Պետքական բաներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պետքական բաներ
Needful Things
ՀեղինակՍթիվեն Քինգ
Տեսակգրավոր աշխատություն
Ժանրսարսափ, քրեական վեպ և Սարսափ
Բնօրինակ լեզուանգլերեն
ԵրկիրFlag of the United States.svg ԱՄՆ
ՀրատարակիչViking Press
Հրատարակման տարեթիվհոկտեմբեր 1991
OCLC28488981

«Պետքական բաներ» (նաև «Ամենաանհրաժեշտը», կամ «Անհրաժեշտ իրերը»; անգլ.՝ Needful Things), ամերիկացի գրող Սթիվեն Քինգի վեպը: Այս վեպի գործողությունները, ինչպես և մյուս ստեղծագործություններում, տեղի են ունենում ամերիկյան երևակայական Կասլ Ռոկ քաղաքում:

Իր անավարտ «Մարդակերներ» (անգլ.՝ The Cannibals) վեպի մասին իր պաշտոնական էջում պատմելով, որի միտքը դրդեց նաև «Գմբեթի տակ» (անգլ.՝ Under the Dome) վեպի գրմանը, Քինգն անվանեց «Պետքական բաները» սոցիալական կատակերգություն[1]: «The Complete Stephen King Universe: A Guide to the Worlds of Stephen King» գրքում տրված է վեպի հետևյալ նկարագրությունը. «Սա և դրամա է, և երգիծաբանություն, ամերիկյան սպառողի քննադատությունը և ագահությունը, և ընդհանրապես փոքր քաղաքում կյանքի մասին»[2]:

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Քինգի, նա ցանկանում էր գրել վեպ 1980-ական թվականների մասին, քանի որ այն համարում էր «բավականին զվարճալի» (անգլ.՝ really funny) ժամանակաշրջան: Նա համարում էր, որ այդ ժամանակներին ագահությունը, երկերեսանությունը, կյանքի ոչ առողջ ապրելակերպը վկա դարձան այն բանին, թե ինչպես «վաճառվեց սիրո և խաղաղության» սերունդը, և դրա վրա միայն կարելի էր ծիծաղել, քանի որ հակառակ դեպքում պետք էր լացել: Նա համեմատում է տասնամյակը «վաճառքի դարի» հետ և պատմում, թե ինչպես մի անգամ նա մտածեց «վերածել ութսունական թվականները «Պետքական բաներ» տարօրինակ գավառական խանութի, և տեսնել թե ինչ դուրս կգա»[3]:

Հրատարակում և թարգմանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին անգամ 1991 թվականին հրատարակվել է ԱՄՆ-ում «Viking» հրատարակչության կողմից[4].

Ռուսերեն լեզվով վեպը 1993 թվականին հրատարակվել է երկու անգամ. Լ. Կուրլյանդսկայի թարգմանությամբ «Պետքական բաներ»՝ «Տիմուր» հրատարկչության կողմից[5] և Լ. Ա. Գրիդինի, Օ. Վ. Բեյմուկի, Ե. Յ. Խարիտոնովայի թարգմանությամբ որպես «Անհրաժեշտ իրեր»՝ «Քրոնոս տեղեկատվական գործակալություն» հրատարակչության կողմից[6]: 1995 թվականին հրատարակվել է որպես «Անհրաժեշտ իրեր» («Կեդմեն» ընկերության թարգմանությունը[7]) «Սիգմա» հրատարկչության կողմից[6]: 1997 թվականին «Ամենաանհրաժեշտ» անվանումով Ֆ. Սարնովի թարգմանած գիրքը հրատարակել է «ԱՍՏ» հրատարակչությունը, հետագայում այս թարգմանությունը բազմաթիվ անգամներ հրատարակվել է: 2003 թվականին ԱՍՏ հրատարակչությունը թողարկեց Ա. Վ. Առաքելովի և Տ. Յ. Պոկիդաևի թարգմանած «Պետքական բաներ» անվանումով վեպը[8], որը նույնպես բազմաթիվ անգամներ հրատարակվել է:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպի իրադարձությունները տեղի են ունենում աշնանը Մեն նահանգի Կասլ Ռոկ քաղաքում: Բրայան Ռասկը, դպրոցից տուն գնալով և երազելով իր ուսուցչուհի Սալլի Ռեթքլիֆի հետ համբույրի մասին, ճանապարհին մտնում է դեռ չբացված «Պետքական բաներ» խանութ: Տղան հանդիպում է ոմն Լիլանդ Գոնտային՝ վաճառողին, ով առաջարկում է Բրայանին գնել ինչ-որ բան. տղան հրաժարվում է, քանի որ նա չուներ գումար: Բայց վաճառողն ասում է, որ տղան կարող է ինչ-որ բան գնել, որը նա ամենից շատն է ուզում, մեկ առաջադրանքի դիմաց. Կասլ Ռոկի մեկ այլ բնակչի՝ Վիլմա Երժիկի հետ խաղալով անմեղ կատակ: Տղան վաճառողից խնդրում է բեյսբոլի քարտ՝ հայտնի Սենդի Կուֆաքսի նկարով: Գոնտը գտնում է իր մոտ Կուֆաքսի ստորագրությամբ քարտ և տալիս է տղային: Դրանից հետո Բրայանը գնում է տուն, բայց մոռանում է Գոնտի առաջադրանքի մասին:

