Ալեքսանդր Բլոկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Alexander Blok.jpeg

Ալեքսանդր Բլոկ (Алекса́ндр Алекса́ндрович Блок, 1880թ. նոյեմբերի 28, Սանկտ-Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - 1921թ. օգոստոսի 7, Պետրոգրադ, ՌՍՖՍՀ)), ռուս բանաստեղծ։ Ծնվել է մշակութային ընտանիքում (հայրը՝ պրոֆեսոր, մայրը՝ գրող)։ Առաջին բանաստեղծությունները սկսել է գրել հինգ տարեկան հասակում։ Կրթություն է ստացել Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի՝ պատմական-բանասիրական ֆակուլտետում, որի ռեկտորն էր նրա պապը՝ Ա.Ն. Բեկետովը։

1903 թ. ամուսնացել է Դմիտրի Մենդելեևի դուստր՝ Լյուբով Մենդելեևայի հետ։ 1904 թ. լույս է տեսնում նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Բանաստեղծություններ գեղեցիկ տիկնոջ մասին» վերնագրով։

1917 թ. հեղափոխական իրադարձությունները արտացոլվել են Բլոկի բանաստեղծություններում, հոդվածներում և հատկապես «Տասներկուսը» պոեմում։ Մահացել է 1921 թ. օգոստոսի 7-ին՝ չդիմանալով նյութական ծանր պայմաններին։

Բլոկի ստեղծագործությունը պարունակում է մի քանի ուղղություններ։ Նրա վաղ շրջանների ստեղծագործություններին հատուկ է «սիմվոլիզմը»։ Հետագայում իր բանաստեղծություններում անդրադարձել է ժողովրդի սոցիալական վիճակին, համամարդկային թեմաներին։ Բլոկի բանաստեղծություններն ու «Տասներկուսը» պոեմը թարգմանվել են հայերեն [1],[2]։

Տասներկուսը

1

Սև իրիկուն. Սպիտակ ձյուն. Քամի՜, քամի՜. Մարդ հազիվ է ոտքը գցում… Քամի՜, քամի՜ Ողջ աշխարհում միանգամի՛ց։

Քշում է քամին Ձյունը սպիտակ, Սառույց է ձյան տակ՝ Սառցե հայելի՛. Անցորդը՝ թրա՜խկ… Խե՜ղճ-ողորմելի…

Մի շենքից մինչև դիմացի շե՛նքը Պարան է կապված՝ Պլակատ կախված. <<Իշխանությունը տալ Սահմանադիր Ժողովի ձե՛ռքը>>։

Մի պառավ լալիս ու ծունկն է ծեծում, Ասացե՜ք խնդրեմ, ի սեր աստծու, Ախր ու՞մ է պետք պլակատն այս լայն, Ափսոս չէ՞ այսքան քաթանը, տղե՛րք, Ա՜յ թե կլիներ ոտքի փաթաթան… Չէ՞ որ բոլորը բոբիկ են ու մե՜րկ։

Պառավ հավի պես, Մի կերպ անց կացավ նա ձյունակույտից. -Մա՜յր աստվածածին, դու՛ օգնական մեզ, Բոլշևիկը մեր գլուխը կուտի՜։

Դաղում է քամին, Սառնամանիքը՝ նրանի՛ց ավել. Իսկ քառուղիում, բուրժույն այդ ժամին Քիթը մուշտակի օձիքն է խլել։

Իսկ այն մե՞կն ով է…Քա՜ղցր-մե՜ղցր ձայն, Մազերը երկար՝ ինչպես երասան. -Դավաճա՜ն շներ, Ռուսիան կործանվե՜ց։ …Գրող կլինի անշուշտ, Ճարտասա՜ն…

Ահա և երկար փարաջավո՛րը. Տե՛ս, ճամփան թեքե՛ց – ձյունը մահանա՜, Ինչու՞ ես տխրել, այս ի՜նչ է օրըդ, Ընկե՛ր քահանա։

Ո՜նց էիր քայլում՝ Ցցած քո փո՛րը, Ու խաչով փայլում. Այս ի՜նչ է օրըդ։

Աղջիկ-պարոնը, մուշտակը հագին, Թեքվել, ասում է իր նման մեկին. <<Այնքան լաց եղա՝ աչքըս կարմրե՜ց…>>։ Ասաց, Սայթաքեց Ու – թրը՜խկ – փռվե՛ց։ Ամա՜ն, մե՛ղք է նա, Քաշեք, վե՛ր կենա…

Դաժան է քամին, Բայց և զվա՛րթ է. Փեշ է ետ գցում, Անցո՛րդ վեր գցում.

