Տալուկան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
ԵրկիրԱֆղանստան Աֆղանստան
ԲԾՄ876 մետր
Բնակչություն263 800 մարդ (2021)[1]
Տալուկան (Աֆղանստան)##
Տալուկան (Աֆղանստան)

Տալուկան, նաև՝ Տալոկան (դարի՝ تالقان Tāloqān), քաղաք Աֆղանստանի հյուսիսում, Տախար նահանգի կենտրոնը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետաղադրամ, որը հատվել է Տալուկանում Չինգիզ խանի արշավանքից տուժած Ալա ադ-Դին Մուհամմեդ իբն Թեքեշի (1200-1220) օրոք։

Մարկո Պոլոն 1275 թվականին հին Տալուկան նկարագրել է հետևյալ կերպ՝

Բերդը կոչվում է Տայհան, ունի հացահատիկի մեծ շուկա, շուրջն ամեն ինչ գեղեցիկ է ու բերքառատ։ Հարավում գտնվող լեռները մեծ են և բարձր։ Նրանք բոլորը պատրաստված են սպիտակ աղից, չափազանց կոշտ, և մարդիկ, որոնք երկար ճանապարհներ են անցնում երեսուն օր, գալիս են այստեղ՝ իրենց համար վերցնելու այս աղը, քանի որ այն հարգված և ամենամաքուր աղն է ամբողջ աշխարհում։ Այն այնքան կոշտ է, որ այն կարելի է կոտրել միայն մեծ երկաթե մուրճով։ Իսկ քանակը կբավականացներ Երկրի բոլոր երկրներին[2]։

1603 թվականին մեկ այլ եվրոպացի՝ Բենտո դի Գոյշը, այցելել է Տալուկան (կամ «Տայհան»), որը քարավանով Քաբուլից գնում էր Յարկենդ (այդ ժամանակ այն Յարկենդի խանության մայրաքաղաքն է եղել)[3]։

1986 թվականի հունիսին Աֆղանական պատերազմի ժամանակ («Մանևր» գործողության ժամանակ) Տալուկանը մեծ վնաս է կրել։

Տալուկանը եղել է վերջին խոշոր քաղաքը, որը 2001 թվականի հունվարին գրավել էին թալիբները։ Քաղաքի պաշարման ժամանակ հարյուրավոր խաղաղ բնակիչներ են զոհվել։ Թալիբների կողմից գրավվելուց հետո քաղաքից սկսվել է բնակչության զանգվածային արտահոսք։ Քաղաքացիական բնակչությունը փորձել է փախչել Կունդուզ նահանգի հյուսիս և Փանջշիրի կիրճ, որտեղ Հյուսիսային դաշինքի մարտիկների ջոկատներին հաջողվել է կասեցնել թալիբների առաջխաղացումը դեպի քաղաքից հյուսիս և արևելք։ Սակայն նրանք չեն կարողացել ազատագրել քաղաքը։ 2001 թվականի նոյեմբերին Տալուկանի ազատագրումից հետո Հյուսիսային դաշինքի առաջնորդները քաղաքում հայտնաբերել են 70 կանանց և երեխաների զանգվածային գերեզման՝ այն ընտանիքների անդամներին, որոնք չեն կարողացել փախչել քաղաքից[4]։

2006 թվականի դրությամբ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 196400 մարդ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տալուկանին բնորոշ է ցուրտ կիսաչորային կլիման (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ Csa): Ձմռանը տեղումներն ավելի շատ են, քան ամռանը։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը Տալուկանում 14.6 °C (58.3 °F) է։ Տեղումների քանակը տարեկան մոտավորապես կազմում է 475 mm (18.70 in):

Տալուկանի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 7.2
(45)
9.1
(48.4)
15.4
(59.7)
20.5
(68.9)
26.0
(78.8)
31.6
(88.9)
34.1
(93.4)
32.7
(90.9)
28.1
(82.6)
21.4
(70.5)
13.8
(56.8)
9.1
(48.4)
20.75
(69.36)
Միջին օրական °C (°F) 1.0
(33.8)
2.9
(37.2)
9.1
(48.4)
14.6
(58.3)
20.1
(68.2)
25.4
(77.7)
28.0
(82.4)
26.5
(79.7)
21.8
(71.2)
15.2
(59.4)
7.9
(46.2)
2.6
(36.7)
14.59
(58.27)
Միջին ցածր °C (°F) −4.6
(23.7)
−3.2
(26.2)
2.5
(36.5)
7.6
(45.7)
12.3
(54.1)
16.5
(61.7)
19.5
(67.1)
18.5
(65.3)
14.3
(57.7)
8.6
(47.5)
2.4
(36.3)
−2.8
(27)
7.63
(45.73)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 53
(2.09)
68
(2.68)
90
(3.54)
96
(3.78)
60
(2.36)
7
(0.28)
1
(0.04)
0
(0)
2
(0.08)
17
(0.67)
40
(1.57)
41
(1.61)
475
(18.7)
աղբյուր: {{{աղբյուր 1}}}

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-2-of-AFG-New-Design-14.pdf
  2. Dupree, Nancy Hatch An Historical Guide to Afghanistan. — 2nd Edition, Revised and Enlarged. — Afghan Tourist Organization, 1977. «Архивированная копия»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-09-27-ին։ Վերցված է 2011-04-15  «Архивированная копия»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-09-27-ին։ Վերցված է 2011-04-15 
  3. «The Journey of Benedict Goës from Agra to Cathay» — перевод Генри Юла главы О христианской экспедиции в Китай, с примечаниями и введением. In: Sir Henry Yule (перевод и правка) Cathay and the way thither: being a collection of medieval notices of China. Issue 37 of Works issued by the Hakluyt Society. — Printed for the Hakluyt society, 1866. — С. 558—559. «Արխիվացված պատճենը»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2023-01-23-ին։ Վերցված է 2023-07-03 
  4. Filipov David (2002-06-10)։ «Amid the ruins of war, Afghans tread warily»։ The Boston Globe։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-08-05-ին։ Վերցված է 2007-12-19