Բրայանը «Պետքական բաներ» խանութի մասին պատմում է մորը, իսկ վերջինս խանութի մասին պատմում է իր ընկերուհիներին, և այդպես խանութը հաճախորդներ է ձեռք բերում: Կորա Ռասկը՝ Բրայանի մայրը, մտնում է «Պետքական բաներ» խանութը, որտեղ նա տեսնում է իր կուռքի՝ ռոքն'ռոլի արքա Էլվիս Փրեսլիի նկարը, բայց չի համարձակվում այն գնել: Երեկոյան խանութ է մտնում տեղի կարի արհեստանոցի աշխատողը՝ Նետիշիա Կոբը, ում բոլորն անվանում են ուղղակի Նետտի: Այնտեղ նա գնում է գունավոր ապակի՝ խոստանալով նույնպես կատակ անել Կասլ Ռոկի բնակիչներից մեկի հետ, իսկ հետո նա վեճ է ունենում Վիլա Երժիկ անունով հարևանի հետ, քանի որ Նետտիի շունը՝ Բանդիտը, իբրև թե շատ բարձր է հաչում: Բրայանը սկսում է խելագարվել՝ օրվա մեջ մի քանի անգամ ստուգելով իր բեյսբոլի քարտը: Լիլանդ Գոնտը, գալով Բրայանի երազում, հիշեցնում է նրան առաջադրանքի մասին: Այդ ժամանակ Բրայանը հեծանիվով գնում է Վիլմայի բակ և ցեխով կեղտոտում է նրա մաքուր սպիտակեղենը: Վիլման մտածում է, որ դա Նետտին է արել, և դրանից հետո սպառնում է նրան, որ կսպանի նրա շանը: Վիլմայի ամուսինը՝ Փիթ Երժիկը, ոչինչ չի կարողանում անել, որովհետև վախենում էր կնոջից: Տեղի հարբեցող Հյու Ալբերտ Պրիստը «Պետքական բաներ» խանութից գնում է աղվեսի պոչ, որը նրան հիշեցնում էր նրա երիտասարդության մասին, և Գոնտի առաջադրանքի համաձայն մտնում է Նետտիի տուն, մինչ նա գնացել էր Լիլանդի առաջադրանքն անելու: Դրանից հետո Հյուն դանակ է վերցնում և սպանում է Նետտիի շանը: Երբ Նետիշիան տուն է վերադառնում, հայտնաբերելով մահացած շանը, ով նրա համար մեծ արժեք ուներ, միանգամից մտածում է Վիլմայի մասին, վերցնում է ուրագը և աֆեկտի ազդեցության տակ գնում է նրանից վրեժ լուծելու: Այդ ժամանակ Բրայան Ռասկը կատարում էր իր երկրորդ առաջադրանքը. տղան իր հետ վերցնում է քարեր, որոնցից յուրաքանչյուրը փաթաթում է թղթի մեջ, որոնց վրա գրված էր, որ Վիլմա Երժիկը հանգիստ թողնի իրենց, հակառակ դեպքում ավելի վատ կլինի: Գնում է Վիլմայի բակ և սկսում է քարեր նետել նրա պատուհանի վրա: Երբ Վիլման աշխատանքից տուն է գալիս, հայտնաբերում է, որ բոլոր պատուհանները կոտրված են, և ներսում նույնպես ամեն ինչ քաոսի է վերածված: Վիլման վստահ է, որ դա Նետտին է: Նա վերցնում է դանակը և գնում է Նետիի մոտ: Փողոցում Նետտին և Վիլման հանդիպում են և հարձակվում են միմյանց վրա: Դաժան մարտում երկու կանայք էլ մահանում են:

