Հողմահարում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հողմահարում, ապարների քայքայման ու փոփոխման պրոցեսը Երկրի մակերևութային պայմաններում՝ մեխանիկական, քիմիական և օրգանական գործոնների ազդեցության հետևանքով։ Ըստ ապարների վրա ներգործության բնույթի տարբերում են՝ ֆիզիկական հողմահարում (ապարների մեխանիկական տրոհումը բեկորների), քիմիական հողմահարում (փոխվում է ապարի քիմիական կազմը, առաջանում են երկրային մակերևույթի պայմաններում ավելի կայուն միներալներ), օրգանական (կենսաբանական) հողմահարում (ապարների մեխանիկական ջարդումը կամ քիմիական փոփոխությունը օրգանիզմների կենսագործունեության շնորհիվ)։ Հողմահարման յուրահատուկ տիպ է հողառաջացումը։ Այդ դեպքում ակտիվ դեր են խաղում կենսաբանական գործոնները։ Ապարների հողմահարումը կատարվում է ջրի (մթնոլորտային տեղումներ և գրունտային ջրեր), ածխաթթվի և թթվածնի, ջրային գոլորշիների, մթնոլորտային և գրունտային օդի, ջերմության սեզոնային և օրական տատանումների ազդեցության, մակրո և միկրոօրգանիզմների ու դրանց քայքայման արգասիքների կենսագործունեության հետևանքով։ Հողմահարմանման արագությունը և աստիճանը, բացի նշված գործոններից, կախված են նաև տեղանքի ռելիեֆից և երկրաբանական կառուցվածքից, մայր ապարների կազմից և ստրուկտուրայից։ Երբ հողմահարման արգասիքները չեն մնում իրենց առաջացման տեղում, այլ տարվում են ջրի կամ քամու օգնությամբ, հաճախ առաջանում են ռելիեֆի յուրօրինակ ձևեր, որոնք կախված են ինչպես հողմահարման բնույթից, այնպես էլ ապարների հատկանիշներից։ Հողմահարման պրոցեսները հանգեցնում են տարբեր նստվածքային ապարների և բազմաթիվ օգտակար հանածոների (կաոլինի, հրակայուն կավի, ավազի, երկաթի, մանգանի, նիկելի, կոբալտի, ոսկու և պլատինի ցրոնային) հանքավայրերի առաջացմանը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png