Ֆրանսուա Էժեն Վիդոկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆրանսուա Էժեն Վիդոկ
Eugène François Vidocq
Vidocq.jpg
հետախույզ
Ծնվել է հուլիսի 23 1775
Ծննդավայր Արաս
(Ֆրանսիա)
Մահացել է մայիսի 11 1857
Մահվան վայր Փարիզ
(Ֆրանսիա)
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Ազգություն ֆրանսիացի
Մայրենի լեզու ֆրանսերեն
Մասնագիտություն դետեկտիվ, գրող, ոստիկան և զինծառայող
Eugène François Vidocq Վիքիպահեստում

Ֆրանսուա Էժեն Վիդոկ (ֆր.՝ François Eugène Vidocq, ֆրանսերեն արտասանությամբ՝ øʒɛn fʁɑ̃swa viˈdɔk; հուլիսի 23 1775 - մայիսի 11 1857) ֆրանսիացի հանցագործ, որը հետագայում դարձավ Ազգային անվտանգության ( ֆր.՝ Sûreté Nationale ) գլխավոր վարչության պետը, իսկ հետագայում առաջին մասնավոր խուզարկուներից մեկը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիդոկի մասին տեղեկությունների մեծ մասը վերցված է նրա՝ «գրականական սևամորթի»[1] կողմից գրված ինքնակենսագրությունից: Դրան համաձայն, Վիդոկը ծնվել է 1775 թվականի հուլիսի 23-ին ֆրանսիական Արրաս քաղաքում: Նրա հայրը հացթուխ էր: 14 տարեկանում նա, ըստ երևույթին հանկարծակի, սպանեց իր սուսերամարտի ուսուցչին և որոշեց փախչել քաղաքից: Սկզբում նա որոշել էր գնալ Ամերիկա, բայց ծախսեց իր ամբողջ գումարը դերասանուհու՝ թեթվաբարո կնոջ վրա: Վերջիվերջո, մեկ տարի անց նա ստիպված էր ընդունվել Բուրբոնական զորագունդ: Նա այնքան էլ անթերի զինվոր չէր. ավելի ուշ նա հիշում էր, մասնակցել էր 15 մենամարտների, սպանել երկու հակառակորդների և ենթարկվել շատ կարգապհական պատիժների: Պատերազմի ընթացքում Ֆրանսուային ստիպեցին անցնել ավստրիացիների կողմը, բայց, չցանկանալով կռվել իր զորագնդի դեմ, նա կռվից առաջ հիվանդ ձևացավ: Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ Վիդոկը, իր հայտարարությամբ, փրկեց երկու ազնվականուհիների, ինչի հետևանքով ինքն էլ ձերբակալվեց: Նրան փրկեց հայրը, որը օգնություն խնդրեց Շևայեների ընտանիքից: Ֆրանսուան սիրահարվեց նրանց դուստր Լուիզային և ամուսնացավ նրա հետ, երբ վերջինս ձևացնում էր, թե հղի է: Իմանալով նրա սպա-սիրեկանի մասին, Վիդոկը տեղափոխվեց Բրյուսել կեղծ փաստաթղթերի օգնությամբ, որտեղ սիրահետում էր իրենից տարիքով մեծ բարոնեսսայի հետ և ավազակների հրոսակախմբի անդամ էր: Տեղափոխվելով Փարիզ, նա ծախսեց իր ամբողջ գումարը թեթևաբարո կանանց վրա և տեղափոխվեց սահմանամերձ Լիլ քաղաք, որտեղ սկիզբ առան նրա հարաբերությունները ոմն Ֆրանսինայի հետ: Մի անգամ, բռացնելով նրան սիրեկանի հետ, Վիդոկը ծեծեց վերջինիս, ինչի համար երեք ամսով ձերբակալվեց Սբ. Պետրի աշտարակում: Այնտեղ նա հանդիպեց գյուղացի Սեբաստիան Բուտատելին, հացի գողության համար վեց տարով ձերբակալված և մեծ ընտանիքից բաժանվելու փաստից տառապող: Հետագայում Սեբաստիանը ազատվեց կեղծ խնդրագրի միջոցով, որը գրել էին նրա բանտակիցները՝ Գերբոն և Գրուարը: Վիդոկը ժխտում էր իր, այդ գործի մեջ մանակից լինելու փաստը (նրա խոսքերով, Գերբոն և Գրուարը ընդամենը օգտվում էին նրա բանտախուցով, չասելով նրան, թե ինչի համար), իրենց հեթին բանտակիցնեն հավատացնում էին, որ դա հենց Ֆրանսուայի մտահաղացումն էր: Վիդոկին և Գերբոյին 8 տարով դատապարտեցին ուղղիչ աշխատանքների, բայց Ֆրանսուան, իր արարքի համար զղջացող Ֆրանսինայի օգնությամբ փախավ բրեստի բանտից, հագնելով ոստիկանային տեսուչի հագուստ: 1798 թվականին տեղափոխվեց Նիդերլանդներ, որտեղ օգնում էր կապեր Ֆրոմանտենին թալանել անգլիական նավեր: Օստենդում կրկին ձերբակալվեցև ուղարկվեց տուլոնյան բանտ խիստ հսկողության տակ, որտեղից փախավ մեկ այլ բանտարկյալի օգնությամբ:

Կերպարը արվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Որպես պատմական կերպար Վիդոկին կարելի է հանդիպել Ժյուլիետ Բեցոնիի «Մարիանա» և «Լոզարգի գայլերը» վեպերում։
  • 2001 թվականին նկարահանվել է դետեկտիվ-ֆանտաստիկ ժանրի «Վիդոկ» կինոնկարը։ Վիդոկի դերը ֆիլմում մարմնավորել է Ժերար Դեպարդիեն։
  • 2005 թվականին նկարանվել է ռուսական «Սատիսֆակցիա» հեռուստասերիալը, որտեղ երկրորդ պլանի հերոսներից մեկը Վիդոկն է։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


  1. Clive Emsley. Crime, police, and penal policy: European experiences 1750-1940.