Ֆլամենկո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բելեն Մայա - հայտնի ֆլամենկո ոճի պարուհի
Ֆլամենկոյի երաժշտություն

Ֆլամենկոն (իսպաներեն՝ Flamenco), իսպանական ժողովրդական երաժշտական պարային ոճ է, որը ծագել է Անդալուզիայում: Ունի երեք բաղկացուցիչ մաս։ տոկե (երաժշտական ուղեկցություն), կանտե (երգ), բայլե (պար)։ Համապատասխանաբար կատարողներն անվանվում են տոկաոր, կանտաոր և բայլաոր։ Սովորաաբար ֆլամենկո պարը և երգը ուղեկցում են կիթառը և պերկուսիան, կաստանյետները, ռիթմիկ ծափը (պալմաս)։ 2010 թ. նոյեմբերի 16 ՅՈՒՆԵՍԿՈյի օբյեկտի կարգավիճակ։

Ծագում[խմբագրել]

Ֆլամենկոն ծագում է մավրիտական երաժշտական մշակույթից: Այս ոճի վրա մեծապես ազդել է նաև գնչուական երաժշտությունը: Շատերը համարում են իսպանական գնչուներին այս ոճի հիմնական ու իրական կրողներ: 15-րդ դարում փլուզվող Բյուզանդիայից գնչուները եկան Իսպանիա, բնակություն հաստատեցին երկրի հարավային մասում` Անդալուսիա պրովինցիայում: Ըստ իրենց սովորույթի` նրանք սկսեցին վերցնել ու նոր իմաստ տալ տեղի երաժշտական ավանդույթներին, ինչպիսին են մավրիտանականը, հրեականը և հենց իսպանականը: Այս միաձուլման արդյունքում ծնվեց ֆլամենկոն:

Երկար ժամանակ ֆլամենկոն համարվում էր «փակ արվեստ», քանի որ գնչուները ապրում էին մեկուսացված. ֆլամենկոն զարգանում էր նեղ շրջանակներում: Սակայն XVIII դարի վերջում գնչուների հալածանքները վերջացան, և ֆլամենկոն դուրս եկավ տավերնաների և կանտանտե սրճարանների միջավայրից, դարձավ ազատ:

20-րդ դարի վերջում ֆլամենկոն սկսում է ներծծել կուբական և ջազային երաժշտական ավանդույթները: Դրանից բացի, դասական բալետի որոշ տարրեր նույնպես ազդեցություն ունեցան ֆլամենկոյի վրա: Հայտնի ֆլամենկո պարող Խոակին Կորտեսը նորովի մատուցեց այս ոճի պարի հասկացությունը, ազատեց նրան «կանոնավոր ստանդարտից» և ավելացրեց նրա մեջ նոր արտահայտչականություն:

Ֆլամենկոյի ստեղծագործական բնույթը, դժվար ռիթմը և կատարման հատուկ տեխնիկան հաճախ խոչընդոտում են նրա ճշգրիտ գրառմանը: Դրա համար` կիթառահարների, պարողների ու երգիչների մշակույթը սովորաբար փոխանցվում է ուսուցչից` աշակերտին:

Ֆլամենկո պարի բաղկացուցիչներ[խմբագրել]

bata de cola՝ ավանդական զգեստ

Պարուհու (բայլաորայի) կերպարի կարևոր տարրն է ավանդական զգեստը, որը կոչվում է bata de cola. Ֆլամենկոյին տիպիկ զգեստ, սովորաբար մինչև գետինը երկարության, հաճախ բազմագույն՝ պուտավոր կտորից՝ զարդարված բոլորածալերով: Այս զգեստի նախատիպը դարձավ գնչուների ավանդական հագուկապը: Պարի անբաժանելի մասն է կազմում զգեստի փեշի հետ նրբագեղ խաղը: Բայլաորի ավանդական հագուստը մուգ շալվարն է, լայն գոտին և լայն թևքերով սպիտակ վերնաշապիկը: Երբեմն վերնաշապիկի ծայրերը կապվում են դիմացից գոտկատեղի հատվածում: Կարճ բաճկոնակ-բոլերոն (չալեկո) երբեմն հագնվում է վերնաշապիկի վրայից:

Մանտոն՝ իսպանական շալ

Մեծ թևերով իսպանական շալը ֆլամենկոյի կանացի պարի դասական տարրերից մեկն է. այն մեկ փաթաթվում է պարուհու իրանի շուրջը՝ ընդգծելով կնոջ բարեկազմ կառուցվածքը, մեկ թափվում է ուսերից՝ կազմելով մեծ գեղեցիկ անհանգիստ թռչնի կերպարանք: Ֆլամենկոյի ևս մեկ դասական տարր է մեծ հովհարը: Գոյություն ունի կարծրատիպ, որ կաստանիետները ևս ֆլամենկոյի անբաժանելի մասն են: Սակայն ավելի հաճախ ռիթմը ստեղծվում է կրունկի (սապատեադո), մատների (պիտոս) կամ ծափերի (պալմաս) միջոցով: Ֆլամենկոյի առավել հաճախ հանդիպող մաքուր ձևերը խուսափում են կաստանիետներ կիրառելուց, քանի որ դրանք սահմանափակում են ձեռքերի կրքոտ և արտահայտիչ խաղը:

Այսօր ֆլամենկոն հատկապես հետաքրքրում է ժամանակակից խորեոգրաֆներին, քանի որ նրանք այս արվեստում տեսնում են ստեղծագործման, պարարվեստի մեջ նորարարությունների ներմուծման հնարավորություն:

Երաժշտություն[խմբագրել]

Կառուցվածք[խմբագրել]

Ֆլամենկոյին բնորոշ է այն ելույթը, որն ուղեկցվում է կիթառի նվագակցությամբ և երգի կատարումով, բաղկացած է տարբեր ոճերի մի շարք բաղադրիչներից: Յուրաքանչյուր մաս բանաստեղծությունների մի հավաքածու է (copla, tercio կամ letras անվանումով), որոնք միախառնվում են falsetas կոչվող կիթառի միջերգով: Սովորաբար կիթառահարն էլ կարճ ելույթ է ունենում, որը երգին հաղորդում է տոնայնություն և տեմպ:[1] Որոշ ոճերում կիթառի միջերգերն ունեն ֆիքսված կառուցվածք։

Դիտեք նաև[խմբագրել]

Commons-logo.svg

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Manuel, Peter (2006)։ խմբ․ Tenzer, Michael: Analytical Studies in World Music։ New York: Oxford University Press, 98։