Մեծ Պայթյուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ըստ Մեծ Պայթյունի մոդելի, աշխարհը ընդարձակվել է մի չափազանց խիտ և տաք դիրքից, և այսօր ևս շարունակում է ընդարձակվել: Մի սովոր համանմանության նկարագրությամբ՝ տիեզերքը ընդարձակվում է, իր հետ կրելով գալակտիկաներին, ինչպես չամիչները մի բարձրացող հացի բոքոնում: Վերևի պատկերավոր սխեման նկարագրում է արվեստագետի հասկացությունը աշխարհի տափակ մի մասի ընդարձակման մասին:

Մեծ Պայթյունը աշխարհի սկզբնական պայմանների և հետագա զարգացման տիեզերագիտական մոդել է, որը հիմնավորվում է ընթացիկ գիտական փաստերի և դիտարկումների ամենահամապարփակ և ճշգրիտ բացատրություններով։[1][2] Տիեզերագետների օգտագործմամբ, Մեծ Պայթյուն եզրը ընդհանրապես անդրադառնում է այն գաղափարին, որ աշխարհը ընդարձակվել է նախնադարյան խիտ և տաք սկզբնական պայմանից՝ անցյալի որոշ սահմանափակ ժամանակում (ներկայումս նախահշվված է մոտավորապես 13.7 միլիարդ տարի առաջ[3]), և մինչ օրս էլ շարունակում է ընդարձակվել:

Ջորջ Լեմետրը առաջարկեց այն, ինչ հետագայում ճանաչվեց որպես Մեծ Պայթյունի տեսություն, նրանով հաներձ, որ նա նրան անվանեց իր «նախնադարյան ատոմի վարկած»: Մոդելի հիմնակմախքը հիմնված է Ալբերտ Այնշտայնի ընդհանուր հարաբերականության և ենթադրությունների հասարակեցման (ինչպես տիեզերքի համասեռություն և իզոտրոպություն)։ Կառավարող հավասարումները ձևակերպել էր Ալեքսանդր Ֆրիդմանը: Դրանից հետո, որ Էդվին Հաբլը 1929 թվականին հայտնաբերեց, որ հեռու գալակտիկաներից հեռավորությունը ընդհանրապես համեմատ է իրենց կարմիր տեղափոխման հետ, ինչպես Լեմետրը առաջարկել էր 1927-ին, այս դիտարկումը օգտագործվըց մատնանշելու, որ բոլոր շատ հեռավոր գալակտիկաներն ու բույլերը մեր տեսանկյունից ուղղակի հեռացող ակներև արագություն ունեն՝ ինչքան ավելի հեռու, այնքան ավելի բարձր է ակներև արագությունը։[4]


Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Feuerbacher, B.; Scranton, R. (2006 հունվարի 25)։ «Evidence for the Big Bang (անգլերեն)»։ TalkOrigins։ http://www.talkorigins.org/faqs/astronomy/bigbang.html#evidence։ Վերցված է 2009-10-16։ 
  2. Wright, E.L. (2009 մայիսի 9)։ «What is the evidence for the Big Bang? (անգլերեն)»։ Frequently Asked Questions in Cosmology։ UCLA, Division of Astronomy and Astrophysics։ http://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmology_faq.html#BBevidence։ Վերցված է 2009-10-16։ 
  3. Komatsu, E. (2009). «Five-Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe Observations: Cosmological Interpretation (անգլերեն)». Astrophysical Journal Supplement 180: 330. doi:10.1088/0067-0049/180/2/330. Bibcode2009ApJS..180..330K. 
  4. Hubble, E. (1929). «A Relation Between Distance and Radial Velocity Among Extra-Galactic Nebulae (անգլերեն)». Proceedings of the National Academy of Sciences 15 (3): 168–73. doi:10.1073/pnas.15.3.168. PMID 16577160. PMC 522427. http://antwrp.gsfc.nasa.gov/debate/1996/hub_1929.html.