Կորա Ռասկը պատրաստվում է գնել նկարը, սակայն երբ գնում է խանութ, իմանում է, որ նկարը վաճառել են. Լիլանդը վաճառել է այն Կորայի ընկերուհուն՝ Մայրի Էվանսին, ով նույնպես Էլվիսի երկրպագուն էր: Այդ ժամանակ Գոնտը վաճառում է Կորային իբրև թե Էլվիսի աչքերը: Կորան կախվածություն է ձեռք բերում այդ աչքերից, որոնք նրա մոտ առաջացնում էին տեսիլքներ: Վերջիններում նա հանդիպում է Էլվիսի հետ, և արդեն նրան չի անհանգստացնում, թե ինչ է կատարվում շուրջը:

Այդ ժամանակ Կասլ Ռոկ քաղաքի քաղաքային խորհրդի նախագահը՝ Դենֆորդ Կիտոնը (մականունը՝ Բաստեր), ով մոլի խաղացող է, հայտնվում է բարդ իրավիճակի մեջ. նա քաղաքային բյուջեից մեծ գումար էր վերցրել և տարվել էր ձիարշավի վրա, իսկ հիմա քաղաք պետք է գար հատուկ կոմիտեն, որը հանգիստ կտեսներ պակասորդը: «Պետքական բաներ» խանութում Բաստերը գնում է «Ձիարշավ» սեղանի խաղը: Խաղը յուրահաոտւկ է այն բանով, որ փոքրիկ ձիերը ձիարշավներին միշտ հաղթում են տարբեր ձևերով, իսկ Գոնտը հավաստիացնում է, որ խաղն ընդունակ է գուշակել կայանալիք խաղի արդյունքները: Կիտոնը սկսում է գումար դնել իսկական արշավների վրա՝ առաջնորդվելով իր սեղանի խաղի արդյունքներով: Եվ, իսկապես, սկսում է սեղանի խաղի շնորհիվ մեծ գումարներ շահել: Սակայն հետագայում, Բաստերը հայտնաբերում է, որ ամբողջ տնով մեկ փակցված են վիրավորանքներ և մեղադրանքներ գողության մեջ՝ Կասլ Ռոկի ոստիկաններից մեկի՝ Նորրիս Ռիջվիկի ստորագրությամբ, որը գունավոր ապակու համար վճարն էր: Դենֆորդ Կիտոնը բարկանում է. նա վստահ է, որ դա Ռիջվիկն է: Իսկ Ռիջվիկին փաթեթ է գալիս, որի մեջ կար մկան թակարդ, որն էլ ցավեցնում է նրա մատները: Նորրիսը մտածում է, որ դա Կիտոնն է, ում հետ նա վաղուց էր կռվել՝ նրան տուգանք գրելու համար: Բայց փաթեթը բերել էր Կասլ Ռոկի բնակչուհի Սինդի Ռոուզ Մարտինը, ով կատարում էր իր առաջադրանքը՝ «Պետքական բաներ» խանութում գնված վազի համար:

Ոստիկանությունը հետախուզում է Նետտի Կոբի և Վիլա Երժիկի մահվան գործերը: Կասլ Ռոկի շերիֆը՝ Ալան Պանգբորնը, կասկածում է, որ այս գործը մաքուր չէ և մտածում է, որ ինչ-որ մեկը թունավորել է նրանց, բայց դեռ պարզ չէ, թե ով: Իսկ Լիլանդ Գոնտն այդ ժամանակ գտնում է նոր հաճախորդներ, ովքեր պատրաստ են իրեր ստանալու համար որևէ կատակ անել այլ մարդկանց հետ: Բուժեղբայր Էվերետ Ֆրանկելը «Պետքական բաներից» գնում է ծխամորճ, Սլոպի Դոդը գնում է թեյնիկ, և այլն: Գոնտն օժտված է մի գերբնական ունակությամբ՝ կարողանալով ստիպել մարդկանց տեսնել և շոշափել այն, ինչն իրականում գոյություն չունի, և գնելով այդ իրը, մարդիկ կախվածության մեջ են ընկնում և ոչ-ոքին ցույց չեն տալիս այն: Այդ իրը կարող է տիրոջ մոտ առաջացնել հաճելի հիշողություններ և պատրանքներ: Սակայն իրականում այն իրերը, որոնք գնված են Լիլանդի մոտից, ըստ օրենքի, կամ խղճուկ են, կամ ընդհանրապես կոտրված, սակայն գնորդները դրանք տեսնում են այլ կերպ: Լիլանդ Գոնտը նաև հոգեբան է և լավ հիպնոսիչ, նա հեշտությամբ ներշնչում է մարդկանց այն, ինչ հարկավոր է: Սակայն Գոնտը թաքնվում է շերիֆ Պանգբորնից և զգուշորեն խուսափում է նրա հետ հանդիպումից, միգուցե զգալով, որ Ալանին նա չի կարող խաբել:

Կարի արհեստանոցի տեր Պատրիսիա Չալմերսը, ում բոլորն անվանում են Պոլլի, այժմ քաղաքային շերիֆ Ալան Պանգբորնի սիրելին է, ում կին Էննին և փոքրիկ որդին մեկ տարի առաջ մահացել էին ավտովթարում: Նա տառապում է հոդաբորբով, ինչպես նաև անհանգստանում է իր ընկերուհի Նետտիի մահվան համար: Մի անգամ Պոլլին որոշում է մտնել «Պետքական բաներ», որտեղ Գոնտը համոզում է նրան գնել ինչ-որ հմայագիր, որը կբուժի նրան ցավերից և հիվանդություններից: Պոլլին այն վերցնում է ուղղակի կրելու համար, բայց ցավն իրականում անհայտանում է: Նետտի և Վիլմայի թաղման արարողությունից հետո նա պատմում է այդ մասին Ալանին, բայց վերջինս թերահավատորեն է մոտենում դրանց, որն էլ տխրեցնում է Պոլլիին:

Կասլ Ռոկ է վերադառնում նախկին տեղացի խուլիգան Ջոն Մերիլլը՝ Տուզ մականվամբ, ով Շոուշենկի բանտ էր նստել գողության համար: Այնտեղ նրան բանտարկել էր Ալան Պանգբորնը: Այժմ Տուզը զբաղվում է թմրանյութերի առևտրով և զենքով, բայց վերջերս մեծ գումար է պարտքով վերցրել մեծ մարդկանցից և փորձում է լուծում գտնել այդ իրավիճակից: Տուզ Մերիլլը մտնում է «Պետքական բաներ», որտեղ Գոնտը նրան գիրք է ցույց տալիս գանձերի մասին, որոնք իբր թե գրվել էին նրա հարուստ հորեղբայր Ռեդջինալդ Մերիլլի կողմից, ով արդեն մահացել է: Գրքում Տուզը գտնում է Կասլ Ռոկի շրջակայքի քարտեզը, որտեղ որոշ տեղամասեր նշված են խաչով: Լիլանդը համոզում է Տուզին, որ այդ քարտեզը գծագրել է նրա հորեղբայրը, իսկ նշված տեղերից մեկում նա թաքցրել է իր գումարները: Մերիլլը գնում է գիրքը և քարտեզը՝ Գոնտի համար աշխատելու դիմաց:

