ստեղծվել է ադըղեերենի այբուբենը, որը 1938–ին փոխարինվել է ռուսական գրով։

Բարբառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունի չորս գլխավոր բարբառ՝

  • աբաձեխյան
  • բժեդուհյան
  • թեմիրգոյյան (գրական լեզվի հիմքը)
  • շափսուղյան։

Ազգակից է կաբարդա-չերքեզերենին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.
  2. https://iso639-3.sil.org/code/ady
  3. Crystal D. The Cambridge Encyclopedia of LanguageCambridge University Press, 1987. — P. 305. — ISBN 978-0-521-42443-1
  4. Atlas of the World's Languages in Danger
  5. Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 2։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png