Շուշանիկ

Շուշանիկ կամ սուրբ Շուշանիկ (ավազանի անունը՝ Վարդենի, ծ. մոտ 409 – նահ. մոտ 475, Ցուրտավ, Գուգարքի նահանգ), Հայ և Վրաց եկեղեցիներում պաշտելի սրբուհի, Հայոց սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի դուստրը, Գուգարաց Վազգեն (Վարսքեն) բդեշխի կինը:

Մարտիրոսանալու հանգամանքները

Քաղաքական նկատառումներով Վազգենը մերժում է քրիստոնեական հավատը, ընդունում զրադաշտականություն և ամուսնանում պարսկուհու հետ: Շուշանիկը հրաժարվում է կիսել ամուսնու հավատուրացությունը: Բդեշխը, Շուշանիկի նկատմամբ գործադրելով ծեծն ու սաստը, աղերսանքն ու խարդավանքը, իսկ վերջում բանտարգելությունը, ամեն կերպ փորձում է մղել նրան քրիստոնեությունից հրաժարմանը, սակայն Վարդան Մամիկոնյանի դուստրը մնում է անդրդվելի: Շուշանիկի կրած չարչարանքները շարունակվում են վեց տարի, յոթերորդի սկզբին՝ 475 թ-ին, նա մահանում է:

Հայ իրականության մեջ Շուշանիկն ընկալվել է ոչ թե որպես սոսկ վկայուհու տիպար, այլ՝ «հայ գաղափարական կնոջ միջնադարյան իդեալ»:

Հայ եկեղեցին սուրբ Շուշանիկի տոնը նշում է Խաչվերացի 2-րդ կիրակիին հաջորդող երեքշաբթի օրը՝ սուրբ Փեփրոնե և սուրբ Մարիանե կույսերի տոնի հետ:

Սուրբ Շուշանիկի վկայաբանությունը

Շուշանիկի մասին տեղեկությունների հիմնական աղբյուրը նրա չարչարանքների «Վկայաբանությունն» է, որը մեզ է հասել հայերեն և վրացերեն լեզուներով և երկու խմբագրություններով (ընդարձակ ու համառոտ): Նախքան վրացիների կողմից Քաղկեդոնի դավանանքն ընդուելը (VIIդ. սկիզբ) այն միաժամանակ կարդացվում էր հայերեն և վրացերեն Սուրբ Շուշանիկի հիշատակի օրը: Հայկական համառոտ խմբագրությունը սերում է հայերեն ընդարձակի՝ մեզ չհասած տարբերակից, վրացական համառոտը՝ թարգմանված է հայերենից: «Վկայաբանության» ընդարձակ խմբագրություններն իրարից անկախ լրացվել են:

«Շուշանիկի վկայաբանությունը» պատկանում է հայ միջնադարյան գեղարվեստական արձակի լավագույն հուշարձանների թվին։ Վկայաբանության հայերեն տեքստը վաղ շրջանի վկայաբանությունների մեջ աչքի է ընկնում իր գրական-գեղարվեստական և գաղափարական արժեքով: Երկը գրված է պարզ, մատչելի և պատկերավոր հայերենով և դրամատիկական ուժեղ շնչով:

«Վկայաբանության» հայերեն ընդարձակ խմխագրությունը թարգմանվել է լատիներեն, անգլերեն և ռուսերեն:

Արտաքին հղումներ

• «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002
• Ա. Պարսամյան, Շուշան-Վարդենի: - Վարքագրական վիպակ, Էջմիածին, 2007.- 216 էջ:
• Հայ Եկեղեցւոյ Լուսապսակ Սուրբեր. Սուրբ Շուշանիկ Դուստր Վարդան Մամիկոնեանի

Գրականություն

• Քնարիկ Տեր–Դավթյան, Հայկական սրբախոսություն, Երևան, 2011։