Դպրոցական լոգոպեդ Սալլի Ռեթքլիֆը օգտվում է իր ամուսնու՝ ֆիզկուլտուրնիկ Լեսթեր Փրաթի ավտոմեքենայից, քանի որ նրա ավտոմեքենան վերանորոգման է: Անսպասելի Սալլին հայտնաբերում է Լեսթերի ավտոմեքենայի մեջ վերջինիս նախկին ընկերուհու նամակը, որից էլ պարզ է դառնում, որ Լեսթերը շարունակում է նրա հետ հանդիպել Սալլիի մեջքի ետևում: Սակայն իրականում նամակը կեղծ էր. դա դրել էր Էվերետ Ֆրանկելը՝ Գոնտի առաջադրանքի համաձայն, սակայն Սալլին նրան հավատում է և թողնում Փրաթին՝ առանց որևէ պարզաբանումների:

Տուզ Մերիլլը Գոնտի առաջադրանքով գնում է Բոստոն, որտեղից պետք է ինչ-որ բեռ վերցներ և բերեր Կասլ Ռոկ: Քաղաքի գրեթե անմարդաբնակ ետնախորշային թաղամասում Մերիլլը գտնում է իրեն անհրաժեշտ լքված ավտոտնակը, որի դուռը բացվում է այն ժամանակ, երբ Տուզը սկսում է ազդանշան տալ, իսկ ներսում լույսը վառվում է: Սակայն ավտոտնակում ոչ-ոք չկար, միայն «տակեռ» մակնիշի ավտոմեքենա և արկղ դետոնատորով, ավտոմատ ատրճանակներ և փամփուշտներ: Վախենալով՝ Տուզը ցանկանում է փախչել, բայց հանկարծ, ավտոտնակում դրված կոճային մագնիտոֆոնը ինքն իրեն միանում է, և Գանտի ձայնն ասում է Մերիլլին, որ նա չանի այդպիսի բան, հակառակ դեպքում՝ ավելի վատ կլինի: Տուզը ենթարկվում է, արկղերը դնում է Գոնտի «տակեռի» մեջ ըստ հրահանգների և նրանով էլ գնում է: Ճանապարհին Մերիլլը նկատում է, որ Գոնտի ավտոմեքենան անտեսանելի է ոստիկանների համար և որ նրան բենզին հարկավոր չէ: Շուտով Տուզը հասնում է Կասլ Ռոկ, հանձնում է մեքենան Գոնտին և ճանապարհվում է փնտրելու գանձը, որը թաքցրել էի իր հորեղբայրը:

Իսկ Կասլ Ռոկում իրադարձությունները զարգանում են: Նկարի դիմաց վճարելու համար, Մայրա Էվանսը ծակում է Հերի Բոֆորտի ավտոմեքենայի անիվները, ով «Խմած վագր» բարի տնօրենն էր: Մայրան նաև նամակ է թողնում, որտեղ ասվում էր որ դա Հյու Պրիստի գործն է, ում հետ Բոֆորտը միշտ կռում էր: Նորրիս Ռիջվիկը Գոնտից կարթ է գնում, այն կարթի կրկնօրինակը, որից մի ժամանակ իր հայրն ուներ և վճարում է նրանով, որ վնասում է Հյու Պրիստի ավտոմեքենան՝ թողնելով նամակ, որ դա Հենրի Բոֆորտն է: Սալլի Ռեթքլիֆը, վերանորոգելով «Պետքական բաներից» գնած փայտը, որն իբրև թե Նոյան տապանից էր, որն էլ իր մոտ հաճելի տեսիլքներ էր առաջացրել, մտնում է դպրոցի տնօրեն Ֆրենկ Ջուիտայի աշխատասենյակ և կոտրում է նրա սեղանի արկղը: Ջուիտտը թաքնված մանյակ է և նրա արկղերում պահվում են մերկ տղաների լուսանկարները, որոնք Սալլին իր ամբողջ աշխատասենյակով է սփռում: Հետո Ռեթքլիֆը թողնում է նամակ և հեռանում: Չալմերսը կրկին գնում է Գոնտի մոտ, ով հմայակի դեմ վճարման համար առաջարկում է նրան խաղալ Տուզ Մերիլլի հետ: Պոլլին տատանվում է, բայց Գոնտը շանտաժի է ենթարկում այն հարցով, որ հմայակը կարող է դադարել օգնել և ցավը կվերադառնա: Որպես լրացում Լիլանդը նաև սպառնում է բարձրաձայնել այն, թե ինչ է կատարվել իր տղայի հետ Սան Ֆրանցիսկոյում, ով մահացել է հրդեհի մեջ, որը կազմակերպել էր Պոլլիի վարձած դայակ-թմրամոլը: Պոլլին համաձայնվում է՝ չհասկանալով, թե որտեղից է դա հայտնի Գոնտին:

