Ջումա մզկիթ (Շամախի)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջումա մզկիթ
ադրբ.՝ Cümə Məscidi
Qoşa minarəli məscid. Şamaxı şəhəri.JPG
Տեսակմզկիթ
ԵրկիրFlag of Azerbaijan.svg Ադրբեջան
ՎարչատարածքՇամախի
Կառուցման սկիզբ743-744
Ճյուղ/ավանդույթԻսլամ
Կարգավիճակգործող
ՀիմնադիրՄեսլեմե իբն Աբդուլմալիք
Ճարտարապետություն
ՈճՇիրվան-Աբշերոնի դպրոց
Կոորդինատներ: 40°37′36.584400100003″ հս․ լ. 48°38′38.083200100001″ ավ. ե. / 40.62682900002777586° հս․. լ. 48.64391200002777538° ավ. ե. / 40.62682900002777586; 48.64391200002777538

Ջումա մզկիթ (ադրբ.՝ Cümə Məscidi), 8-րդ դարի մզկիթ է, որը գտնվում է Շամախիում։ Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում ամենահին մզկիթն է [1]: Իսկ Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում ամենահին մզկիթը, Դերբենտի Ջումա մզկիթից հետո [2][3]:

Մզկիթը գրանցվել է Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության կողմից `որպես հանրապետական նշանակության պատմական և մշակութային հուշարձան:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շամախի-Ջումա մզկիթ. Գրիգորի Գագարին (նկարիչ)

Մզկիթը կառուցվել է 743-744 թվականներին՝ Արաբական տիրապետության ժամանակ[4]: Ներկա մզկիթը կառուցվել է արաբական ժամանակաշրջանի հնագույն մզկիթի տեղում[5]: Շամախիի Ջումա մզկիթը պատկանում է Շիրվան-Ապշերոնի ճարտարապետական դպրոցին: Մզկիթը կառուցված է Խորասանի կառավարիչ Աբու-Մուսլիմի իշխանության ժամանակաշրջանում:

Շամախի-Ջումա մզկիթ. 1909, Իոսիֆ Պլոշկոյի պլանը

1902 թվականի երկրաշարժը լուրջ վնաս հասցրեց Շամախիին: Երկրաշարժի ժամանակ մզկիթը վնասվել է: Ջումա մզկիթի առաջին վերակառուցումը սկսվեց 12-րդ դարի վերջին: Մզկիթի երկրորդ վերակառուցումը տեղի ունեցավ 17-րդ դարում, Սեֆյանների դարաշրջանում: 1859 թվականի երկրաշարժի ժամանակ մզկիթը վնասվել է: Մզկիթի վերակառուցումն իրականացվել է Գասիմ բեկ Հաջիբաբաբեկովի կողմից 1860 թվականին: 1909 թվականին մզկիթը ամբողջությամբ վերակառուցվել է հայտնի ճարտարապետ Իոսիֆ Պլոշկոյի կողմից:

2009 թվականի դեկտեմբերին նախագահ Իլհամ Ալիևը ստորագրել է «Շամախի Ջումա մզկիթը» վերականգնելու հրամանը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Azerbaijan // The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture / Edited by Jonathan M. Bloom and Sheila Blair. — Oxford University Press, 2009. — Т. II. — С. 237. — ISBN 9780195309911.
  2. Мурадов В. Г. Градостроительство Азербайджана XIII-XVI вв. — Б.: Элм, 1984. — С. 94. — 127 с.
  3. Исмаилов Э. Э. Персидские принцы из дома Каджаров в Российской империи. — М.: Старая Басманная, 2009. — С. 224. — 593 с.
  4. Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983.
  5. Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983.