Սուպպիլուլիումաս Ա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուպպիլուլիումաս Ա
mŠu-up-pi-lu-li-um[-aš]
Խեթական թագավոր
Սուպպիլուլիումաս Ա-ի կնիքը.gif
Սուպպիլուլիումաս Ա-ի կնիքը
Իշխանությունմ.թ.ա. 1380 - մ.թ.ա. 1340[1]/1334
Թագադրումմ.թ.ա. 1380
Հանձնումմ.թ.ա. 1340[1]/1334
Ծնվել է՝մ. թ. ա. 1358
Մահացել է՝մ.թ.ա. 1340
Վախճանի վայրՀատտուսա, Բողազկալե, Չորումի մարզ, Թուրքիա
Ազգությունխեթ
ՀարստությունՆոր Խեթական դինաստիա
ՆախորդԹութհալիաս Դ Կրտսեր
ՀաջորդողԱրնուվանդա Բ
գերիշխան
ՀայրԹութհալիաս Գ
ՄայրԴադուհեպա
ԵրեխաներՄուրսիլիս Բ
ՀավատքԽեթական կրոն

Սուպպիլուլիումաս Ա (Թուդխալիա Գ, Թութխալիաս Գ, Տաշմի-Շարրիս, Tašmi-Šarriš, ծննդյան թվականն անհայտ - մ.թ.ա. 1340[1]/1334), Նոր Խեթական թագավորության թագավոր, կառավարել է շուրջ մ.թ.ա. 1380 - մ.թ.ա. 1340/1334 թվականներին, Խեթական Թութհալիաս Գ թագավորի և Մալ-Նիկալ թագուհու որդին: Նրա օրոք Խեթական պետությունը հասել է իր հզորության գագաթնակետին։ Իրեն է ենթարկել Հյուսիսային Ասորիքը, Արևմտյան Փոքր Ասիան և այլ երկրներ, Հայասայից նվաճել մի քանի գավառ։ Հայասայի Հուկկաննաս (Խուկկաննա) թագավորի հետ կնքել է դաշինք և ձեռք բերել հզոր դաշնակից։ Եգիպտոսի հետ պահպանել է բարեկամական հարաբերություններ, սակայն գահակալման վերջին պատերազմ է ծագել երկու երկրների միջև, որում հաղթել Է Սուպպիլուլիումաս Ա-ն։ Սուպիլուլիումա Ա-ի գահակալման վերջին շրջանում Խեթական պետությունում բռնկած համաճարակը վատթարացրել է երկրի վիճակը։

Թշնամիների հարձակումը Խեթական թագավորության վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուպպիլուլիումաս Ա-ի դեպի Հայասա կատարած արշավանքների մասին պահպանվել են տեղեկություններ նրա որդու՝ Մուրսիլիս Բ-ի և թոռան՝ Հաթթուսիլիս Գ-ի (մ.թ.ա. 1275-1250) արձանագրություններում: Ըստ Մուրսիլիս Բ-ի արձանագրությունների՝ Խեթական թագավորության թշնամիները գրավում են քաղաքներ, ավարի ենթարկում դրանք և գերեվարում բնակիչներին: Թշնամիների թվում են եղել նաև իսուվացիները: Սուպպիլուլիումաս Ա-ն իսուվացիներից հետ է խլում ստրկության մատնված իր երկրի բնակիչներին, հարձակվում Ծուխխապա երկրի վրա, որի բանակը երկրից դուրս էր գտնվում և հրի մատնում Ծուխխապա քաղաքը: Բայց Հայասա տարված գերիներին չի կարողանում վերադարձնել[2]:

Խեթա-կասկական պատերազմը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Հաթթուսիլիս Գ-ի արձանագրությունների՝ Կասկա երկիրը պատերազմ է սկսում Խեթական թագավորության դեմ, որի բանակին ոչնչացնում է Սուպպիլուլիումաս Ա-ն և Կասկա երկրից վերադառնալով գնում է դեպի Հայասա: Սուպպիլուլիումաս Ա-ի հետ է եղել նաև նրա որդին՝ Մուսիլիս Բ-ն: Երբ Սուպպիլուլիումաս Ա-ն Հայասա է հասնում, Կարաննին՝ Հայասայի արքան իր հետևակով և կառամարտիկներով գնում է դեպի Կումմախա, նրան ճակատամարտ տալու համար[1]:

Սուպպիլուլիումաս Ա-ի դաշնագիրը Հայասայի արքա Հուկկաննասի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուպպիլուլիումաս Ա-ն Հայասայի արքա Հուկկաննասի հետ կնքել է դաշնագիր, ըստ որի նա պարտավորվում էր ռազմական օգնություն տրամադրել Խեթական թագավորությանը, վերադարձնում խեթական փախստականներին, իսկ Սուպպիլուլիումաս Ա-ն կնության է տալիս նրան իր քրոջը:

Սուպպիլուլիումաս Ա-ի և Հայասայի արքա Հուկկաննասի դաշնագրից հատվածներ՝

«Այսպես [է] Սուպպիլուլիումասը, Արևայինը, Հաթթի երկրի թագավորը: Տես, քեզ՝ Հուկաննասիդ, երկրորդ կարգի հերոսին, ես առաջ մղեցի: Ես քեզ Հաթթուսասում և հայասացիների ներկայությամբ պատիվ մատուցեցի՝ իմ քրոջը ես բարյացակամորեն քեզ կնության տվեցի: Քո մասին ողջ Հաթթի երկիրը, Հայասա երկիրը և բոլոր դրսի ու ներսի երկրները լսեցին: Դու, Հուկաննաս, միայն Արևայինի բարի իշխանությունը ճանաչիր: Եվ իմ որդուն, ում Արևային նշանակեմ, ասա, որ սրան թող բոլորը ճանաչեն: Եթե նրան հանդիսավոր կերպով ներկայացնելիս լինեմ, Հուկաննաս, դու էլ նրան ճանաչիր: Իսկ նրա եղբայրներին (ովքեր իմ որդիներն են), և իմ եղբայրներին ճանաչիր որպես լավ եղբայրների ու ընկերների»:[3]

«Քո երկրի համար ուրիշ տեր չեմ նշանակել: Իսկ թշնամուն քո երկրից դուրս եմ քշել, Արևայինս էլ քեզ քո հոր տեղն եմ նշանակել»:[4]

«Մարիասը, որը կար, այս գործի հառիթով մահացավ: Նա հիերոդուլի մոտ չգնաց, նայում էր նրա վրա: Արևայինիս հայրն էլ երբեմն պատուհանից հետևում էր: Նրան (Մարիասին) հանցանքը համակեց: (Հայրս) ասաց՝ ինչու դու նրա վրա նայեցիր: Նա (Մարիասը) այդ բաի պատճառով մահացավ»:[4]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 8
  2. «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 7-8
  3. «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 8-9
  4. 4,0 4,1 «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 9

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախորդող
Թութհալիաս Դ Կրտսեր
Նոր Խեթական թագավոր
Սուպպիլուլիումաս Ա

մ.թ.ա. 1380-1340/1334
Հաջորդող
Արնուվանդա Բ
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 197 CC-BY-SA-icon-80x15.png