Ջալուիթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Ջալուիտ
Jālooj

'
Կոորդինատներ 6°00′ հս․. լ. 169°20′ ավ. ե. / 6.0° հս․. լ. 169.34° ավ. ե. / 6.0; 169.34Կոորդինատներ: 6°00′ հս․. լ. 169°20′ ավ. ե. / 6.0° հս․. լ. 169.34° ավ. ե. / 6.0; 169.34
Երկիր Մարշալյան կղզիների հանրապետություն
Կղզիների քանակը 91
Ամենամեծ կղզին Ջալուիտ
Ընդհանուր մակերեսը 11,34 կմ2
Բնակչություն (2011) 1788 մարդ
Բնակչության խտությունը 157.672 մարդ/կմ2
##Ջալուիթ (Մարշալյան Կղզիներ)
Red pog.svg

Ջալուիտ (Տյալյոետ) ( անգլ.՝ Jaluit Atoll, մարշ. Jālooj [tʲælʲe͡oː͡etʲ]), ատոլ[1] Խաղաղ օվկիանոսում, մտնում է Ռալիկ շղթայի մեջ (Մարշալյան կղզիներ

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատոլի նկարը տիեզերքից

Ջալուիտը գտնվում է Մաջուրո կղզուց 210 կմ հարավ-արևմուտք։ Մոտակա մայրցամաքը՝ Ավստրալիան, 3400 կմ հեռու է[2]։

Ատոլը եռանկյունաձև է, կազմված է 91 կղզյակներից կամ մոտուներից[3]։ Ամենամեծ կղզյակը Ջալուիտն է (10,4 կմ2)։ Ատոլի երկարությունը մոտ 60 կմ է, լայնությունը՝ 30 կմ։ Ջալուիտի ցամաքային մակերեսը կազմում է 11,34 կմ2, ջրային մակերեսը՝ 689,74 կմ2։

Ծածկված է ատոլներին յուրահատուկ խիտ բուսականությամբ։ Լայն տարածում ունի արմավենին, կան նաև թփուտներ։

Ջալուիտի կլիման արևադարձային է։ Լինում են նաև ավերիչ ցիկլոններ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատոլը 1978 թվականին

Համաձայն մարշալցիների հեթանոսական առասպելների՝ ատոլը ստեղծել է Լովա աստվածը[4]։

Ջալուիտը առաջին անգամ բացահայտել են եվրոպացիները 1809 թվականին[5]։ Բացահայտողը՝ կապիտան Պատերսոնը, ատոլն անվանել է «Բոնհեմի կղզի» ( անգլ.՝ Bonham's Is.)։ 1852 թվականի դեկտեմբերին տեղացիներն ատոլում սպանել են ամերիկացի կապիտան ՄաքԿենզիին (անգլ.՝ Capt McKenzie), խումբը ևս զոհվել է, ողջ է մնացել մեկը[6]։ 1863 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, 1865 թվականի օգոստոսի 27-ին և հաջորդ տարիներին ևս Ջալուետի վրա հաստատվում էին քրիստոնյա միսիոներներ[6]։ Արդյունքում ատոլի մոտակայքով շատ են լողացել բազմաթիվ առևտրային և կետորսական նավեր։

1860-ական թվականներին Մարշալյան կղզիներում սկսեցին հայտնվել կոպրայի գերմանացի առաջին վաճառականները, իսկ 1874 թվականին Իսպանիան առաջին անգամ արշիպելագին տիրելու պաշտոնական պահանջ ներկայացրեց[7]։

1878 թվականին կղզու կողմն է ուղարկվել գերանական «Ariadne» ռազմանավը, որի գլխավորը կապիտան ֆոն Վեռներն էր։ Նոյեմբերի 26-ին այն կանգ առավ ատոլի մոտ, և միանգամից կնքվեց պայմանագաիր այն մասին, որ Ջալուիտը անցնում է Գերմանիային։ Տեղացիները կատարեցին ռազմական պարեր գերմանացիների համար, իսկ օտարերերկրացիները, իրեն հերթին, կազմակերպեցին ռազմական երթ, որպեսզի վախեցնեն տեղացիներին։ Արդյունքում Ջալուիտի վրա առաջացավ ածխի հանք, նավերի համար։

1885 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Իսպանիան Մարշալյան կղզիները վաճառեց Գերմանիային, որն արշիպելագը կառավարում էր Ջալուիտյան կազմակերպության միջոցով։ 1886 թվականի սեպտեմբերի 13-ին գերմանական գաղութները պաշտոնապես հաստատվեցին կղզու վրա։ 1906 թվականի ապրիլի 1-ից արշիպելագի բոլոր կղզիները մտան Գերմանական Նոր Գվինեայի կազմի մեջ՝ ենթարկվելով Կարոլինյան կղզիների շրջանային սպային։ 1914 թվականին Մարշալյան կղզիները գրվեցին ճապոնացիները[7]։ 1922 թվականին արշիպելագը դարձավ Ազգերի լիգայի մանդատային տարածք՝ Ճապոնիայի ղեկավարությամբ։ 1947 թվականին արշիպելագը ԱՄՆ-ի տիրապետությամբ դարձավ Ազգերի լիգայի Խաղաղօվկիանոսյան ենթամանդատային տարածք։ 1979 թվականին Մարշալյան կղզիները ստացան սահմանափակ ինքնավարություն, իսկ 1986 թվականին ԱՄՆ-ի հետ կնքվել է պայմանագիր, համաձայն որի ԱՄՆ-ն ընդունեց Մարշալյան կղզիների Հանրապետության անկախությունը։ Դրանից հետո Ջալուիտը Մարշալյան Կղզիների Հանրապետության կազմում է։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականին ատոլի բնակչությունը կազմում էր 1788 մարդ։ Տեղացիների հիմնական զբաղմունքը կոպրա աճեցնելն է։ Ջալուիտը կազմում է Մարշալյան կղզիների 33 մունիցիպալիտետներից մեկը[8]։ Երկրի պառլամենտում (մարշ. Nitijela) ատոլը ներկայացնում են երկու պատգամավոր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Մարջանի մանեկաձև կղզի
  2. UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site. Маршалловы Острова. (անգլ.)
  3. Таблица 1.1. География Маршалловых Островов. (անգլ.)
  4. Virginia Hamilton, Barry Moser. In the Beginning: Creation Stories from Around the World. — Harcourt Trade, 1988. — С. 105—106.
  5. Корабли, проплывавшие мимо Джалуита. (անգլ.)
  6. 6,0 6,1 Иностранные суда в Микронезии. Маршалловы Острова. (անգլ.)
  7. 7,0 7,1 World Statesmen.org. Маршалловы Острова. (անգլ.)
  8. Office of the President, Republic of the Marshall Islands.։ «The Nitijela (Parliament).» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-11-ին։ Վերցված է 29 мая 2008