Ջումա մզկիթ (Շամախի)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջումա մզկիթ
ադրբ.՝ Cümə Məscidi
Qoşa minarəli məscid. Şamaxı şəhəri.JPG
Տեսակմզկիթ
ԵրկիրFlag of Azerbaijan.svg Ադրբեջան
ՎարչատարածքՇամախի
Հիմնվել է743
Կառուցման սկիզբ743-744
Ճյուղ/ավանդույթԻսլամ
Կարգավիճակգործող
ՀիմնադիրՄեսլեմե իբն Աբդուլմալիք
Ճարտարապետություն
ՃարտարապետԶիվեր բեկ Ահմեդբեկով և Józef Plośko?
ՈճՇիրվան-Աբշերոնի դպրոց

Ջումա մզկիթ (ադրբ.՝ Cümə Məscidi), 8-րդ դարի մզկիթ է, որը գտնվում է Շամախիում։ Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում ամենահին մզկիթն է [1]։ Իսկ Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում ամենահին մզկիթը, Դերբենտի Ջումա մզկիթից հետո [2][3]։

Մզկիթը գրանցվել է Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության կողմից `որպես հանրապետական նշանակության պատմական և մշակութային հուշարձան։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շամախի-Ջումա մզկիթ. Գրիգորի Գագարին (նկարիչ)

Մզկիթը կառուցվել է 743-744 թվականներին՝ Արաբական տիրապետության ժամանակ[4]։ Ներկա մզկիթը կառուցվել է արաբական ժամանակաշրջանի հնագույն մզկիթի տեղում[5]։ Շամախիի Ջումա մզկիթը պատկանում է Շիրվան-Ապշերոնի ճարտարապետական դպրոցին։ Մզկիթը կառուցված է Խորասանի կառավարիչ Աբու-Մուսլիմի իշխանության ժամանակաշրջանում։

Շամախի-Ջումա մզկիթ. 1909, Իոսիֆ Պլոշկոյի պլանը

1902 թվականի երկրաշարժը լուրջ վնաս հասցրեց Շամախիին։ Երկրաշարժի ժամանակ մզկիթը վնասվել է։ Ջումա մզկիթի առաջին վերակառուցումը սկսվեց 12-րդ դարի վերջին։ Մզկիթի երկրորդ վերակառուցումը տեղի ունեցավ 17-րդ դարում, Սեֆյանների դարաշրջանում։ 1859 թվականի երկրաշարժի ժամանակ մզկիթը վնասվել է։ Մզկիթի վերակառուցումն իրականացվել է Գասիմ բեկ Հաջիբաբաբեկովի կողմից 1860 թվականին։ 1909 թվականին մզկիթը ամբողջությամբ վերակառուցվել է հայտնի ճարտարապետ Իոսիֆ Պլոշկոյի կողմից։

2009 թվականի դեկտեմբերին նախագահ Իլհամ Ալիևը ստորագրել է «Շամախի Ջումա մզկիթը» վերականգնելու հրամանը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Azerbaijan // The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture / Edited by Jonathan M. Bloom and Sheila Blair. — Oxford University Press, 2009. — Т. II. — С. 237. — ISBN 9780195309911.
  2. Мурадов В. Г. Градостроительство Азербайджана XIII-XVI вв. — Б.: Элм, 1984. — С. 94. — 127 с.
  3. Исмаилов Э. Э. Персидские принцы из дома Каджаров в Российской империи. — М.: Старая Басманная, 2009. — С. 224. — 593 с.
  4. Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983.
  5. Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983.