Վեթինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Վեթինգ (անգլ.՝ Vetting), որևէ անձի կենսագրական տվյալների ստուգման գործընթաց, ինչը նախորդում է անձին աշխատանք առաջարկելուն, մրցանակ շնորհելուն կամ նրա նկատմամբ որոշում կայացնելուն։ Տեղեկություններ հավաքելու հետ մեկտեղ ստուգվում են անձանց ակտիվներն[Ն 1] ու եկամուտները՝ որոշելու համար դրանց օրինականությունը[1]։

Ստուգաբանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեթինգ եզրը ծագել է ձիերի մրցավազքից, երբ անասնաբույժը մրցավազքից առաջ ստուգում և եզրակացություն էր տալիս ձիու առողջության և աշխատունակության մասին։ Հետագայում եզրը ստացել է ընդհանուր՝ «ստուգել» իմաստը[2]։ Անասնաբույժ բառի 17-րդ դարում առաջացած անգլերեն տարբերակի «veterinarian» բառի կրճատ ձևն է։ Համաձայն Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի եզրի առաջին օգտագործումը թվագրվում է 1891 թվականով[3] և օգտագործվել է մրցավազքից առաջ ձիերին ստուգելու վերաբերյալ։

1900-ական թվականների սկզբին «վեթինգ» եզրը սկսել է օգտագործել որպես «գնահատելու» հոմանիշ, հատկապես թերությունների որոնման համատեքստում[4]։

Քաղաքական ընտրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեթինգի հաճախ են ենթարկվում քաղաքական գործիչները: Օրինակ, Միացյալ Նահանգներում կուսակցության նախագահի թեկնածուն պետք է ընտրի իր հետ մեկ քվեաթերթիկում ներկայացված փոխնախագահի թեկնածուին: Փոխնախագահի պոտենցիալ թեկնածուները խորհրդատուների խմբի կողմից ենթարկվում են մանրակրկիտ ուսումնասիրության և արժանանում գնահատականի[5]: Այդ գործընթացի ավարտական շրջափուլերում ստուգող թիմը ուսումնասիրում է պոտենցիալ թեկնածուի ֆինանսները, վարքը և լրատվամիջոցներում լուսաբանումը[5]: 2008 թվականին Հանրապետական կուսակցության թեկնածու Ջոն Մաքքեյնի կողմից իր զուգընկեր թեկնածու Սարա Փալինի ընտրությանը նախորդած հապճեպ վեթինգը շատերի քաղաքական դիտորների կողմից գնահատվել է որպես սխալ[6]:

Անցումնային շրջանի արդարադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեթինգը նաև օգտագործվում է անցումային շրջանի արդարադատության ժամանակ: Երբ երկրները՝ զինված հակամարտության կամ ավտորիտար իշխանության ժամանակաշրջանից հետո, անցումային գործընթացում են, հարկավոր է լինում որոշել, թե ինչպես վարվել պետական պաշտոնյաների հետ, ովքեր մարդու իրավունքների խախտումներ են կատարել: Պետք է նաև ուսումնասիրվեն և վերանայվեն այնպիսի ինստիտուցիոնալ կառույցներ, որոնք թույլ են տվել նմանօրինակ չարաշահումները: Վեթինգը ֆիզիկական անձանց ամբողջականության գնահատման գործընթացների շարք է (օրինակ, նրանց նվիրվածությունը մարդու իրավունքների համապատասխան չափանիշներին), որ որոշվի նրանց նպատակահարմարությունը հանրային աշխատանքների համար: Ժողովրդավարության և խաղաղության անցնող երկրները հաճախ օգտագործում են նման գործընթացները, որ չարաշահող կամ անգործունակ պետական պաշտոնյաները հեռացվեն քաղաքացիական ծառայությունից[7]:

Aquote1.png «Վեթինգ՝ նշանակում է պարզել տվյալ անձի՝ քաղաքացիական ծառայությունում իր պաշտոնին համապատասխանության աստիճանը, սակայն շեշտը դրվում է ոչ թե նրա բժշկական կամ մասնագիտական համապատասխանության, այլ բարոյական նկարագրի վրա: Անգլերենով դա ասվում է integrity, հայերեն թարգմանված՝ ազնվություն, անաչառություն, իսկ ավելի լայն իմաստով՝ բարոյական նկարագիր, բարոյական սկզբունքների ամրություն և խոսքի ու գործի համապատասխանություն: Եվ այդ բարոյական սկզբունքներն էլ պետք է համապատասխան լինեն միջազգային ստանդարտներին և ազգային օրենսդրությանը[8]։»
- Ազգային անվտանգության, միջազգային հարաբերությունների և հանրային կառավարման փորձագետ Սոսի Թաթիկյան
Aquote2.png

Վեթինգը Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականի մայիսի 20-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանում եկել է դատական համակարգում վիրահատական միջամտություններ իրականացնելու ժամանակը։

Aquote1.png Հայաստանում գործող բոլոր դատավորները պետք է ենթարկվեն, այսպես ասած, վեթինգի: Այսինքն՝ հանրությունը պետք է ամբողջական տեղեկատվություն ունենա դատավորի ունեցած քաղաքական կապերի ու ծագումնաբանության, գույքային վիճակի, դատավորի կարգավիճակում և նախորդ շրջանում ծավալած գործունեության, անհատական և պրոֆեսիոնալ հատկանիշների մասին[9]:
- Նիկոլ Փաշինյան
Aquote2.png


Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Vetted Law & Legal Definition»։ USLegal.com։ Վերցված է 2012-11-07 
  2. «Vetting»։ Online Etymology Dictionary։ Վերցված է 2012-11-07 
  3. «Vetting»։ Merriam-Webster։ Վերցված է 2012-11-07 
  4. Lapidos Juliet (September 3, 2008)։ «Vetting Vet The origins of vet, verb tr»։ Slate.com 
  5. 5,0 5,1 Smith Ben (March 8, 2007)։ «Richardson Defense Raises Questions»։ Politico.com 
  6. https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2008/08/what-mccain-didnt-know-about-sarah-palin/307007/
  7. «The International Center for Transitional Justice (ICTJ) on Vetting»։ ICTJ։ Վերցված է 2012-06-17 
  8. «Ինչ է Վեթինգը․ դրա կիրառման դեպքում պետք է բացառել խտրականության սկզբունքը»։ Ինչ է Վեթինգը․ դրա կիրառման դեպքում պետք է բացառել խտրականության սկզբունքը։ 2019-05-20։ Վերցված է 21 Մայիս 2019 
  9. «Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ելույթը դատաիրավական համակարգի վերաբերյալ»։ ՀՀ վարչապետի ելույթները և ուղերձները։ primeminister.am։ 20.05.2019։ Վերցված է 21 Մայիս 2019 

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Գույքային իրավունքների ամբողջությունը՝ ունեցվածքը, որը պատկանում է ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձին։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]