Կատաղի վարունգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կատաղի վարունգ
Ecballium elaterium3.jpg
Սովորական կատաղի վարունգի պտուղները
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Դդմածաղկավորներ
Ընտանիք Դդմազգիներ
Ցեղ Կատաղի վարունգ
Տեսակ Կատաղի վարունգ

սովորական

Լատիներեն անվանում
Ecballium elaterium
Հայերեն տարանուններ

Իշավարունգ

Հոմանիշներ

Momordica elaterium L.

  • Momordica elaterium

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 502196
NCBI 3679
EOL 487852

IPNI292573

Կատաղի վարունգ, իշավարունգ (լատ.՝ Ecballium elaterium), դդմազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս։

Լատիներեն անվանումը գալիս է հին հունարեն՝ ἐκβάλλω - «նետել», պտղի կառուցվածքից կախված:[1]

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել]

Ecballium elaterium fruit and flower.jpg

Ցողունը փռվող է կամ կանգուն, անհարթ, առանց խիղբերի, բարձրությունը՝ մինչև 1 մ: Տերևները սրտաձև են, հերթադիր՝ թույլ բլթակավոր: Ծաղիկները բաց դեղնավուն են, միատուն (հանդիպում են նաև երկտուն), բաժանասեռ, արականները՝ ողկույզներով, իգականները՝ մեկական: Ծաղկում է մայիս-հունիսին: Պտուղը սալորի մեծության հյութալի բազմասերմ դդմիկ է:

Տարածում և էկոլոգիա[խմբագրել]

Տարածված է Ազորյան կղզիներում, Փոքր Ասիայում, իսկ հարավում եվրոպական՝ Ռուսաստանի Ղրիմում, Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում: ՀՀ-ում հանդիպում է Երևանի շրջակայքում, Տավուշի և Արմավիրի մարզերում: Աճում է ճամփեզրերին, թեթևակի աղուտ-ալկալի և կավային լանջերին: էջմիածնի, Իջևանի ճանապարհների եզրերին։

Նշանակություն[խմբագրել]

Պտուղները երկարավուն են, սալորի մեծության, հյութալի։ Հասուն վիճակում ամենաթեթև հպումից պոկվում են պտղակոթունից. միջից դուրս են ժայթքում սերմերը և դառնահամ լորձնային հեղուկը (նպաստում է սերմերի տարածմանը)։ Հասունացածը թեթևակի հպումից պոկվում է պտղակոթունից՝ արտանետելով սերմերը և լորձնային դառնահամ հեղուկ: Պտուղը պարունակում է գլիկոզիդներ, վիտամին C, սերմերը՝ ճարպայուղեր և այլն:

Հակացուցումներ

Թունավոր բույսեր են, դրա համար բուժումը կատարվում է միայն բժշկի խորհրդով և բժշկական վերահսկողության տակ:

Տաքսոնոմիա[խմբագրել]

Ներկայացուցիչներ[խմբագրել]

Տեսակի սահմաներում առանձնացնում են 2 ենթատեսակ [2]:

  • Ecballium elaterium subsp. dioicum (Batt.) Costich
  • Ecballium elaterium subsp. elaterium


  ևս 6 ընտանիք
(համաձայն APG II Համակարգի)
  6 ցեղ
(համաձայն համակարգ APG III)
 
         
  Կարգ [[

Դդմածաղկավորներ]]

    Ենթաընտանիք Դդմազգիներ     մոնոտիպ տեսակ
Կատաղի վարունգ
(Ecballium)
               
  Բաժին Ծաղկավորներ կամ Ծածկասերմեր     ընտանիք Դդմազգիներ     ցեղ Benincaseae    
             
  ևս 44 ծաղկավոր բույսերի կարգ
(համաձայն APG II Համակարգի)
  Ենթաընտանիք Zanonioideae
(համաձայն համակարգ APG III)
  18 սերունդ
(համաձայն համակարգ APG III)
     

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. По данным книги «Флора СССР» (см. раздел Литература).
  2. По данным сайта NCBI (см. карточку растения).

Գրականություն[խմբագրել]

  • Род 1423. Бешеный огурец — Ecballium A.Rich. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1957. — Т. XXIV. — С. 109—110. — 501 + XVII с. — 2500 экз.
  • Мазнев Н. И. Энциклопедия лекарственных растений. — 3-е изд., испр. и доп.. — М.: Мартин, 2004. — С. 101—102. — 496 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-8475-0213-3.
  • Траншель В. А. Бешенные огурцы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

  • Бешеный огурец в Энциклопедии декоративных садовых растений
  • [1] Видео: бешеный огурец в действии.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png