Պոկում է քամին Մեծ պլակատը՝ <<Իշխանությունը տալ Սահմանադիր Ժողովի ձե՛ռքը>>. Խոսքեր է բերում, Տես ի՜նչ են խոսում լիրբ աղջըկե՛րքը.

…Երեկ մեզ մո՛տ էլ ժողով է եղել… …Հենց այս դիմացի շենքու՛մ է եղել… …Մենք էլ լսեցի՛նք Ու որոշեցի՛նք. Էնպես՝ տա՛ս ռուբլի, Մինչև լույս՝ քսանհի՛նգ… …Դրանից պակաս գին չսակարկե՛նք… …Դե՛, գնանք պառկե՜նք…

Ուշ երեկո է, Ամայի փողոց. Շրջմոլիկն է լոկ Կուչ եկել դողով, Մեկ էլ Քամին է անցնում սուլելով…

Է՜յ, շրջմոլիկ, Մո՛տ արի, Պաչպչվենք կարգին… Հա՜ց… Գալիքն ի՜նչ կբերի…

Սև ու մութ երկինք…

Քե՛նը, Սև քե՛նը, թախծալի քե՛նը, Եռում է կրծքում… Քենը՝ սուրբ քե՛նը – մաղձի՜ պես դեղին…

Լսու՞մ ես, ընկե՛ր, Աչալու՜րջ եղիր։

2

Սուլում են ձյունն ու քամին կողք կողքի, Անցնում են շարքով տասներկու հոգի։

Սև են զենքերը և փոկերը՝ սև, Իսկ շուրջը՝ լույսե՜ր, լույսե՜ր ու լույսե՜ր…

Դնչին՝ պապիրո՛ս, գդակը՝ գլխի՛ն, Քարփնջի տուզն է պակասում մեջքին։ Է՜խ, ազատություն՝ Առանց խաչ ու թագ… Ցու՜րտ է, ընկերներ, Ցու՜րտ է. Տրա՛ - տա՛ - տա՛։

-Վա՛նյան Կա՛տյայի հետ քեֆ է անում… -Կե՛րենկի փող կա նրա գուլպայում… -Վանյան ի՛նքն էլ է հիմա ունևոր… -Մե՜րն էր, իսկ հիմա դարձել է զինվո՛ր։ -Բուրժու՜յ է դարձել շան որդին, չարչի՜, Տղա՛ ես, փորձիր իմի՛ն պաչպչիր…

Է՜խ, ազատություն՝ Առանց խաչ ու թագ. Վանյան ու Կատյան գործի՜ են շտապ… Ի՞նչ, ի՞նչ գործի են… Տրա՛ - տա՛, Տա՛- տա՛ - տա՛։

Շուրջը՝ լույսե՜ր են, լույսե՜ր ու լույսե՜ր… Զենքերը սև՛ են և փոկերը՝ սև՛…

Հեղափոխական քայլո՛վ ընթացիր, Միշտ հսկում է մեզ ոսոխն, իմացի՛ր։

Քաջի՛ պես բռնիր հրացանը քո, Սուրբ Ռուսաստանին դաղե՜նք գնդակով՝ Բու՛ն Ռուսաստանին, Խրճիթաստանի՛ն, Հաստ կողաստանի՛ն, Տրա՛ - տա՛ - տա՛,

տա՛ - տա՛ - 

Առանց խաչ ու թագ…

3

Հեյ վա՜խ, տղերքը գնացին Կարմիր գվարդիա՛ մտնելու, Կարմիր գվա՛րդիա մտնելու՝ Գլուխը ցա՜ծ դնելու։ Է՜խ, վի՛շտ իմ անել, Շաքարի՜ պես կյանք, Քրքրված շինե՛լ, Ավստրական թվա՛նք։

