Ֆիննական խոհանոց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ֆիննական խոհանոց, գլխավորապես աչքի է ընկնում, քանի որ այն համակցում է ավանդական ազգային սնունդը և բարձրակարգ խոհանոցը ժամանակակից կոնտինենտալ ոճի խոհարարության հետ:

Ֆիննական խոհանոցում ձուկը և միսը (սովորաբար խոզի, տավարի և եղջերուի) առանձնահատուկ դեր են խաղում ավանդական ֆիննական ուտեստներում երկրի որոշ մասերում, մինչդեռ այլ վայրերում ուտեստները հիմնականում ներառում են բանջարեղենի տեսականի և սունկ: Ֆինլանդիայի մյուս տարածքների կերակրատեսակների ձևավորմանը նպաստել են Կարելիայից էվակուացված բնակիչները[1]:

Ֆիննական կերակրատեսակներում հաճախ օգտագործվում են կոպիտ աղացած ալյուրից մթերքներ (աշորա, տարեկան, վարսակ) և հատապտուղներ, ինչպես օրինակ հավամրգի, ճահճամոշ և չիչխան: Կաթն ու նրանից ստացված մթերքները, օրինակ, թանը, սովորաբար օգտագործվում են որպես սնունդ, խմիչք կամ տարբեր բաղադրատոմսերի մեջ:

Ավանդական խոհարարության մեջ տարածված են եղել շաղգամի զանազան տեսակները, սակայն 18-րդ դարում դրանք փոխարինվել են կարտոֆիլով վերջինիս ներմուծվելուց ի վեր:

Բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռևս նախապատմական ժամանակներում ֆինների կենսակերպի և մշակույթի հիմքում գլխավորապես ընկած էր գյուղատնտեսությունը: Սական, խստաշունչ և ցուրտ շրջակա միջավայրում գյուղատնտեսությունն ապահով կամ արդյունավետ ապրուստի ստեղծման ձև չէր, ուստի բնությունից սնունդ հայթայթելը միշտ եղել է երկրորդական կարևոր ապրելամիջոց:

Այն միակ ապրելու միջոց էր դառնում, երբ բերքը հաջող չէր լինում: Ուստի, չնայած հողում աճեցվում էին այնպիսի բույսեր, ինչպիսիք են մշակաբույսերը կամ շաղգամը, և հաճախ ընտանիքներն ունենում էին մի քանի ընտանի կենդանիներ, կաթնամթերք և միս ստանալու համար որսորդությամբ և հատկապաես ձկնորսությամբ զբաղվելը, սպիտակուցներ ստանալու լավագույն ուղին էր:

Միջազգայնությունը նպաստեց ապրանքների ներմուծմանը: Մակարոնեղենի, պիցցայի, քաբաբի և համբուրգերների ընդգրկումը ֆիննական ճաշացանկում, դուրս մղեց ավանդական ամենօրյա որոշ ուտեստներ, որը ոմանք համարում են բացասական երևույթ: Այդ կերակրատեսակներից են, օրինակ, կաղամբով ջեռեփուկը, ծովատառեխի փափկամիսը և այլն: 20-րդ դարից սկսած, երբ ֆիննուհիների մեծամասնությունը աշխատանքի անցավ, շատ ավանդական ուտեստներ, որոնք պահանջում են երկարատև պատրաստում, պահպանվեցին միայն տոների համար:

