Աբեոկուտա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Աբեոկուտա
անգլ.՝ Abeokuta
Abeokutafromolumorock.jpg
Կոորդինատներ: 7°9′0″ հս․ լ. 3°21′0″ ավ. ե. / 7.15000° հս․. լ. 3.35000° ավ. ե. / 7.15000; 3.35000
Երկիր Նիգերիա Նիգերիա
Հիմնադրված է 1825 թ.
Մակերես 879 կմ²
ԲԾՄ 66 մետր
Բնակչություն 888 924 մարդ (2012)
Ժամային գոտի UTC+1
##Աբեոկուտա (Նիգերիա)
Red pog.png

Աբեոկուտա[1][2] (անգլ.՝ Abeokuta), Օգուն նահանգի վարչական կենտրոնը, գտնվում է Նիգերիայի հարավ-արևմուտքում։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը գտնվում է Լագոսից 90 կմ դեպի հյուսիս՝ Օգուն գետի վրա, որը մոտ 200 մետր լայնություն ունի քաղաքի տարածքում: Քաղաքն ունի նաև փոքր նավերի նավարկելու համար հատվածներ Օլումո լեռների մոտ, որոնք նրա համար հանդիսանում են բնական պաշտպանիչ պարիսպ:

Բնակավայրի կենտրոնի բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 66 մետր[3]։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ագրարային շրջանի կենտրոնը մասնագիտացված է կակաոյի և բամբակի մշակման գործում[4]։ Զարգացած է սննդի (արմավենու յուղի արտադրություն, գարեջուր, պահածոներ, կակաոյի, լոբու վերամշակում) արդյունաբերությունը, ցեմենտի արդյունաբերությունը, հեծանվի անվադողերի արտադրությունը, փայտամշակումը։ Պահպանվում է նաև գործվածքների և ներկանյութերի ավանդական տնայնագործական արտադրությունը[4]։ Կատարվում է գյուղատնտեսական արտադրանքների առևտուր (կակաո, բանան, ցիտրուս)։

Աբեոկուտան Լագոս-Կանո երկաթուղային մայրուղու և ավտոճանապարհի տրանսպորտային հանգույց է։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախկինում եղել է էգբե ժողովրդի գլխավոր քաղաքը՝ Վերին Գվինեայի արևելյան մասում։ 19-րդ դարում քաղաքը շրջապատվել է 20 կմ երկարությամբ հողե պարսպով։ 130 000 բնակչից շուրջ 2000-ը քրիստոնյաներ էին։ Քաղաքը և նրա շրջակայքը գտնվում էին Ալ-Ակե ցեղի առաջնորդներից մեկի իշխանության տակ։ Ֆելատտա ժողովրդի կողմից յորուբաների իշխանության կործանումից հետո այնտեղից փախչող էգբեները 1825 թվականին հիմնադրեցին Աբեոկուտու քաղաք-պետությունը, որն արագ հասավ ծաղկուն վիճակի և 1851 ու 1864 թվականներին անպարտելիորեն հակահարված տվեց դագոմեյցիների հարձակումներին:

1840-ական թվականներից Աբեոկուտայում գոյություն ունեին եվրոպական քրիստոնեական միսիա և առևտրական կենտրոն (արտահանում էին փղոսկր և կաուչուկ, ներկրում՝ մանուֆակտուրային շինվածքներ): 1867 թվականի հոկտեմբերին տեղի ունեցած հեղաշրջումից հետո անգլիացի միսիոներներն արտաքսվեցին քաղաքից:

19-րդ դարի երկրորդ կեսին Աբեոկուտայի բնակչությունը աճեց՝ ի հաշիվ Սիեռա Լեոնեից տեղափոխված ազատագրված ստրուկների ժառանգների[4]: 1893 թվականին քաղաքում ձևավորվելց էգբե ժողովրդի Միացյալ կառավարությունը, որը ճանաչվեց անգլիական գաղութային իշխանությունների կողմից: 1914 թվականին այն դարձավ Նիգերիայի բրիտանական գաղութի մի մասը:

1960 թվականից Աբեոկուտուն ընդգրկված է անկախ Նիգերիայի կազմում:

Սոցիալական ոլորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբեոկուտայում գործում են պոլիտեխնիկական (1979 թվականից) և գյուղատնտեսական (1988 թվականից) ինստիտուտներ[4]։

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի բնակչության թիվը՝ ըստ տարիների[5]:

1991 2003 2010
352 735 542 900[4] 801 282
Տարի Բնակչություն
1907 120 000[6]
2012 888 924

Նշանավոր բնակիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբեոկուտայում ծնվել են բազմաթիվ հայտնի նիգերիացիներ, ինչպիսիք են երգահան և երգիչ Ֆելա Կուտին, գրող Ամոս Տուտուոլան, գրող և նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Վոլե Շոյինկան, արքեպիսկոպոս Պիտեր Ակինոլան, Նիգերիայի նախագահը` Օլուսեհուն Օբասանջոն (1999-2007)։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Городецкая И.Л., Левашов Е.А. Русские названия жителей: Словарь-справочник. — М.: АСТ, 2003. — С. 19. — 363 с. — ISBN 5-17-016914-0.
  2. Государства Западной Африки. Кабо-Верде // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 146—147. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
  3. url=http://www.fallingrain.com/world/NI/16/Abeokuta.html «Abeokuta, Nigeria Page» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-04-ին։ Վերցված է 2011-10-11 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Виноградова Н. В., Мазов С. В. Абеокута // Большая российская энциклопедия / С. Л. Кравец. — М: Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 1. — С. 21. — 768 с. — 65 000 экз. — ISBN 5-85270-329-X
  5. «Abeokuta» (անգլերեն)։ World Gazetteer։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-04-ին։ Վերցված է 2011-10-11 
  6. Канке, Kankye Viktor (2017-06-08)։ Special and general philosophy of science. Encyclopedic dictionary։ Москва: INFRA-M Academic Publishing LLC.։ ISBN 9785160128092 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Гофман В. Abbeokuta. Берлин, 1859.
  • Буртон A. Abbeokuta and the Cameroons mountains. Лондон, 1863.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]