Մենք բուրժույի հախից կգա՜նք, Ողջ աշխարհը կրա՜կ կտանք. Հրդեհվու՜մ է արյունը մեր,- Օրհնյա՜ մեզ, տե՜ր…

4

Ձյունն է գալարվում, կառքը՝ սլանում, Վա՛նյան ու Կա՛տյան ձեռքո՛վ են անում, Իսկ կառափայտին <<Ելեկստրականի>> լապտե՜րն է վառվում… Քշի՜ր, հա քշի՜ր…

Վանյան զինվորի շինել է հագել, Հիմար սֆաթը Կա՛տյային թեքել, Իր սև բեղե՛րն է ձեռքով սղալում, Բեղը՝ սղալու՛մ, Շուլու՜խ է անում…

Վանյան ունի լայն ուսեր, Խոսելու հետ ունի սեր. Նա, Կատյային գիրկն առնում, Ու խելքահա՜ն է անում,

Կա՛տյան, վիզը ետ գցել, Լալ ատամներն է բացել… Ա՜խ դու Կա՛տյա, իմ Կա՛տյա, Հաստամռու՜թ…

5

Դեռ քո վզի վրա, Կա՛տյա, Հին սպի կա դանակի, Եվ քո կրծքի վերքը, Կա՛տյա, Չի լավացել դեռ կարգին։ Տա՜շ, տու՜շ, դե պարի՛ր, Ի՜նչ ոտքեր են, մի նայի՜ր։

Ժանյակ շապի՜կ էիր հագնում. Դե՛, շորորա՛ ու անցի՜ր, Սպաների ծոցում պառկում. Դե, շնացի՜ր, շնացի՜ր։ Է՜խ, է՜խ, շնացի՛ր, Սրտիդ դողին դիմացի՜ր։

Հիշու՞մ ես այն սպային շեկ՝ Ընկած՝ դանակը դոշին… Մոռացե՞լ ես, անպետքի՛ մեկ… Թե մոռացել ես՝ հիշի՛ր.

Հիշողությունըդ սրի՜ր, Ինձ ծո՛ցըդ առ ու քնի՜ր…

Զանգապաններ էիր հագնում Ու շոկոլա՜դ լափլփում. Յունկերների ծոցում պառկում. Այժմ էլ սալդա՞թ ես խաբում.

Է՜խ, մեկնվիր իմ կողքին՝ Փառավորվի՜ քո հոգին…

6

… Կրկին դիմացից նույն կառքն է թռչում, Եվ կառապանը գոռում ու ճչում…

Կա՛նգ առ, չշարժվե՛ս, Անդրյու՛խա, օգնի՛ր, Իսկ դու՛, Պետրյու՛խա, ետևի՛ց կրակիր…

Տրա՛ք – տա՛ - րա՛ - րա՛ք – տա՛ք, տա՛ք – տա՛ք,

չո՛ռ ու ցա՜վ,

Ձյունեղեն փոշին երկինք բարձրացավ… Փախա՜ն կառապանն ու Վա՛նյան, տղերք… Մե՛կ էլ կրակեք, լավ նշան բռնեք…

Տրա՛ք – տա՛րա՛րա՛ք – տա՛ք. ա՛ռ քեզ, ստացի՜ր, . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Որ ձեռք չգցե՜ս ուրիշի քածի… Ծլկե՜ց սրիկան… մի դեռ սպասի՜ր, Վաղը քո հախից կգա՛մ, իմացի՜ր։

Իսկ ու՞ր է Կա՛տյան… Մեռե՜լ է, մեռե՜լ, Գնդակը դիպել, քունքից է ելել։

Հը՞, ո՞նց ես, Կա՛տյա… Ոչ մի ձայն չկա… Դե՛, մնա՛ այստեղ՝ լեշի պես ընկած… Հեղափոխական քայլո՛վ ընթացիր, Միշտ հսկում է մեզ, ոսոխն, իմացի՛ր…