Ֆիննական խոհանոցը շատ նման է շվեդական խոհանոցին: Իրականում շվեդական կերակրատեսակներից Յանսոնի գայթակղությունը, պիտիպաննան և գրաավիլոհինՖինլանդիայում նույնպես տարածված են: Ընդգծված տարբերությունն այն է, որ ֆինները նախընտրում են ոչ քաղցր սնունդ: Օրինակ, եթե ավանդական շվեդական տարեկանի հացը պարունակում է մեծ քանակությամբ օշարակ և համեմունքներ, ապա ֆիննական տարեկանի հացը քաղցրացված չէ, նույնիսկ դառնահամ է: Ֆիննական խոհանոցը ունի որոշ նմանություններ գերմանական և ռուսական խոհանոցներին[2]: Երշիկով և կարագով բուտերբրոդը, կիսելը և կարկանդակները շատ նման են իրենց գերմանական և ռուսական կրկնօրինակներին: Ֆիննական խոհանոցը պահածոյացված և թթու բանջարեղենի փոխարեն ավելի շատ ներառում է թարմ մթերքներ, որոնք հասանելի են ողջ տարվա ընթացքում[3]:

Հատապտուղներ

Ֆիննական խոհանոցում մեծ տեղ են հատկացնում Արկտիկական վայրի հատապտուղներին, քանի որ դրանք ունեն բարձր սննդային արժեք: Ավանդաբար դրանք թարմ վիճակով օգտագործվում էին ամռանը և չորացված՝ տարվա մյուս եղանակներին: Դեռևս բավականին տարածված երևույթ է անմիջապես անտառից հատապտուղներ հավաքելը: Ֆինլանդիայի գրեթե ցանկացած մասում կարելի է գտնել վայրի մորի, հավամրգի և հապալաս, մինչդեռ ճահճամոշը, լոռամրգին և չիչխանը աճում են ավելի սահմանափակ տարածքներում:

Այսօր հատապտուղներն այլևս չեն չորացվում ձմռան օգտագործման համար, փոխարենը սովորաբար սառեցվում են: Դրանք կարող են օգտագործվել կամ որպես կերակրատեսակների բաղադրամաս կամ առանձին, օրինակ, շաքարով կամ շիլայի մեջ:

Ձուկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամառային դելիկատես․ տապակած մանրասիգ՝ մատուցված տապակած սխտորի սոուսի հետ

Ֆինլանդիայի գետերը, լճերը և Բալթիկ ծովը մեծ հնարավորություններ են ընձեռում ձկնորսության համար, և ձուկը միշտ եղել է սպիտակուցի հիմնական աղբյուրը: Ձուկը պատրաստվում է տարբեր եղանակներով: Այն կարող են տապակել, եփել, չորացնել, աղ դնել, մարինացնել, ապխտել և այլն: Երբեմն պարզապես շերտատում են և ուտում հում վիճակով:

Տապակած բալթյան ծովատառեխ՝ եփած կամ տապակած կարտոֆիլով

Սունկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կեչիների մոտակայքում աճած աղվեսասունկ

Ֆիննական անտառներում աճում են մեծ քանակությամբ սնկերի տեսակներ, իսկ գարնան սկիզբն ազդարարում է կեղծ մորխետը, որն օգտագործվում է սերուցքային կերակրատեսակներում:

Ռուսաստանից սկիզբ են առել սնկով բաղադրատաոմսերի մեծ մասը, քանի որ ֆինները սունկն օգտագործում էին ավելի շատ որպես կտորի ներկանյութ, քան ուտելիք: Սունկն օգտագործում են ապուրներում, սոուսներում, շոգեխաշած վիճակով և որպես կարկանդակների խճողակ:

Աղվեսասունկն իրն ցեղակից ձմեռային աղվեսասնկի հետ, որով նշվում է սեզոնի ավարտը, հաճախ են կազմում ֆիննական բարձրակարգ խոհանոցի մաս: Ինչպես հատապտուղները, սունկ հավաքելը նույնպես տարածված զբաղմունք է ֆինների համար:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Tolvanen Kristiina։ «A Nation in Transition: The Resettlement of the Karelian Evacuees»։ Department of Translation Studies, University of Tampere։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 12 November 2013-ին։ Վերցված է 12 November 2013 
  2. «Finnish Food»։ Fresh! From Finland։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 12 November 2013-ին։ Վերցված է 12 November 2013 
  3. «??»։ Publications.theseus.fi։ Վերցված է 2017-08-02 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]