Աբազերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
Աբազերեն
Абаза бызшва
Տեսակ լեզու
Ենթադաս Աբազգի լեզուներ
Մասն է Աբազգի լեզուներ և Աբխազա-ադըղեական լեզուներ[1]
Երկրներ Ռուսաստան Ռուսաստան
Թուրքիա Թուրքիա
Շրջաններ Կարաչայ-Չերքեզիա Կարաչայ-Չերքեզիա
Պաշտոնական կարգավիճակ Կարաչայ-Չերքեզիա Կարաչայ-Չերքեզիա
Խոսողների քանակ 45 000
Լեզվակիրների թիվը մոտ 50 000
Դասակարգում

Հյուսիսկովկասյան վերնաընտանիք (համընդհանուր ճանաչված չէ)

Աբխազա-ադըղեական ընտանիք
Աբխազա-ադըղեական լեզուների ճյուղ
Գրերի համակարգ կիրիլիցա
IETF abq
ԳՕՍՏ 7.75–97 aba աբա 005
ISO 639-3 abq

Աբազերեն, աբազիներեն (Абаза Бызшва) աբազների լեզուն, այդ լեզվով խոսացողների թիվը 38 247 է [2] Ռուսաստանում (հիմնականում՝ Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետությունում, որտեղ աբազերենը ունի պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ) և մոտ 10 000՝ Թուրքիայում [3]։ Աբազերենը պատկանում է կովկասյան լեզուների աբխազա-ադըգեական լեզվախմբին, քերականական և հնչյունաբանական կառուցվածքով շատ մոտ է աբխազերենին։ Ունի երկու հիմնական բարբառ, որոնք փոխըմբռնելի են։ Լեզուն պատկանում է իբերա-կովկասյան ընտանիքի հյուսիս-արևմտյան խմբին։ Ունի բազմահամադրական տիպ (ստորոգյալի կառուցվածքով), նախադասության անդամների կայուն դասավորություն, բայական ժամանակների բարդ համակարգ, գործիական և վերածական հոլովներ[4]։

Լեզվի առանձնահատկությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբազերենի յուրահատկություններից ամենանշանավորն այն է, որ այն ունի միայն երկու ձայնավոր (а և ы) և բազմաթիվ բաղաձայներ (63 հնչույթ)։ Աբազերենի այբուբենի մյուս ձայնավորները (ինչպես о, у, э, և այլն) ռուսերենի ազդեցության արդյունք են և օգտագործվում են միայն օտար լեզուներից փոխառված բառերում։

Այբուբենը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբազերենի լատինատառ և կիրիլիցայի վրա հիմնված այբուբենների համեմատական աղյուսակ։

Աբազերեն գիրը ստեղծվել է 1932 թ. (լատինատառ), որին 1938 թ. փոխարինեց կիրիլիցան։ Բաղաձայների առատությունը պահանջ առաջացրեց աբազերեն այբուբենում բազմաթիվ կցատառերի ստեղծման[4]։

А а Б б В в Г г Гв гв Гъ гъ Гъв гъв Гъь гъь
Гь гь ГӀ гӀ ГӀв гӀв Д д Дж дж Джв джв Джь джь Дз дз
Е е Ё ё Ж ж Жв жв Жь жь З з И и Й й
К к Кв кв Къ къ Къв къв Къь къь Кь кь КӀ кӀ КӀв кӀв
КӀь кӀь Л л Ль ль М м Н н О о П п ПӀ пӀ
Р р С с Т т Тл тл Тш тш ТӀ тӀ У у Ф ф
Х х Хв хв Хь хь ХӀ хӀ ХӀв хӀв Ц ц ЦӀ цӀ Ч ч
Чв чв ЧӀ чӀ ЧӀв чӀв Ш ш ШӀ шӀ Шв шв Щ щ Ъ ъ
Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. The Cambridge Encyclopedia of Language — С. 305.
  2. 2002թ. Բնակչության համառուսական մարդահամար
  3. Ethnologue-ի զեկուցումը աբազերենի վերաբերյալ
  4. 4,0 4,1 Հ․Զ․ Պետրոսյան, Ս․Ա․ Գալստյան, Թ․Ա․ Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ․Բ․ Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 1։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]