Ֆրենկ Ջուիտը մտնում է աշխատասենյակ իր կոլեգաների հետ և այնտեղ տեսնում է իր նկարները, և որ ավելի վատ է, այն տեսել էին և ուրիշները, և լուրերը շուտով կտարածվեն ամբողջ դպրոցով: Ջուիտը գտնում է իբր իր ընկերոջ՝ տեխնոլոգիայի ուսուցիչ Ջորջ Տ. Նելսոնի նամակը, ով գիտի Ֆրենկի հակումների մասին: Նամակում Նելսոնն ասում էր, որ նրան շտապ գումար է անհրաժեշտ, և եթե Ջուիտը չվճարի գումարը, ապա այն որ նա մանյակ է, կիմանա ողջ Կաս Ռոկ քաղաքը: Ըստ Գոնտի հրամանի Սլոպի Դոդը նետում է ոստիկան Ջոն Լապուտանի դրամապանակը Լեսթեր Պրատի ավտոմեքենա: Հետո, երբ Պրատը գտնում է դրամապանակը, Սլոպին գնում է նրա մոտ և ստում, որ տեսել է նրա հարսնացու Սալլիին Լապոանտի հետ համբուրվելուց այդ ավտոմեքենայի մեջ: Հիմա Լեսթերը մտածում է, որ Սալլին բաժանվել է նրանից Լապուտանի պատճառով: Էդդի Վարբերտոնը՝ քաղաքապետարանի շենքի գիշերվա հավաքարարը Գոնտից նամակ է տալիս Պոլլիին, որում Չալմերսին զգուշացնում են, որ ոմն Ալան Պանգբորնը նրա մասին դուրս է բերում տեղեկություն: Պոլլիին դա շատ է բարկացնում, և նա հայտնում է Ալանին, որ լքում է նրան:

Վիլմա Երժիկի հարևանը՝ Ջիլիան Միսլաբուրսկին հայտնում է ոստիկանությանը, որ ձայներ է լսել այն օրը, երբ Երժիկների բոլոր պատուհանները կոտրել են և մոտակայքում տեսել է Բրայան Ռասկին հեծանիվով: Ալանը կռահում է, որ դա նա էր կոտրել պատուհանները և փորձում է խոսել Բրայանի հետ, բայց տղան շատ է վախենում Գոնտից և խուսափում է մինչև վերջ: Շուտով ոստիկանությունը պարզում է, որ Հյու Պրիստը չի սպանել Նետտի շանը. նրա տանը գտում են նրա մատնահետքերը: Ալանը գնում է Պրիստի մոտ աշխատանքի համար, սակայն Հյուրի տնօրեն Դիկ Բրեդֆորդն ասում է, որ նրան հեռացրել է. վերջին ժամանակներս Պրիստ իրեն տարօրինակ էր պահում: Իսկ Հյուն, գտնելով իր ջարդված ավտոմեքենան, բարկանում է, ծեր Լեննի Պարտրիջի ավտոմեքենան վերցնում է և նրան ծեծելով, գնում է Գոնտի մոտ խորհրդի, ով նրան տալիս ատրճանակ՝ համոզելով հաշվեհարդար լինել հակառակորդի հետ: Հենրի Բոֆորտը նույնպես բարկանում է, երբ տեսնում է իր ավտոմեքենայի իջեցրած ակները, զենքով ցանկանում է գնալ Պրիստի մոտ, բայց նրա աշխատակիցը՝ Բիլլի Տապերը, համոզում է նրան նստել և խմել: Բոֆորտը հանգստանում է: Բայց այդ ժամանակ նրա մոտ է գալիս Հյուն, սպանում է Տապերին, վիրավորում է Բոֆորտին, բայց ինքն էլ մահանում է զենքի կրակոցից:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]