7

Տասներկուսն են քայլում կրկին, Հրացանի տակ կքած. Միայն դեմքին մարդասպանի Բոլորովին գույն չկա… Նա մեկ շարքից ետ է ընկնում, Մեկ՝ վազում է քայլելիս, Վզնոցը վիզն է փաթաթում՝ Սակայն ուշքի չի գալիս…

-Ընկե՛ր, ինչու ես դու տխրել, Ի՜նչ ես շվար հառաչում, Ի՜նչ ես, Պե՛տյա, քիթդ կախել, Թե՞ Կատյային ես խղճում։ -Ա՜խ, հարազատ ընկերնե՛ր իմ, Սիրում էի այդ քածին… Ինչքա՜ն հարբած գիշերնե՛ր ենք Լուսացրել միասին…

Խալի՛ համար այն արնավառ, Որ իմ հոգին էր հանում, Այն մահացու էշխի՛ համար, Որ կար նրա աչքերում, Կործանեցի ես (ա՜խ, հիմար), Իմ միակ սե՛րն աշխարհում… Ա՜խ։

-Էլի իր հին երգն սկսեց. Տղամա՞րդ ես դու, թե՞ քած. -Թե ուզում ես շուռ տալ հոգիդ, Շուռ տուր տեսնե՛նք, ի՜նչ արած։ -Ամո՜թ է, տո՛, մեջքդ շտկի՛ր, -Հսկի՛ր քեզ, մա՛րդ արարած…

-Հիմա հանգիստ օրե՛ր էլ չեն, Եվ նազ տանող էլ չկա՜… Աստված գիտի, թե դեռ ինչե՜ր Պիտի քաշենք, բարեկա՛մ…

Պետյան քայլը չափավորեց Ու շարքերի հետ քայլեց…

Իր գլուխը բարձրացրեց Եվ առաջվա պես փայլեց…

Է՜խ, է՜խ, թալանչի՛, Քեֆ քաշելը մեղք բան չի՛։

Ով իր տա՛նն է՝ թող սսկվի՛, Հիմի թալան կսկսվի…

Բացեք պահեստ ու խանութ՝ Չփլախը քե՜ֆ է անում։

8

Է՜խ, իմ դա՛ռը դարդ, Ձանձրույթ ձանձրալի՝ Ահ ու մահով լի…

Տես թե ինչպե՜ս եմ Ես քե՛ֆ անելու…

Իմ ուզածի պես Գլու՛խ քորելու…

Արևածաղկի Սերմե՛ր չրթելու…

Վզերի վրա Դանակ սրելու…

Ծտի՜ պես, բուրժու՛յ, քեզ կթռցնեմ, Որ վիզդ կտրեմ, Արյու՜նդ խմեմ, Սև հոնք ունեցող Սիրածիս խաթրի՜ն… Հանգստացրու՜, տե՛ր, ծառայիդ հոգին…

Ձանձրալի՜ է…

9

Լռել է արդեն քաղաքաը հսկա, Լուռ է Նևայի աշտարակը սեգ, Էլ քաղաքապահ ոստիկան չկա, Առանց խմիչքի քե՜ֆ արեք, տղե՛րք։

Բուրժույն է կանգնել քառուղու վրա, Քիթը օձիքի խորքը մտցրած, Իսկ քոսոտ մի շուն քսվու՜մ է նրան՝ Պոչը ոտքերի արանքը խրած։

Կանգնել է բուրժույն՝ այդ շան պես քաղցած, Կանգնել է անձայն, որպես հարցական. Եվ հին աշխարհը, պոչն իրեն քաշած, Նրա ետևում նվու՜մ է անձայն։

10

Բուք-բորանն է ոռնում մռայլ Ներքևում ու վերևում, Եվ արդեն չորս քայլի վրա Էլ ոչինչ չի երևում։

Ձյունը սյան պես բարձրանում, Ճերմակ ձագեր է դառնում…

-Այս ի՞նչ բուք է, տե՜ր աստված… -Ի՜նչ ես փչում, անաստվա՛ծ, Ե՞րբ է աստված քեզ օգնել Եվ կամ ինչի՛ց է փրկել… Անգիտակից ես դու, Պե՛տկա, Մի լա՜վ դատիր, ինչպես պե՛տք է, Թե՞ Կատյայի սիրուց չէ, որ Արնոտ են քո ձեռքերն այսօր…

Հեղափոխական քայլո՛վ ընթացիր, Անարգ թշնամին մոտ է, իմացի՛ր.

