Ռենտավճար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ռենտավճար, սոցիալիզմի ժամանակ կիրառվող հաստատագրված վճար, ձեռնարկությունների շահույթի մի մասը (որի ստացումը կախված չէ նրանց գործունեությունից) պետական բյուջե գանձելու ձև։ Շահույթից կատարվող առաջնահերթ վճարման ձևերից է, որի միջոցով պետական բյուջե է փոխանցվում արտադրության բնական, տրանսպորտային կամ տեխնիկատնտեսական հատուկ բարենպաստ պայմանների շնորհիվ առաջացող մաքուր եկամուտը։

ԽՍՀՄ-ում սահմանվել է ԽՄԿԿ ԿԿ և ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի 1965 թվական ի հոկտեմբերի 4-ի «Արդյունաբերական արտադրության պլանավորման կատարելագործման և տնտեսական խթանման ուժեղացման մասին» որոշմամբ.

  • Գյուղատնտեսության մեջ ռենտավճարի աղբյուրը դիֆերենցիալ ռենտան է, որը պետական բյուջե է անցնում գնման գների ու կոլտնտեսություններից գանձվող եկամտահարկի միջոցով։
  • Արդյունահանող արդյունաբերության մեջ, հայթայթվող հումքի իրացման միասնական մեծածախ գների պայմաններում, ռենտային ծագում ունեցող եկամուտների ստացման հիմքը երկրաբանական, իսկ վերամշակող արդյունաբերության մեջ՝ տեխնիկատնտեսական պայմաններն են։
  • Արտադրության բոլոր ճյուղերում եկամտաբերության մակարդակը կախված է նաև հումքի ու պատրաստի արտադրանքի փոխադրման հեռավորությունից։

Ռենտավճարը կատարում է փոխկապված ֆունկցիաներ․

  • բաշխողական ֆունկցիա (ձեռնարկությունների և պետական բյուջեի միջև շահույթի բաշխման տարր է)
  • կարգավորող ֆունկցիա (հարաբերականորեն հավասարեցնում է միատեսակ արտադրանք թողարկող ձեռնարկությունների եկամտաբերության մակարդակը)
  • խթանող ֆունկցիա (ուժեղացնում է ձեռնարկությունների շահագրգռվածությունը տնտեսական ռեզերվների բացահայտման գործում)։

Արդյունահանող արդյունաբերության ձեռնարկությունները, որպես կանոն, ռենտավճարը մուծում են կայուն գումարով՝ իրացվող արտադրանքի միավորից (1 տ նավթ, 1000 մ³ գազ և այլն), իսկ վերամշակող արդյունաբերության ձեռնարկությունները՝ տոկոսներով՝ ձեռնարկության մեծածախ գնով հաշվարկված իրացվող արտադրանքի արժեքից կամ հաշվեկշռային շահույթից։

Ռենտավճարը կիրառվել է նաև սոցիալիստական մյուս երկրներում (ՄԺՀ-ում՝ հաստատագրված վճարներ, ՀԺՀ-ում՝ արտադրական հարկ, ԼԺՀ-ում՝ բյուջետային տարբերություն)։ Կապիտալիստական երկրների մեծ մասում անմիջապես պետական բյուջեի եկամուտ է դառնում կապիտալիստական շահույթի մի մասը ռենտավճարի ձևով։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png