Պեչորա (գետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պեչորա
Petsjora rivier near Narjan-Mar.jpg
Բնութագիր
Երկարություն1809 կիլոմետր
Ավազանի մակերես322 000 կմ²
Ջրի ծախս4100 մ³/վ
Ջրահոսք
 · Ակունքի տեղակայումՈւրալյան լեռներ
 · Գետաբերանի տեղակայումPechora Sea?
 · Կոորդինատներ
Տեղակայում
Հոսող հոսքերՈւնյա, Հյուսիսային Միլվա, Լեմյու, Կոժվա, Լիժա, Իժմա, Պիժմա, Վելյու, Ցիլմա, Սուլա, Ներիցա, Իլիչ, Shtshugor River?, Ուսա, Յորսա, Լայա, Շապկինա, Պոդչերյե, Kuya?, Seduyakha?, Q1072106?, Ամբարնայա, Ամբարնի Յոլ, Անդրոնովկա, Անդրյուշկինա, Բադյոլ, Մեծ Արանեց, Մեծ Վյատկինա, Մեծ Տուդովյա, Մեծ Կոդաչ, Մեծ Լյագա, Մեծ Մուտնայա, Մեծ Սոյու, Մեծ Շայտանովկա, Մեծ Սերդինա, Մեծ Սոպլյաս, Բորիս Յոլ, Բիստրուշի, Վերտնայա, Վերին Պիջ, Վոմինյոլ, Վոյա, Վուկտիլ, Գերասիմ Յոլ, Գերդայոլ (Պեչորայի վտակ), Գորտյոլ, Դենիսովկա (Պեչորայի վտակ), Եզևեյյոլ, Երմակ (Պեչորայի վտակ), Զալազնայա (Պեչորայի վտակ), Զաոստրովկա, Իզյոլ (Պեչորայի վտակ), Իսակ Յոլ, Կայգորոդկա, Կոբլա, Կոզլայու, Կիլիմ, Փոքր Արանեց, Փոքր Կոժվա, Փոքր Կոդաչ, Փոքր Լյագա, Փոքր Սոյյու, Փոքր Սոպլյաս, Փոքր Շերդինա, Մարուշյու, Մատկին Յու, Նեպսայոլ, Ստորին Պիջ, Ստորին Չուկչա, Նեզևա, Օրդայու, Պան Կուրյա, Պերեբոր, Պոզորիխա, Պոզորիխա, Պոսկոտինա Յոլ, Պուտա, Բորովիխա, Q4401352?, Սոզվա, Միջին Լյագա, Խուդոյ Յոլ, Խուդոյ, Q4538526?, Լուն Վոժ, Վերին Դվոյնիկ, Միլա, Q14915344?, Բելի Յու և Q47418592?
ԵրկիրՌուսաստան
ԵրկրամասՆենեցյան ինքնավար օկրուգ և Կոմի Հանրապետություն

Պեչորա (կոմի՝ Печӧра, նեն.՝ Санэро’’ яха), գետ ՌԴ Կոմի Հանրապետությունում և Նենեցական Ինքնավար օկրուգում:

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշանակում է «քարանձավ»: Գրական ռուսերենով քարանձավը հարավսլավոնական ձևակերպություն է՝ վերցված է եկեղեցա-սլավոնականից, բարբառներում հայտնի է Պեչորայի նախնադարյան ռուսական ձեւը (հին-ռուս.՝ печера):

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկարությունը 1809 մ է [1], ավազանի մակերեսը՝ 322 հազ քառ. կմ [1]: Սկիզբ է առնում Հյուսիսային Ուրալից, Կոմի Հանրապետության հարավ-արևելքից ևսկզբից հոսելով հարավ-արևմուտք: Ակունքի բարձրությունը ծովի մակարդակից 630 մ Է: 1981 թվականին Իվան Պրոսվիրնինի արշավախումբը ակունքը հայտնաբերելուց հետո տեղադրեց թուջե սալաքար հետևյալ մակագրությամբ.«Այստեղից է սկիզբ առնում հյուսիսայինին մեծ գետ Պեչորան»[2][3]:

Պեչորան ակունքից մինչև Ունյի գետի գետաբերանը լեռնային բնույթ ունի: Յակշա ավանում այն թեքվում է հյուսիս և հոսում է Պեչորայի ցածրավայրով մինչև Ուստ-Ուսի: Ուսի գետի գետաբերանից թեքվում է արևմուտք, ձևավորելով երկու գալարաձև մեծ ճյուղավորումներ: Հունի լայնությունն այստեղ հասնում է 2 կմ-ի, գետահովտում հանդիպում են խոշոր ողողվող մարգագետիններ: Ուստ-Ցիլմայի շրջանում Պեչորան նորից թեքվում է հյուսիս,որտեղ այս հատվածում նրա լայն գետահովիտը մասնատված է բազմաթիվ վտակվերով և հնահունով (ստարիցաներով): Գետաբերանից 130 կմ հեռավորության վրա Պեչորան բաժանվում է 2 ճյուղի՝ արևելյան (Մեծ Պեչորա) և արևմտյան (Փոքր Պեչորա): Ավելի ցածր, Նարյան Մարում, գետը ձևավորում է 45 կմ լայնությամբ դելտա և Պեչորայի ծովի Պեչորյան ծովախորշը:

Վտակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական վտակներն են՝ Ունյա, Հյուսիսային Միլվա, Վելյու, Լեմյու, Կոժվա, Լիժա, Իժմա, Ներիցա, Պիժմա, Ցիլմա, Սուլա, Բորովայա (ձախակողմյան), Իլիչ, Պոդչերյե, Շչուգորը, Ուսա, Լայա, Յորսա, Սոզվա, Շապկինա, Կույա (աջակողմյան):

Ջրագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սնումը խառն է, ձնահալքի գերակշռությամբ: Հորդանում է ապրիլի վերջին, մայիսի սկզբին, առավելագույն բարձրությունը մայիսի կեսերից մինչև հունիսի սկիզբը միջին հոսանքում և ստրոին ավազանում է: Ամռանը և ձմռանը սակավաջրություն է: Ամառային սակավաջրությունը հուլիսի կեսից մինչև օգոստոս է, երբեմն ընդհատվում է անձրևներով: Ջրի տարեկան ծախսը 4100 կմ³/վ է: Սառչում է հոկտեմբերի վերջին, սառցածածկույթը բացվում է մակերևույթից՝ եւ սառցաբեկորների ուղեկցությամբ :

Բնակավայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պեչորայի կարևորագույն նավահանգիստներն են՝ Նարյան Մարը, Ուստ-Ցիլման, Պեչորան, Վուկտիլը Պեչորայի այլ բնակավայրերն են՝ Պեչորայի Կոմսոմոլսկը, Տրոիցկո-Պեչորսկը, Ակիսը, Ուստ-Ունյան, Արանեցը, Բրիկալանսկը, Պեսչանկան, Սոկոլովը, Ուլյաշովոն, Ռոդիոնովը, Ուստ-Ուսան,Շչելյաբոժը, Զախարվանը, Դենիսովկան, Մուտնի Մատերիկը, Կիպիևոն

Տնտեսական օգտագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նավաքարշ (Պեչորա քաղաքի շրջանում)

Պարբերաբար նավարկությունը հնարավոր է մինչև Տրոիցկ-Պեչորսկ, իսկ գարնանն ու աշնանը մինչև Ուստ-Ունի: Ծովային նավերը հոսանքով բարձրանում են Նարյան Մար ծովային նավահանգստից վեր (110 կմ գետաբերանից): Զարգացած է ձկնորսությունը (սաղմոն, սիգ, մանրաձուկ): Պեչորայի ավազանում կա քարածուխ, նավթ և գազ, ոսկի, մանգան, քվարց և նրա տարատեսակները, տիտան:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Կաղապար:ГВР
  2. Просвирнин Иван Никандрович // Большая энциклопедия нефти и газа, С. 224
  3. «Исток реки Печоры» — фотография пользователя panoramio.com.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]