Դե՛, առա՜ջ, առա՜ջ, Բանվո՛ր դասակարգ։

11

… Քայլում են, առանց սրբի անունի, Տասներկու հոգի՝ փողոցում ձյուն է. Նրանք պատրաստ ամեն բանի, Ափսոսալու ոչինչ չունեն… Ուղղվա՛ծ է զենքը նրանց Մթնում անտես ոսոխների՛ն. Ձյունոտ ու խուլ նրբանցքների՛ն, Ուր ոռնու՜մ է բուքը անսանձ. Ձյան թմբերին ու կույտերի՛ն, Ուր խրվու՜մ է ոտքը մարդկանց… Ալ դրոշա՛կն Է ծփում։

Համաչափ քա՛յլքն Է դոփում։ Ոսոխը Չի՜ մրափում… Բուքն, աչքերը ձյունով ծեփում, Ոռնում է Խուլ ու անկարգ…

Դե՛, առա՜ջ, առա՜ջ, Բանվոր դասակա՛րգ։

12

… Հաղթ քայլում են նրանք առաջ. -Հե՜յ, ո՞վ մնաց, դու՛րս արի.- Այդ դրոշն է, քամու առաջ, Ծփում գրկում խավարի…

Դիմացը՝ ձյան կույտ է սառած, -Ո՞վ կա այդտեղ, դու՛րս արի… Շունն է միայն – մրսա՜ծ, սովա՜ծ - Շարքի ետևից քարշ գալիս…

-Կորի՛ր, քոսո՛տ, փորձանք հո չես, Տե՛ս, սվինով կխոցե՜մ, Է՜յ, հի՛ն աշխարհ, կորի՛ր, թե չէ Այս շան օ՛րը կգցեմ։

… Շունը պոչը իրեն քաշել, Բայց շարքից պոկ չի գալիս, Գայլի նման ռեխն է բացել… -Ձա՛յն տուր, հե՜յ, ո՞վ է գալիս։

-Ո՞վ է կարմիր դրոշ շարժում, Մթնում բան չի երևում. -Ո՞վ է այնտեղ արագ վազում Մեծ շենքերի ետևում.

-Մե՜կ է, ձեռքից բաց չեմ թողնի, Լավ է ողջ-ողջ հանձնվես, -Տե՛ս, ավելի վատ կլինի՝ Կկրակե՜մ, թե չելնես։

Տրա՛ք – տա՛ք – տա՛ք… Լոկ արձագա՛նքն է Հնչում կողքի շենքերում… Եվ մրրիկի խրախճա՛նքն է Թնդում ձյունի կույտերում…

Տրա՛ք – տա՛ք – տա՛ք, Տրա՛ք – տա՛ք – տա՛ք…

… Այսպես քայլում են հաղթ քայլքով՝ Սոված շունը՝ ետևի՛ց… Առջևից, ալ դրոշակով, Բքում՝ անտես ու անհաս, Գնդակներից՝ անվնաս, Ձյունափոշու մեջ ձայլում Մթնում առաջ է քայլում Ի՛նքը՝ Հիսուս սուրբ որդին, Վարդե պսա՛կը գլխին։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Վիքիդարանը
Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝
  1. Լիրիկա / Ա. Բլոկ ; Խմբ.՝ Վ. Բաբայան ; Թարգմ.՝ Ա. Պողոսյան; Առաջաբ.՝ Լ. Մկրտչյան. - Երևան : Հայաստան , 1968. - 445 էջ։
  2. Տասներկուսը / Ա. Բլոկ ; Թարգմ.՝ Լ. Միրիջանյան ; Նկ.՝ Յու. Աննեկով. - Երևան : Հայաստան , 1968. - 41 էջ