Ռագնարյոկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
13-րդ դարի Ուրնեսի ստավկիրկայի հյուսիսային մուտքի դռան վրա պատկերված են օձեր և վիշապներ, որը ըստ մենաբանությունների ներկայացնում է Ռագնարյոկը[1]

Ռագնարյոկ, սկանդինավյան դիցաբանության մեջ ապագայի դեպքերի շարք, որը ներառում է մեծ ճակատամարտը, որի ժամանակ մահանում են դիցաբանության գլխավոր կերպարների մի մասը՝ Օդինը, Թորը, Թյուրը, Ֆրեյրը, Հեյմալդրը և Լոկին, տարբեր բնական աղետներ և աշխարհի ընկղմումը ջրի մեջ: Ռագնարյոկից հետո աշխարհը նորից մակերես դուրս կգա վերածնված և բեղուն, կենդանի մնացած աստվածները կվերադառնան, կհանդիպեն, և աշխարհը կվերաբնակեցնեն երկու կենդանի մնացած մարդիկ: Ռագնարյոկը կարևոր իրադարձություն է սկանդինավյան դիցաբանության մեջ, և կան այն նկարագրող շատ տեսություններ:

Այս իրադարձությունը մանրամասն պատմվում է «Ավագ Էդդայում», որը հավաքվել է 13-րդ դարում՝ ավանդական ավելի վաղ աղբյուրների հիման վրա և Սնոռի Ստուրլուսոնի հեղինակած «Կրտսեր Էդդայում»: «Ավագ Էդդայի» մեկ բանաստեղծության մեջ իրադարձությունն անվանվում է Ռագնարյոկ (Ragnarök կամ Ragnarøkkr, հին նորվեգերեն՝ «Աստվածների ճակատագիր» և «Աստվածների մթնշաղ» համապատասխանաբար): Բառի գործածությունն ավելի հանրաճանաչ է դարձրել 19-րդ դարի կոմպոզիտոր Ռիչարդ Վագները, իր «Նիբելունգների երգի» ավարտն անվանելով՝ «Աստվածների մայրամուտ» Götterdämmerung (1876):

Ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին նորվեգերեն ragnarok բառն ունի մեկնաբանման երկար պատմություն: Առաջին բաղադրիչը՝ ragna-ն բացատրելը հեշտ է, այն regin բառի հոգնակի սեռական ձևն է և նշանակում է՝ «իշխող ուժեր, աստվածներ»: Երկրորդ բաղադրիչն ավելի դժվար է, քանի որ հայտնվում է երկու ձևով՝ -rök և -røkkr: Ըստ Զոյգայի «Հին իսլանդերեն բառարանի» այս ձևերը տարբեր բաներ են՝ ragnarök-ը թարգմանելով որպես «աստվածների վախճանը կամ կործանումը» և ragnarøkkr-ը՝ որպես «աստվածների մթնշաղ» (1910):

Հոգնակի գոյական rök-ը, ունի մի քանի նշանակություն՝ «զարգացում, ծագում, պատճառ, հարաբերություն, ճակատագիր»[2]: Ragnarök բառը որպես ամբողջություն սովորաբար մեկնաբանվում է որպես «աստվածների վերջնական ճակատագիր»[3]:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռագնարյոկ: Թորը սպանում է Յորմունգանդ օձին, Օդինը մարտի է բռնվում Ֆենրիրի հետ և սպանվում: Նկարը՝ Յոհաննես Գերթի:

Ըստ դիցաբանական աղբյուրների՝ Ռագնարյոկի մարգարեությունը հաղորդել է մահացած մարգարե Վյոլվան, որը հատուկ այդ նպատակներով գերեզմանից կանչել է Օդինին:

Բալդր աստծու մահը խորհրդանշել է Ռագնարյոկի սկիզբը, որից սկսել է ցեղական նորմերի խախտումը, ցեղակիցների արյունալի պատիժները, բարոյական քաոսը: «Վաֆտրուդնիրի ասքերում», «Ավագ Էդդայում» և «Կրտսեր Էդդայում» հիշատակված է նաև եռամյա մեծ ձմեռը՝ Ֆիմբուլվինտերը, որը նախորդել է Ռագնարյոկին:

Ըստ մարգարեության՝ Ռագնարյոկի օրը հրեշալի գայլ Ֆենրիրը կազատվի իր կապանքներից և կուլ կտա Արևը՝ աշխարհը խորտակելով խավարի մեջ: Իսկ երբ խորքերից լողալով դուրս կգա Յորմունգանդ օձը՝ ծովը դուրս կգա իր սահմաններից: Նրանց կմիանա նաև հրե հսկա Սուրտը՝ այրվող թրով, որը կայրի երկիրը, անդրաշխարհի տիրակալ Հելը և կրակի անգութ աստված Լոկին՝ հրիմտուրսենների և յոտունների հետ: Հելհեյմից կգա Նագլֆար մեռածների նավը: Մուսպելհեյմի որդիների զորքը կմագլցի Բիվրյոստ ծիածանային կամուրջը, որից հետո վերջինս կավերվի:

Այս ամենի դեմ դուրս կգան բոլոր ասերը՝ Օդինի գլխավորությամբ և բոլոր էյնհերյարները, որոնց կկանչի Հեյմդալը՝ աստվածների պաշտպանը, փչելով Գյալարհորնը՝ «բարձր փողը»: Մարտից առաջ Օդինը խորհուրդ ստանալու նպատակով մեկնում է իմաստության աղբյուր Միմիրայի մոտ:

Ռագնարյոկից հետո ծագող նոր աշխարհը, պատկեր «Վյոլուսպայից» (նկարը՝ Էմիլ Դոյպլերի):

Մարտը տեղի կունենա Վինգրիդր հարթավայրում: Օդինը մարտի կբռնվի Ֆենրիրի հետ և կսպանվի, բայց Օդինի որդի Վիդարը նույն պահին վրա կհասնի և կպատռի գայլի երախը (կամ կայծակով կսպանի): Թորը կկռվի և կսպանի Յորմունգանդ օձին, բայց նրա հետ կմահանա՝ թունավորվելով օձի թույնից: Ֆրեյր աստվածը մարտի դուրս կգա Սուրտի հետ և տալով թուրը իր օգնականին՝ կմահանա: Հեյմդալը կկռվի Լոկիի հետ, Թյուրը՝ Գարմի հետ: Տեսնելով, որ ոչ բարին և ոչ էլ չարը չի կարողանում հաղթել՝ Սուրտ հսկան կհավաքի իր ամբողջ հզորությունը՝ կործանելով երկիրը և վերջ դնելով բարու ու չարի կռվին:

Աշխարհի կործանմանը կհաջորդի աշխարհի վերածնունդը՝ Օդինի որդիներ Վիդարը և Վալին, Թորի որդիներ՝ Մագնին և Մոդին, Մյոլնիր մուրճը ժառանգած, կվերադառնան այնտեղ, որտեղ նախկինում Իդավոլ հարթավայրն էր (Ասգարդի կենտրոնում): Անդրաշխարհից կվերադառնան և հաշտություն կկնքեն Բալդրը և կույր աստված Հյոդը: Հոդմիմիր պուրակում կենդանի կմնան երկու մարդ՝ Լիվը և Լիվտրասիրը, որոնք նորից սկիզբ կտան մարդկային ցեղին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Fazio, Moffett, էջ` 201
  2. "reason, ground, origin", "wonder, marvel", tíva rök "the life and doings of the gods"", þjóða rök "origin, creation of mankind", í aldar rök "at the end of the worl" (Zoega 1910); Proto-Germanic *rakō.(Bjordvand Lindeman 2007, pp. 856–857)
  3. Simek, 2007, էջ` 259

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]